Eliteschool tegen de educatieve apartheid

Ouders en leerkrachten met een voorkeur voor traditioneel Brits onderwijs richten 'vrije scholen' op. De toeloop is enorm.

'U kunt uw fiets daar parkeren.' Een meisje van een jaar of elf, gekleed in marineblauw schoolkostuum, wijst naar een kleine fietsenstalling waar geen plek meer is. Staand bij de ingang van de West London Free School is het haar taak om de bezoekers van de open dag welkom te heten.


Tientallen, honderden ouders met hun kinderen zijn afgekomen op deze nieuwe school die symbool staat voor de conservatieve onderwijsrevolutie. 'Het is een school zoals ik die ken uit mijn jeugd,' zegt de 50-jarige vader Chris Martin, die er een plaats voor zijn elfjarige zoontje, en later diens zusje, hoopt te bemachtigen.


Het Engelse onderwijs verkeert in grote problemen. Er is een gebrek aan discipline, leraren komen om in het papierwerk en het niveau van de examens is de laatste jaren drastisch gedaald. Universiteiten en het bedrijfsleven klagen over het gebrek aan kennis van wiskunde en de Engelse taal.


Klassenmaatschappij

Een fundamenteel probleem is de 'educatieve apartheid' tussen particulier en staatsonderwijs. De Engelse klassenmaatschappij heeft topscholen als Eton, St Paul's en Westminster waar kinderen van vermogende ouders heengaan - steeds meer Russen en Arabieren - aangevuld met enkele knappe koppen die na het succesvol afleggen van talloze toelatingsexamens een beurs krijgen. Hier wordt nog gewoon natuurkunde en biologie gedoceerd in plaats van thema's als 'het milieu, de aarde en het universum' of 'organismen, gedrag en gezondheid'. De meeste kinderen zijn echter aangewezen op de plaatselijke, openbare scholen waarvan de kwaliteit recht evenredig is aan die van de buurt.


De enige alternatieven zijn de als goed bekend staande confessionele scholen. Deze zijn alleen bestemd voor kinderen van gelovige ouders. Daarom melden steeds meer ouders zich aan bij een geloofsgemeenschap of werkzaamheden binnen een parochie gaan verrichten. Een ander alternatief zijn de selectieve grammar schools, lang geleden in het leven geroepen voor intelligente kinderen van minder vermogende ouders. Deze scholen zijn geliefd bij hen die geloven in de meritocratie, maar gehaat bij sociaal-democraten die vinden dat deze scholen de solidariteit binnen de werkende klassen ondermijnen.


Onder New Labour kregen tientallen openbare scholen de status van city academy, en geld van het bedrijfsleven. Dit stuitte op weerstand van progressieve politici, vakbonden en onderwijskundigen, maar de resultaten zijn bemoedigend. Onlangs werd bijvoorbeeld bekend dat liefst zeven leerlingen van de Mossbourne Academy in de Oost-Londense probleemwijk Hackney zijn toegelaten tot Cambridge. Mossbourne's Michael Wilshaw staat bekend als de strengste rector van Engeland, iemand die geen nagellak, ongestreken rok of scheefzittende stropdas tolereert. Geen van de leerlingen was betrokken bij de zomerse rellen die in de buurt van het door Richard Rogers ontworpen schoolgebouw plaatsvonden.


Wat de city academies waren voor New Labour, dat zijn de nieuwe free schools voor de Conservatieven en hun intellectuele voorhoede, onder wie Toby Young, auteur en redacteur van het conservatieve weekblad The Spectator. 'Het is mijn doel om de 'onderwijsapartheid' af te schaffen,' zegt deze drijvende kracht achter de West London Free School in Hammersmith. 'Ik heb vier jonge kinderen. De oudste is acht. Voor een privéschool heb ik geen geld en tegelijkertijd ben ik niet kapot van de staatsscholen. Vandaar dat ik met enkele ouders een school ben begonnen, eentje waarin klassiek liberaal onderwijs wordt gegeven, compleet met Latijn en klassieke muziek,' aldus de 48-jarige Young, wiens vader de bedenker is van de term 'meritocratie'.


Youngs school is één van de 24 free schools die dit schooljaar is geopend. Ze worden gefinancierd door de overheid, maar mogen zelf hun curriculum bepalen. De term 'free' duidt op de vrijheid van overheidsinmenging, indachtig Churchills opmerking dat onderwijs te belangrijk is om aan politici over te laten. Free schools kunnen worden opgericht door ouders, kerkgenootschappen en liefdadigheidsinstellingen. Anders dan de grammar schools mogen ze geen selectiebeleid voeren.


Weemoedige gebeurtenis

Voor Chris Martin is het kennismakingsbezoek aan Youngs free school een weemoedige gebeurtenis. 'Ik hecht veel waarde aan gedegen, traditioneel onderwijs, en aan discipline. Ik ben geen reactionair maar ik geloof dat het niveau dertig jaar geleden een stuk hoger was.'


De enige zorg van Martin, die privé-onderwijs heeft genoten en in het bestuur van de lagere school zit, is dat hij misschien iets te ver van de school woont. 'Ik woon vijf kilometer verderop in Kensal Green. Dat betekent dat ik geen voorrang krijg en moet meedoen met de loting. Zijn zevenjarige dochtertje Alice verheugt zich erop naar deze school te gaan. 'Kijk, dat is de zus van mijn vriendin,' zegt ze enthousiast terwijl ze naar de omslag van de schoolbrochure wijst.


Deze prospectus maakt gewag van allemaal conservatieve beloften: bij sportwedstrijden staat winnen centraal, risico nemen wordt gestimuleerd en er is een boekenclub, waar naast Hardy en Homerus ook The Dangerous Book for Boys aandacht zal krijgen. Horatius' Sapere Aude - 'Durf te weten' - is het motto. Traditie is belangrijk en politiek-correct geschiedenisonderwijs uit den boze.


Bij de opening, die werd verricht door de Londense burgemeester BorisJohnson, kwamen de rector, Thomas Packer, en zijn docenten, die iets meer betaald krijgen dan collega's bij gewone scholen, in vol ornaat gekleed de aula binnen.


De weg naar kennis gaat niet gepaard met talloze complimentjes, want er is geen 'praise addiction', zo waarschuwt Packer de aanwezige ouders, onder wie de 44-jarige Sue Lorimer, een moeder van twee kinderen (10 en 7). Ze is onder de indruk van wat ze ziet. 'Het onderwijs is de laatste jaren een beetje triviaal geworden met vakken als media studies en IT. Ik wil dat mijn kinderen weer echt iets leren. '


Dat de school kan bestaan is te danken aan de Conservatieve minister van Onderwijs Michael Gove. Voor hem zijn de free schools - officieel 'Additional Schools' geheten - een manier om het onderwijs te verbeteren.


Dat is ook de overtuiging van Katherine Birbalsingh, die jarenlang Frans heeft gedoceerd op een school in de Zuid-Londense achterstandswijk Lambeth. Ze verloor vorig jaar haar baan nadat ze zich op het congres van de Conservatieve Partij kritisch had uitgelaten over het Britse onderwijssysteem.


Tory teacher

Eenmaal zonder baan besloot de 'Tory Teacher' in de buurt van haar oude school de vrije Michaela School op te richten, vernoemd naar een leraar die haar voorbeeld was.


'De vrije school-beweging staat voor variatie, vrijheid en aandachtig voor het individu, hetgeen uiteindelijk is wat kansarme kinderen nodig hebben. Helaas werkte de gemeente, ondanks een gebrek aan scholen, zo fel tegen dat ik moet uitwijken naar een andere, rijkere en door Tories bestuurde deelgemeente, terwijl ik juist arme kinderen wil helpen. Absurd.'


Niet iedereen is inderdaad overtuigd van de heilzame werking van de free schools. Bij de onderwijsvakbonden en de Labour-partij zijn deze vrije scholen impopulair omdat het ten koste zou gaan van de omliggende openbare scholen. De sociaal-democratische Lagerhuis-afgevaardigde voor Hammersmith, Andrew Slaughter, heeft herhaaldelijk verklaard dat het beter is om bestaande scholen te verbeteren dan elitaire scholen op te richten. Dit kwam hem op honende reacties te staan van Young en de zijnen, temeer omdat Slaughter zelf onderwijs heeft genoten op een privéschool.


De tegenstanders van de free schools kregen steun van de journaliste Melissa Benn, dochter van de Labour-coryfee Tony Benn, die er in haar recent verschenen boek School wars: the battle for Britain's education voor pleit dat scholieren naar hetzelfde soort school moeten gaan waar ze ongeacht hun intellectuele vaardigheden het klaslokaal delen.


Slaughter en Benn hebben het tij tegen. Momenteel liggen er aanvragen voor ruim driehonderd nieuwe free schools, onder meer van Peter Hyman. Deze voormalige adviseur van Tony Blair probeert een school op te zetten in de Oost-Londense achterstandswijk Newham, waar hij al enkele jaren doceert. Hij heeft 'gewinkeld' bij de Amerikaanse charter schools, waarop het idee van de free school mede is gebaseerd. Ook op Hymans school zal er een terugkeer naar de beginselen zijn, zoals uitmuntend onderwijs in de Engelse taal. Naast een klassieke manier van doceren zal er ook ruimte zijn voor werken in groepen. 'Het gaat niet alleen om academische vaardigheden maar ook om het bijbrengen van creatief denken, integer burgerschap en leiderschap,' zegt Hyman.


Dat laatste is eveneens een belangrijk streven op de school van Young. Bij de opening haalde hij herinneringen op aan Oxford, waar hij Boris Johnson en David Cameron heeft leren kennen. In intellectueel opzicht deed hij niet voor hen onder, maar zijn vrienden hadden veel meer zelfvertrouwen. Het verschil was dat Johnson en Cameron naar Eton waren geweest, terwijl Young afkomstig was van een gewone school.


Hij hoopt dat de leerlingen op zijn nieuwe school na vijf, zes jaar zeker zo zelfverzekerd zijn als de 'public school toffs'.


Aan het curriculum en de ambitieuze ouders zal het niet liggen. Op het schoolplein wacht een Nieuw-Zeelandse moeder op haar zoontje. Zij is dolgelukkig dat ze met een beetje loterijgeluk en doorzettingsvermogen een plekje voor Spencer heeft weten te bemachtigen. 'Mijn oudere zoon zit al op een dure privéschool in het centrum van Londen en zijn broertje heeft nu zijn eerste weken op deze free school achter de rug. Hoe ik deze school het beste kan omschrijven? Dat is eenvoudig: het is een gratis privéschool.'


Inmiddels is Spencer aan komen lopen. Over zijn lievelingsvak hoeft hij niet lang na te denken: 'Rugby, meneer!'


Sue Lorimer (44)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden