wetenschap sterfgevallen

Elk half uur sterft iemand in Nederland ten gevolge van roken – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: in Nederland sterft elk half uur iemand aan de gevolgen van roken.

Een hardloper rekt zijn beenspieren terwijl naast hem twee ziekenhuismedewerkers pauzeren met koffie en een sigaret. Beeld Joost van den Broek

Van wie komt die claim?

Verslavingsarts Robert van de Graaf windt er geen doekjes om. Roken doodt veel Nederlanders, vertelde hij onlangs op NPO Radio 1: ‘Elk half uur sterft er iemand ten gevolge van roken. Dus elk half uur kan een familie daarom de begrafenis gaan plannen.’ Er moet mede daarom meer gebeuren om mensen van roken af te helpen, vindt de arts. De uitspraak komt vaker terug: ook Wanda de Kanter, een longarts die al jaren pleit voor striktere maatregelen tegen roken, zegt het op Twitter. Advocaat Bénédicte Ficq, die de tabaksindustrie wilde vervolgen, noemde het getal eveneens tegen deze krant: aan roken sterft ‘één mens per half uur’.

Klopt het?

Van de Graaf heeft het getal niet uit de lucht gegrepen, zo blijkt. Desgevraagd geeft hij aan dat het een omrekening is van een RIVM-cijfer. Dat instituut stelt inderdaad dat in 2015 er aan roken 20 duizend Nederlanders stierven. Verdeel dat over 365 dagen en 24 uur per dag, zegt de arts, en je houdt iets meer dan twee sterfgevallen per uur over, gemiddeld. Grofweg één rookdode per half uur: dat klopt dus wel. ‘Die sterfgevallen spreiden zich in het echt natuurlijk niet netjes over de uren van de dag’, zegt de verslavingsarts. ‘Maar zo krijg je wel een beter idee van hoe vaak het gebeurt.’

Het sterftecijfer van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) zit vernuftig in elkaar. Roken valt namelijk niet zomaar als doodsoorzaak te turven. Wanneer iemand sterft, moeten artsen de aandoeningen noteren die direct tot de dood leidden. Bijvoorbeeld: hartfalen, veroorzaakt door een hoge bloeddruk. Vervolgens verwerkt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) al dat soort gegevens in zijn doodsoorzakenstatistiek.

Roken valt niet binnen die telling, maar na jarenlang onderzoek naar de gezondheidsverschillen tussen rokers en niet-rokers begrijpen wetenschappers inmiddels goed welke aandoeningen vaker voorkomen onder rokers dan niet-rokers en in hoeverre ze het sterfrisico verhogen. Op basis van het totale aantal rokers in Nederland valt dan behoorlijk precies te berekenen welk deel van de sterfgevallen aan roken zelf te wijten is. Zo geschat bleek alleen al longkanker bijna 10 duizend rook-sterfgevallen te veroorzaken – de helft dus. COPD staat met vijfduizend sterfgevallen op twee. Daarna komen dichtslibbende bloedvaten in en om het hart. 

Overigens denkt het RIVM dat de schatting aan de voorzichtige kant zit: hoe meer ziektes in de rekensom worden meegenomen, hoe meer rokersdoden er zullen vallen. 

Eindoordeel

Gemiddeld sterft er inderdaad elk half uur een Nederlander aan de gevolgen van roken, op een totaal van 20 duizend sterfgevallen in Nederland per jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden