'Elk medicijn is gif, het komt aan op dosering'

Waar hebben de Europese media het over? Over het spook van de directe democratie dat door Europa waart, constateert onze correspondent Arie Elshout.

null Beeld
Beeld

Er waart een spook door Europa. Niet zoals Marx en Engels schreven: het spook van het communisme. Maar het spook van de directe democratie. Nederland heeft net een referendum gehad. Binnenkort is het de beurt aan Britten en Hongaren. In Oostenrijk wil de presidentskandidaat van de extreemrechtse FPÖ minder Europa en meer volksraadplegingen.

Het maakt het regeren er niet gemakkelijker op. Kort na het Nederlandse nee tegen het Europese associatieverdrag met Oekraïne liet een NAVO-topman in een interview met de Volkskrant zich zorgelijk uit over de cohesie in Europa. Hij zat in de radiokamer van Sociëteit De Witte op het Plein in Den Haag. Aan de muur portretten van bestuursleden van weleer, de Repelaers van Driel, de Baronnen Snouckaert van Schauburg. Notabelen van wie de licht geheven kin liet zien wie er de baas was.

Dat was toen. In onze tijd zijn er mannen met matrozenpetjes. Zij willen meer dan alleen maar eens in de zoveel tijd een regering kiezen of wegstemmen. Het volk moet tussendoor worden geraadpleegd over van alles en nog wat.

In Duitstalig Europa is niet iedereen er blij mee. In de centrumlinkse Süddeutsche Zeitung laakt de Oostenrijkse schrijver en regisseur David Schalko het pleidooi van radicaalrechts in zijn land voor meer directe democratie. Zonder in 'nazi-paranoia' te willen vervallen, somt hij zijn bezwaren op. Zoals de voorkeur voor simpele boodschappen die we allemaal kunnen begrijpen. 'Wilt u buitenlanders: ja of nee? Wilt u belastingen betalen: ja of nee? Wilt u de dictatuur van de EU: ja of nee?' Volgens Schalko leidt het tot opruiing, polarisatie, borreltafelgepraat en het creëren van spookbeelden, waarop slechts met een 'totaal nee' kan worden gereageerd.

Voorstellen voor volksraadplegingen komen echter ook van links. In Zwitserland, het land van de directe democratie, mag het volk zich in juni uitspreken over een zogeheten volksinitiatief met betrekking tot de invoering van een basisinkomen. Een van de pleitbezorgers is de anti-globaliseringsgroep Attac.

Het plan leidde dit weekend tot een vlammend commentaar van de Neue Zürcher Zeitung. Deze in 1780(!) opgerichte krant is conservatief, in opvatting en in opmaak. Zij noemt de Zwitserse verzorgingsstaat een voorbeeld voor Europa. Die moet men niet 'ad absurdum' uitbreiden. Een basisinkomen zal 'Zwitserland tot een magneet maken voor klaplopers uit alle hoeken van het continent'.

De krant vraagt zich af waar het heen moet met een overmaat aan referenda. Zij citeert de arts Theophrastus Bombastus von Hohenheim, ook bekend als Paracelsus. Wat hij zei over geneesmiddelen laat zich ook vertalen naar de politiek: 'Elk medicijn is gif, het komt slechts aan op de dosering.'

De Neue Zürcher Zeitung moet vrezen dat zij vecht tegen de bierkaai. Maandag was te zien hoe Greenpeace in Berlijn een bedenkelijk spektakel maakte van de uitgelekte documenten uit de onderhandelingen over het TTIP-verdrag tussen Europa en Amerika. Lekken zijn niet meer een gerecht dat koud wordt opgediend, maar als flitsende lichtbeelden op de Rijksdag wordt geprojecteerd.

Iedereen eist een plek aan tafel, zelfs in ingewikkelde onderhandelingen over een vrijhandelsverdrag. Controle vooraf in plaats van achteraf.

De Neue Zürcher Zeitung vraagt zich in het Zwitserse geval af: 'Willen wij onze staat werkelijk leiden volgens het principe van de commune uit de jaren tachtig: goed dat wij erover gesproken hebben?' De krant vindt van niet. Zij waarschuwt: 'Als het de ezel goed gaat, waagt hij zich op het ijs.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden