ONZE GIDS DEZE WEEK

'Elektronische muzikanten functioneren best in hun uppie'

Tieuwww-tiediedie-dieeuw Jean-Michel Jarre (67!) maakte in 1976 met wereldhit Oxygène het misschien wel invloedrijkste elektronische muziekstuk ooit. Maar hij blijft vooruitkijken. Dat maakt hem een geweldige gids.

Jean-Michel Jarre Beeld Els Zweerink
Jean-Michel JarreBeeld Els Zweerink

Nee, echte dance heeft Jean-Michel Jarre nooit gemaakt, maar zijn invloed op de elektronische muziek was enorm. Zijn instrumentale Oxygène was in 1976 een onwaarschijnlijke wereldhit. De synthesizersequenties van Jarre duiken nog altijd op in de dance, van trance tot techno. Nu, voor zijn sterke comebackplaat, omringde Jarre zich met mensen die hém hebben beïnvloed en nog altijd inspireren.

Jarre (67) volgt vooral dance met belangstelling, zegt hij. 'Dat elektronische, niet op liedjes maar op klank-sculpturen gebaseerde aspect vind ik nog altijd zeer interessant. Ik deed veertig jaar geleden al een beetje wat Armin van Buuren of Daft Punk doen, ik begrijp waarom ze mij als voorbeeld zien. Ik maakte geen muziek om mensen aan het dansen te krijgen, maar ze mochten zich wel even verliezen in het moment.

'En kijk eens naar de grote massale dansfeesten nu. Tienduizenden mensen die worden meegevoerd door muziek. Dat lijkt op waarmee ik in 1979 begon: grote, massale concerten organiseren, zoals op de Place de la Concorde.'

Dat concert trok een miljoen mensen, een record dat Jarre nog drie keer zou breken. 'Eigenlijk was dat een voorloper van de danceraves. Mensen die zich op ongebruikelijke plekken verzamelen om zich over te geven aan het spel van muziek en licht. Lasers en andere lichteffecten waren voor mij net zo belangrijk als de muziek. Zonder een overdonderende lichtshow hou je het publiek er niet bij. Iets dat organisatoren van danceparty's zich maar al te goed realiseren.'

CV

1948 Jarre wordt op 24 augustus geboren in Lyon
1976 Oxygène
1978 Équinoxe
1979 Concert voor recordaantal van 1 miljoen bezoekers op Place de la Concorde, Parijs
1981 Eerste westerse popartiest die concert mag geven in Volksrepubliek China
1984 Zoolook
1993 Chronologie
1997 Oxygène 7-13
2015 Electronica 1: The Time Machine

Jarre heeft veel platen gemaakt, die vaak ver van de dance afstonden, maar hij heeft altijd goed gevolgd hoe het genre zich ontwikkelde. 'Ik voelde verwantschap met uiteenlopende muzikanten als Fuck Buttons, Massive Attack en Gesaffelstein. Ik dacht als ik ze nu eens uitnodig om samen wat te gaan maken, dan kan dat beide kanten op inspirerend zijn.'

Wat Jarre het meest verbaast, is dat iedereen onmiddellijk ja zei. 'Ik vroeg nogal wat, want ik wilde niet zoals tegenwoordig gebruikelijk muziekbestandjes via e-mail uitwisselen.We moesten steeds echt samen de studio in en samen componeren. Ik weet hoe moeilijk dat is, het voelt als een pottenkijker erbij. Muzikanten in de elektronische muziek functioneren het best in hun uppie. Dat wilde ik een keer doorbreken.'

De vijftien samenwerkingen die op Electronica 1 - The Time Machine terug te vinden zijn, vormen slechts een deel van het project. In februari volgt een tweede album met nog eens vijftien nummers. 'Het was zeer inspirerend allemaal, ik ben me er twintig jaar jonger door gaan voelen.'

null Beeld Els Zweerink
Beeld Els Zweerink

1. DJ/Producer: Armin van Buuren

'Armin wilde ik als een van de eersten per se bij mijn project betrekken. Ik bewonder hem als muzikant. Ik vind het knap zoals hij trance, echt muziek voor de massa, toch een eigen signatuur heeft gegeven. Ik ben er trots op dat hij veel van mij heeft geleerd. Armin is een van die jongens die precies op het juiste moment de stap hebben gezet van dj naar producer. Nu zie je die massale dance-party's oprukken naar Amerika en heet het allemaal EDM, maar eigenlijk begon het bij jullie. Met jongens als Tiësto en Armin.

'Armin is, net als ik, ook erg geïnteresseerd in technologie, leest weleens een boek en probeert er een gewoon leven op na te houden. Dat is moeilijk in de wereld waarin hij werkt. Ik ben het helemaal niet eens met mensen die vinden dat trance, het soort muziek dat hij maakt, gemakzuchtig of kinderachtig is. Als je goed luistert, hoor je veel subtiele wendingen, en zit er ook iets donkers in zijn composities. Dat spreekt me aan. Weet je, eigenlijk zie ik Armin van Buuren gewoon als mijn jonge broertje.'

Armin van Buuren - 'Weet je, eigenlijk zie ik hem gewoon als mijn jonge broertje' Beeld HH
Armin van Buuren - 'Weet je, eigenlijk zie ik hem gewoon als mijn jonge broertje'Beeld HH

2. Beeldende kunst: Pierre Soulages

'Op mijn 14de zag ik een tentoonstelling van de abstracte schilder Pierre Soulages, die nog altijd leeft trouwens, hij is 95. Dat veranderde mijn blik op kunst ingrijpend. Ik vond daarvoor het werk van impressionisten wel mooi, maar nu werd ik pas echt geraakt. Die gelaagdheid, verf in verschillende texturen over elkaar aangebracht, prachtig!

'Via Soulages kwam ik bij abstract-expressionisten uit als Jackson Pollock. Misschien vond ik die nog wel beter. Raar trouwens, de term 'abstract' in die stroming, want er zit iets heel organisch in de band die deze kunstenaars hebben met olie, verf en andere materialen. Een soort schilderen met je handen, wat voor mij ook seksuele associaties oproept.

'Behalve van Soulages en Pollock houd ik ook veel van Francis Bacon en Jean-Michel Basquiat. Expressionistische kleuren, met altijd een donkere onderlaag. Melancholie, zoals die ook in mijn werk zit.'

Pierre Soulages - 'Die geslaagdheid, verf in verschillende texturen over elkaar aangebracht, prachtig!' Beeld AKG
Pierre Soulages - 'Die geslaagdheid, verf in verschillende texturen over elkaar aangebracht, prachtig!'Beeld AKG

3. Film: 2001: A Space Odyssey (Stanley Kubrick, 1968)

'Ik was 19 toen bij ons in Parijs de studentenopstanden begonnen, ik had precies de juiste leeftijd om mee te gaan in de rebellie. Elektronische muziek was mijn daad van verzet, zeg maar. Ik vond klassieke muziek saai, maar rock ook. Alles wat ook maar een beetje elektronisch klonk, vond ik prachtig. Alleen was er bijna niks in 1968. Toen was daar die film, 2001: A Space Odyssey, en ineens kwamen allerlei interesses samen in een film: ruimte, toekomst, milieu en natuurlijk muziek die anders en vernieuwend klonk. Ik ben een week lang elke avond naar die film gaan kijken, zo bijzonder vond ik hem. Ik hield ook van het soort sciencefiction van Arthur C. Clarke, op wiens boek de film is gebaseerd. Hij schreef vaak optimistisch over de toekomst. Het zou beter worden met de ecologie en het onderwijs en auto's zouden gaan vliegen. Kom daar nu maar eens om, sciencefictionboeken en films zijn me veel te negatief.'

A Space Odyssey - 'Ik ben een week lang elke avond naar die film gaan kijken, zo bijzonder vond ik hem' Beeld getty
A Space Odyssey - 'Ik ben een week lang elke avond naar die film gaan kijken, zo bijzonder vond ik hem'Beeld getty

4. Componist: Philip Schaeffer (1910-1995)

'In datzelfde jaar 1968 raakte ik ook in de ban van het werk van Philip Schaeffer, de man achter de musique concrète. Hij leerde me bijvoorbeeld dat de kwaliteit van een muziekstuk niet alleen wordt bepaald door de noten, maar ook door de klank. Dat is een dimensie aan muziek die, hoe vreemd dat nu ook klinkt, toen toch heel nieuw was: sound.

'Mijn favoriete sound was al snel de elektronische. Maar het was verdomd moeilijk muziek te vinden die aansloot bij wat ik in mijn hoofd had. Pas in 1974, toen ik Kraftwerks Autobahn op de radio hoorde, voelde ik iets. Ik dacht dat het Amerikanen waren. Een soort elektronische Beach Boys die 'fun fun fun auf der Autobahn' zongen (eigenlijk: 'fahren fahren fahren', red). Ik zag het meer als novelty-song, een grapje, dan als de verwezenlijking van het visioen dat ik dankzij Schaeffer voor ogen had. Dus ben ik zelf maar aan de slag gegaan. Oxygène kwam voor een deel voort uit frustratie, omdat ik nergens hoorde wat ik in mijn hoofd had. Maar zo'n lang instrumentaal stuk zonder drums, met vreemde geluiden en een rare brom aan het begin, dat zou natuurlijk niks worden, zei iedereen. Dat het uiteindelijk toch een hit werd, was voor mij het bewijs dat het goed zat in mijn hoofd.'

5. Instrument: Eminent 310

Een van mijn lievelingsinstrumenten, de Eminent 310 is een orgel van Nederlands fabricaat. Ze werden in de jaren zestig en zeventig aan de lopende band gemaakt. Het waren echt huiskamerinstrumenten, waarop ouders hun kinderen muziek leerden maken.

'Ik gebruik het instrument al vanaf Oxygène. Er zit een unieke strijkerssimulator in, een geluid waarop destijds patent is aangevraagd. Geen enkel instrument kan die klank voortbrengen, in geen enkele Eminent 310 klinkt het hetzelfde.

'Het treurige is alleen dat dit orgel uitsterft, want het wordt niet meer gemaakt. Ik bezit er vijf, een vriend in Nederland repareert ze nog weleens. Maar de componenten drogen langzaam uit, gewoon door ouderdom. Langzaam gaan mijn orgels dood. Heel treurig.

Eminent 310 - 'Het waren echt huiskamerinstrumenten.' Op de foto: Jarre tijdens zijn show op de Place de la Concorde in Parijs in 1979. Beeld getty
Eminent 310 - 'Het waren echt huiskamerinstrumenten.' Op de foto: Jarre tijdens zijn show op de Place de la Concorde in Parijs in 1979.Beeld getty

'Ik heb geleerd niet te veel in het verleden te blijven hangen. Dat vind ik zo mooi aan de elektronische muziek, dat de makers allemaal vooruit willen. Dat zie je elders hooguit in de jazz. Er is in de elektronische muziek wel een tendens om alles analoog te willen doen, maar dat komt voort uit liefde voor een bepaalde klank, niet voor oude composities.

'Ik heb nu met pakweg dertig muzikanten samengewerkt. Soms hadden die weinig met elkaar gemeen. De muziek van Moby lijkt niet op Daft Punk en die van Tangerine Dream niet op Massive Attack. Maar allemaal hebben ze hun blik op de toekomst gericht. Retro-denken is hun vreemd.

'Dat vind ik heel leerzaam. Maar mijn Eminent 310 zal ik echt gaan missen.'

6. Muziek: Oum Khalsoum

'Een ervaring waar ik mijn moeder dankbaar voor ben. Het concert van de Egyptische Oum Khalsoum dat ik als kind bijwoonde in, geloof ik, L'Olympia. Ik herinner me die machtige stem en dat ze in ruim tweeënhalf uur maar twee liedjes zong. Zo mooi eigenlijk dat deze dame toen al brak met de dictatuur van de korte liedjes. O, wat ben ik daar veel tegenaan gelopen. Al vanaf Oxygène in 1976 eigenlijk, dat de platenmaatschappij zei: 'Best mooi Jean-Michel, maar kan het wat korter? De radio draait het anders niet, en de mensen willen thuis geen nummers van een kwartier.'

'Deze Egyptische godin was het bewijs van het tegendeel. Wat ook zo goed aan haar was: dat ze als een van de eersten voor tienduizenden tegelijk optrad. Daar moet ik iets van hebben meegekregen. Dat er geen grenzen zijn aan aantallen toeschouwers of de lengte van een muziekstuk.'

Oum Khalsoum - 'Ik herinner mij die machtige stem en dat ze in ruim tweeënhalf uur maar twee liedjes zong' Beeld HH
Oum Khalsoum - 'Ik herinner mij die machtige stem en dat ze in ruim tweeënhalf uur maar twee liedjes zong'Beeld HH

7. Boek: Aram Kebabdjian - Les désoeuvrés (2015)

'Ik ben een belachelijke veelvraat waar het op boeken lezen aankomt. Boeken ja, geen tijdschriften of zo. Er liggen er altijd wel een paar binnen handbereik. Veel van Brett Easton Ellis, die autobiografie van Patti Smith en alles van Michel Houellebecq zijn wat recente favorieten. Ongelooflijk zoals Houellebecq de gruwelen van deze tijd in zijn romans kan duiden.

'Een paar schrijvers die ik bewonder, heb ik ontmoet. Zoals Anthony Burgess, met wie ik nog eens iets samen zou doen. Waanzinnig intelligente man, die wel twintig talen sprak.

'Zeer dierbaar is mij ook Arthur C. Clarke, die ik ontmoette toen hij in 1982 de opvolger van 2001 had geschreven, 2010. Hij vertelde dat hij het had gedaan terwijl hij naar mijn muziek luisterde. Daar ben ik heel trots op.

'Maar ik wil graag een boek tippen, dat ik zojuist las. Het is van een Armeense schrijver, Aram Kebabdjian, en is nog weinig vertaald, maar dat moet veranderen. Les désoeuvrés gaat over een wereld waarin religie vervangen is door kunst. Heel interessant.'

null Beeld
Beeld

8. Muziek: Chet Baker

'Mijn moeder zat in het verzet, en kwam in een concentratiekamp terecht, dat ze gelukkig overleefde. Samen met een vriendin, die later de beroemdste Parijse jazzclub zou openen, Au Chat Qui Pêche. In die kelder speelden alle grote jazzmuzikanten, van John Coltrane tot Chet Baker. Mijn moeder nam me elke zondagmiddag mee en ik vond het prachtig. Op mijn achtste verjaardag was ik er ook. Chet Baker oefende toen vijf minuten alleen voor mij.

'Hij hield zijn trompet dicht tegen mij aan. Ik voel nog de trillingen tegen mijn borst. Dat heeft zo veel indruk gemaakt. Nog altijd kan ik kippenvel krijgen als ik opnamen hoor van Chet Baker uit, wat was het, 1956. Dat zo'n lichte toon en zo'n kleine tinteling van lucht zo'n effect op me had, vind ik nog steeds even raadselachtig als fascinerend.'

Chet Baker - 'Ik voel nog de trillingen tegen mijn borst' Beeld getty
Chet Baker - 'Ik voel nog de trillingen tegen mijn borst'Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden