Elise's vloek

Op een hoek van de kast staan drie cementwagens bij elkaar, bovenop een tekendoos. Tegen de muur leunt een oude contrabas, de strijkstok steekt uit een rieten mandje....

Het is een moment, dat altijd wordt uitgesteld tot het echt niet langer gaat: pas als de ouders gaan verhuizen, worden de knopen doorgehakt. Dat treintje mag mee, die beer kan weg.

De zak met poppen wordt op het logeerbed gezet. Blauwe ogen staren over de rand, de kleren zijn verfomfaaid, de haren vallen uit.

Dan klinkt er een geluid, zo zacht dat pas na een tijdje doordringt dat het van onder uit de zak komt. De poppenmoeder van vroeger herinnert zich iets. Ze graait tussen de armpjes en beentjes, en trekt een stoffig exemplaar te voorschijn in een jurkje dat dertig jaar geleden al archaïsch moet zijn geweest. Terwijl ze dat doet sterven de laatste klanken weg.

Für Elise - het is de gesel van alle draaipoppen, Egyptische discobollen, sneeuwdolfijnen, wenskaarten met trekelastiek en muziekdoosjes met draaiballerina. Zodra ergens een opwindmuziekje klinkt, is het altijd weer hetzelfde liedje. In lagelonenlanden zijn loonslaven hun leven lang doende Für Elise te monteren in trouwpopjes, dia-tv's, wegwerpaanstekers.

Een echtpaar in Heerhugowaard raakte vorig jaar overspannen omdat hun buurjongen dagelijks urenlang Für Elise oefende op zijn elektronisch orgel. Een Japanse zakenman die Für Elise als meldtoon op zijn mobiele telefoon had, heeft zelfmoord gepleegd. De tulpenkweker die op Für Elises overstapte, zit nu in de elektronica.

Für Elise werd geschreven door Ludwig van Beethoven. Wat heeft de schepper van majestueuze symfonieën, sonates en kwartetten bezield om ons met zo'n geheugenbijter op te zadelen? Het was de liefde. Beethoven was zijn levenlang chronisch verliefd, maar zijn Elise heeft hij nooit gekregen.

Twee eeuwen later is goed te begrijpen waarom. Elise (niemand weet wie ze was) moet dodelijk beledigd zijn geweest. Een symfonie, een opera had haar onsterfelijk kunnen maken. Maar de grote componist droeg uitgerekend zijn enige speeldoosmuziekje aan haar op. Ze nam wraak, door te bewerkstelligen dat deze melodie het eerste deuntje is waaraan Beethoven wordt herinnerd. Waarom? Omdat het zich zo gewillig in elke gewenste vorm laat persen. Het zwakste hamertje, het slordigste galmplaatje volstaat om de melodie tot leven te brengen. En naarmate de veer verslapt en het tempo daalt, groeit de melancholie. Für Elise overleeft elke aanslag.

In de rug van de pop steekt een grote sleutel. De poppenmoeder windt hem op en legt de pop ruggelings bovenop de stapel. Voor onze ogen voltrekt zich een wonder. Elise begint te bewegen. Ze kronkelt met haar rug, schuift met haar schouders, tilt voorzichtig de beentjes op. Elise's vloek is nog niet uitgewerkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden