Elk euroland kan Griekse deal blokkeren

Alle negentien eurolanden kunnen een veto uitspreken over het akkoord over Griekenland dat gisterenochtend is bereikt. De circa 80 miljard euro aan steun die na een marathonsessie is overeen gekomen geldt als een 'reguliere procedure' waarin een beroep op het permanente noodfonds ESM wordt gedaan. Omdat het voorbestaan van de euro niet in het geding is, geldt voor de steun aan Griekenland niet de zogenoemde 'spoedstemprocedure'.

De Griekse premier Tsipras komt aan bij zijn kantoor in Athene.Beeld reuters

Bij de reguliere procedure waarvan nu sprake is, moeten de eurolanden unaniem instemmen, hetgeen elk land een veto geeft. Felle tegenstanders van het derde Griekse steunpakket, zoals Finland, kunnen eventueel na een parlementaire zitting het moeizaam bereikte onderhandelingsresultaat torpederen.

Bij een noodprocedure is 85 procent instemming voldoende. Hoeveel procent stemmen een euroland heeft, hangt vooral af van de omvang van zijn economie. Als 'kleine' eurolanden, zoals Finland, Nederland en zelfs Spanje, in spoedstemprocedure tegen zijn, kan een beroep worden gedaan op het ESM, het Europese Stabiliteitsmechanisme. Alleen Frankrijk, Duitsland en Italië hebben meer dan 15 procent aan stemmen. Nederland heeft 5,6781 procent van de stemmen.

Het gisteren overeengekomen derde steunpakket voor Griekenland geldt niet als een noodprocedure. Daarvoor moet het voorbestaan van de hele eurozone op het spel staan. De conclusie van de afgelopen maanden was juist dat zelfs een eventueel vertrek van de Grieken uit de eurozone, de eenheidsmunt niet in gevaar zou brengen.

In artikel 4, lid 4 van het ESM-verdrag is hieromtrent een cruciale rol weggelegd voor de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank. Zij moeten bepalen of 'het niet nemen van een besluit om financiële steun te verlenen de economische en financiële duurzaamheid van de eurozone in gevaar kan brengen'.

Als Commissie en ECB vinden dat de euro dreigt te sneuvelen als er een euroland niet wordt gesteund, dan heeft de Europese Commissie de bevoegdheid om de stemprocedure in het ESM te wijzigen. In plaats van 'eenparigheid' - unanimiteit - is een besluit met een 'bijzondere gekwalificeerde meerderheid van 85 procent' ook geldig. De spoedstemprocedure is echter niet ingeroepen en daar is ook nimmer sprake van geweest, melden bronnen in Den Haag.

Dijsselbloem en de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schauble.Beeld ap
De Finse minister van Financiën Alexander Stubb en zijn Duitse collega Wolfgang Schauble.Beeld ap

Links Griekenland hangt in de touwen

De Grexit is voorkomen, maar van Tsipras' verkiezingsbeloften is niets meer over. Nu de premier uit Brussel is teruggekomen met nog meer bezuinigingen, is de woede en verbijstering bij de linkse Grieken groot. Lees hier het verslag van Sarah Venema vanuit Griekenland.

'Tsipras neemt Griekse regering op de schop'

Een deel van de linkse Syriza-partij van de Griekse premier Alexis Tsipras lijkt in opstand te komen tegen de draconische bezuinigingsmaatregelen die hij maandagochtend heeft geaccepteerd. Panagiotis Lafazanis, Tsipras' eigen minister van energie en de aanvoerder van de linkse hardliners in de partij, heeft de premier opgeroepen het akkoord in te trekken.

Unanimiteit nodig

De onderhandelaars in Brussel zijn er de afgelopen dagen van uit gegaan dat hun akkoord unanimiteit onder de eurolanden vergt en dat dus een gekwalificeerde meerderheid van 85 procent niet volstaat. Bronnen wijzen er op dat dit de reden is waarom de onderhandelingen zo lang hebben voortgesleept dit weekeinde.

De negentien landen hebben elk hun eigen procedures om al dan niet aan het parlement toestemming te vragen voor voorgenomen ingrepen in het ESM. In het ene land geeft de regering opdracht aan de eigen vertegenwoordiger in het ESM-bestuur voor of tegen te stemmen, in het andere land komt die opdracht van het parlement.

Nederland kent formeel een tussenvorm: het kabinet consulteert het parlement en besluit daarna. Dat is vergelijkbaar met hoe een Nederlands kabinet tot inzet van de krijgsmacht besluit, bijvoorbeeld bij militaire missies. Formeel kan het kabinet daar op eigen houtje toe besluiten, in de praktijk is het volstrekt ondenkbaar dat het dat doet, zonder (ruime) steun van de Kamer. Vooralsnog hebben alleen PvdA en D66 'ja' tegen het onderhandelingsresultaat gezegd. De VVD - nodig voor een meerderheid - wacht de uitleg van minister van Financiën Dijsselbloem af.

Rijen voor een pinautomaat in Athene en een bedelaar op de stoep.Beeld ap

Wat betekent dit voor de begroting van het kabinet?

De begroting van het kabinet merkt niets van 'nieuw' geld voor de Grieken. Extra bezuinigingen of tegenvallende belastingverlagingen zijn niet aan de orde, want het Griekse geld staat als het ware klaar in het ESM, het Europees Stabiliteitsmechanisme. Dat is in 2012 opgericht om eurolanden uit de financiële problemen te helpen. Nederland legde toen, naar rato van bruto binnenlands product en bevolkingsomvang, 4,5 miljard in dat permanente noodfonds en staat garant voor nog eens ruim 35 miljard.

Het ESM bestaat uit 80 miljard aan geld dat de eurolanden werkelijk hebben overgemaakt en garanties van 620 miljard.Dat geld ligt niet in een kluis, maar zijn toezeggingen van de landen: dit betalen we maximaal als het fout gaat.

De 80 miljard 'echt geld' is niet bedoeld om landen mee te steunen. Die pot en de garanties van de eurolanden moeten het ESM kredietwaardigheid geven. Het heeft een zeer hoge status, waardoor het ESM goedkoop kan lenen. Dat doet het tot 500 miljard. Tot dusver is er 47 miljard geleend voor Spanje en Cyprus.

Het miljardenbedrag dat voor Griekenland wordt overeengekomen leent het ESM goedkoop op de kapitaalmarkt en duikt vervolgens op als Griekse staatsschuld. Dat maakt het ESM meer een bank waar probleemlanden onder strikte voorwaarde goedkoop kunnen lenen dan een noodfonds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden