Elizabeth: bijna zo populair als in haar jonge jaren

De 85-jarige Elizabeth is vandaag zestig jaar de Britse koningin. Hoewel ze bekend staat als een koele tante, is er juist in dit conservatieve tijdsgewricht waardering voor haar plichtsbesef en stijl.

De Britse koningin Elisabeth met een 3D-bril tijdens een bezoek aan het Advanced Manufacturing Research centre van de Universiteit van Sheffield. Beeld photo_news

De peuters, kleuters en oudere kinderen in Dersingham, een dorpje in Norfolk, zullen maandag 6 februari 2012 niet licht vergeten. Vandaag komt koningin Elizabeth langs op de plaatselijke crèche en de lagere school. Daarna reist ze door naar het gemeentehuis van King's Lynn, het middeleeuwse provinciestadje in de buurt van het koninklijke buitenhuis Sandringham. Ze zal geduldig luisteren naar de Loyal Address, die wordt gevolgd door een Luncheon. Tijdens de toespraak zal de spreker ongetwijfeld refereren aan het feit dat Hare Majesteit vandaag zestig jaar koningin is, maar wat de 85-jarige Elizabeth zelf betreft is het een dag als alle andere, gevuld met normale verplichtingen.

Zo gaat het al zestig jaar, dag in, dag uit. Koningsgezinde lezers van The Daily Telegraph en The Times kunnen dagelijks precies lezen welke scholen, kazernes, ziekenhuizen, gerechtsgebouwen of theaters met een koninklijk bezoek zijn vereerd. Het gedrag van de koningin tijdens deze excursies door haar koninkrijk is volstrekt voorspelbaar. Ze glimlacht (ze zei ooit dat ze er pijn in d'r kaken van kreeg), is vriendelijk maar nooit familiair en bespeelt nooit het publiek. Ze heeft nooit dezelfde, maar wel altijd dezelfde soort kleren aan. Niemand wendt ongevraagd het woord tot de kleine dame met de hoge stem. Soms, als het weer slecht is, draagt ze een hoofddoekje, zonder dit tot kamervragen leidt.

Door haar openbare optredens - en met name haar weigering om na de dood van haar schoondochter Diana mee te gaan in de volkshysterie - staat ze bekend als een vreugdeloze, gereserveerde en koele tante. Dat heeft niet alleen te maken met de aard van haar ceremoniële functie. Deze karaktertrekken waren reeds zichtbaar bij de piepjonge Lillibet. Na een bezoek aan de Windsors schreef Winston Churchill aan zijn vrouw dat de 2-jarige Elizabeth een 'zweem van autoriteit' bezit en serieus over dingen lijkt na te denken. Bovenal valt haar verlegenheid op, een karaktertrek die ze van haar vader Bertie heeft geërfd, de stotterende George VI over wie vorig jaar de film The King's Speech in volle bioscoopzalen te zien was.

Bertie nam in 1936 het koningsschap over van zijn oudere broer David, koning Edward VIII, die de liefde voor de gescheiden Amerikaanse Wallis Simpson verkoos boven zijn koningschap. Haar oom verlaat het land, verstoten door de Windsors, die excommunicatie tot in de perfectie beheersen. Elizabeth zou het hem nooit vergeven dat hij zijn persoonlijke belangen zwaarder had laten wegen dan zijn plicht tegenover volk en vaderland. Vanaf dat moment bereidt Elizabeth, die nooit naar school is geweest, zich voor op haar onvermijdelijke lot, de troonopvolging. Zo bestudeert ze The English Constitution, waarin Walter Bagehot de rol van de monarchie in het Britse staatsbestel omschrijft. Vooral aan de opmerking 'We must not let daylight in upon magic' hecht ze veel waarde. Volgens Bagehot is het handhaven van de mystiek cruciaal voor het overleven van de monarchie.

Dat Elizabeth anno 2012 nog altijd de fut bezit om - noblesse oblige - lintjes door te knippen, schepen te dopen en over de weersverwachting te praten met verkeerswethouders heeft, zo verraadde haar kleinzoon Harry onlangs, alles te maken met de aanwezigheid van Philip. De prins-gemaal koestert een gezond relativeringsvermogen (hij zou geen traan laten bij het einde van de monarchie) en heeft een groot gevoel voor humor. Alleen tegenover hem kan ze geheel zichzelf zijn. De twee hebben veel lol. Tijdens een variété aanschouwden de twee enkele jaren geleden een optreden van Elton John, die met zijn rug naar de koninklijke loge piano speelde. 'Het zou fijn zijn als hij de microfoon aan één kant zette,' zei Elizabeth. 'Het zou fijn zijn als hij de microfoon uit deed,' antwoordde Philip, een glimlach tevoorschijn toverend op het gezicht van zijn vrouw.

Dat ze met de ondeugende en energieke Philip oud wilde worden, wist Elizabeth al toen ze hem op 13-jarige leeftijd voor het eerst zag tijdens een koninklijk bezoek aan de marineschool in Dartmouth. Het was liefde op het eerste gezicht toen ze, gebogen over een modelspoorlijn, achterom keek en de lange gestalte van de knappe prins ontwaarde. Niet iedereen in het paleis was even gelukkig met deze relatie tussen twee nazaten van koningin Victoria. Elizabeths moeder en de oudere leden van de hofhouding hebben moeite met Philip. Hij is een prins, maar wel eentje van een lachwekkende monarchie, de Griekse. Bovendien is hij een 'Hun', heeft hij onderwijs genoten op een tweederangs kostschool en neemt hij geen deel aan de vossenjacht, kortom, hij kan met geen mogelijkheid als een 'Gentleman' worden beschouwd.

Het belangrijkste is dat de zegen van de koning op de keuze van zijn dochter rust en in 1947 volgt de bruiloft. Na het feest schrijft de koning zijn dochter een brief welke eindigt met de woorden 'Ik zie dat je dolgelukkig bent met Philip, hetgeen me deugd doet, maar vergeet ons niet'. De tweede helft van de jaren veertig zouden de enige jaren zijn waarin Elizabeth volop van het vrije leven kan genieten. Het hoogtepunt is de winter van 1950, wanneer de prinses voor zes weken naar Malta gaat, waar Philip als marineofficer is gestationeerd. De twee genieten onbekommerd van hun vrijheid. Ze dansen, ze flaneren en ze verwekken hun enige dochter.

In Engeland, onderwijl, pasten opa, oma en de nanny's op de peuter Charles. Terugkijkend op zijn vroege jeugd zou Charles vele jaren later klagen dat zijn ouders te vaak afwezig waren. Charles zou de rest van zijn leven een betere band hebben met zijn oma dan met zijn moeder. Dat had niet alleen te maken met de kindertijd, maar ook met hun liefde voor een extravagante levensstijl, iets waar de zuinige en sobere Elizabeth niets van moest hebben. Sowieso was Elizabeth een vaderdochter. Terwijl haar levendige, Marie Antoinette-achtige zusje Margaret leek op haar moeder, spiegelde Elizabeth zich aan haar vader. Tot op de dag van vandaag is ze meer op het gemak in het gezelschap van mannen - militairen en paardenliefhebbers voorop - dan van vrouwen.

Lees meer in de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden