El Bakraoui mocht op Schiphol gewoon doorlopen

Eén van de Brusselse aanslagplegers, Ibrahim el Bakraoui, liep in 2015 langs de douane op Schiphol. Turkije waarschuwde, Nederland reageerde niet. 'Buitengewoon amateuristisch.'

Alexander Pechtold (D66), Geert Wilders (PVV), Sybrand Buma (CDA), Emile Roemer (SP) en Jesse Klaver (GL) voor het debat over de aanslagen in Brussel. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het is 10.14 uur op 14 juli 2015 als het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken via een elektronisch portal een bericht achterlaat bij de Nederlandse ambassade in Ankara. ÇOK IVEDI staat er boven. Zeer urgent. De informatie die volgt is summier: De Belg Ibrahim el Bakraoui zal om 10.40 uur samen met een Duitse staatsburger op het vliegtuig naar Schiphol worden gezet. Vlucht PC671.

Een paar uur later landt El Bakraoui, een veroordeelde crimineel die in 2010 met een kalasjnikov op de Belgische politie schoot en nu door Turkije is opgepakt in het grensgebied met Syrië, in Amsterdam. Hij loopt ongestoord langs de douane. Niemand vraagt waar hij naar toe gaat, niemand informeert wat hij in Turkije heeft gedaan.

Een klein jaar later richt de 29-jarige zelfmoordterrorist een bloedbad aan op het vliegveld van Zaventem.

Geen alarmbellen

Had hij gestopt kunnen worden op Schiphol? Nee, oordeelde minister van Veiligheid en Justitie Ard van der Steur gisteren. De Turken hebben het protocol niet gevolgd, meent de VVD-bewindspersoon. Daarom gingen er geen alarmbellen af.

Normaal gesproken hebben de Turkse en Nederlandse politie telefonisch contact als er iemand wordt uitgezet. In 2015 kwam dat 40 keer voor. In zes van die gevallen werd er door de Turken een elektronisch bericht op de portal geplaatst. Maar vijf keer ging dat tevens vergezeld van een telefoontje. Alleen bij El Bakraoui bleef de telefoon stil. Waarom? 'Dat is een vraag voor de Turkse autoriteiten', aldus Van der Steur.

Op 15 juli, een dag na de landing op Schiphol, heeft een Belgische politieliaison wel met zijn Nederlandse collega in Ankara gebeld. De Belg heeft dan van de Turken te horen gekregen dat El Bakraoui een dag eerder op het vliegtuig is gezet. De Nederlandse politie bekijkt vervolgens of El Bakraoui op een terroristenlijst staat. Dat blijkt niet het geval.

Complete verrassing

Voor Nederland is daarmee de zaak afgedaan. Er wordt geen navraag meer gedaan in Ankara waarom de Belg zonder telefonische toelichting op een door Turkije betaald vliegtuig naar Nederland is gezet. Het voorval raakt in de vergetelheid. Als de Turkse president Recep Tayyip Erdogan woensdag meldt dat El Bakraoui naar Schiphol is gestuurd, komt dat voor de Nederlandse autoriteiten als een complete verrassing.

Zijn er fouten gemaakt in de zomer van 2015? Een klein jaar en een bloedige aanslag later wijzen Turkije, Nederland en België naar elkaar in de casus El Bakraoui. De Turken houden vol dat Nederland en België zijn gewaarschuwd en verwijzen daarbij naar het elektronisch bericht. Volgens Van der Steur was dat onvoldoende en de Belgische minister van Justitie, Koen Geens, blijft volhouden dat zijn land pas een dag ná de vlucht van El Bakraoui een seintje heeft gekregen van de Turken.

Geens, die al tevergeefs zijn ontslag indiende, is er ook niet van overtuigd dat El Bakraoui al veel eerder op een terroristenlijst had moeten staan. Volgens de Belgische bewindspersoon was daar in juli 2015 nog geen aanleiding voor. Daarna is het blijkbaar misgegaan. 'Radicalisering kan snel gaan,' aldus Geens.

Wél op Amerikaanse terreurlijsten

Volgens Van der Steur was het ook geen halszaak dat de Nederlandse autoriteiten het elektronische bericht van de Turken op 14 juli 2015 niet hebben gelezen. Zelfs als dat wel was gebeurd, hadden de Nederlandse autoriteiten niks kunnen doen. El Bakraoui kwam nu eenmaal op een geen enkele opsporingslijst voor. Bij de oppositie blijven er desondanks vragen. 'Waarom wordt er niet opgetreden als een bericht binnenkomt met 'zeer urgent' erboven?' vraagt Geert Wilders zich af. En CDA-leider Sybrand Buma vindt dat de hele gang van zaken 'buitengewoon amateuristisch overkomt'. 'Hier is veel misgegaan, aan Turkse, Belgische en Nederlandse zijde.'

Volgende week dinsdag debatteert de Tweede Kamer over de aanslagen in Brussel en de casus El Bakraoui.

NBC News meldde gisteravond dat Ibrahim el Bakraoui en zijn broer wél al langer op een of meerdere Amerikaanse terreurlijsten stonden.

Onduidelijk is vooralsnog of de Amerikanen de Europese inlichtingendiensten daarover de afgelopen maanden hebben ingelicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden