EK kijk je zo (3)

V maakt het niet vermijden EK-kijkgeweld leuker voor de zijdelings geïnteresseerde. Met kijkplezierverhogende weetjes, dat spreekt.

1


23 Nederlandse sportfotografen hebben zich aangemeld voor het EK - en nog veel meer internationale collega's.

Een groot persbureau heeft ruim tien fotografen rondzwermen en na het laatste fluitsignaal staan er meteen zeshonderd foto's klaar in de databank. Daar moet je niet te lang over nadenken, zeggen 'onze' fotografen. Zelf maken ze misschien wel tweeduizend foto's tijdens een wedstrijd, maar sturen er slechts twintig à veertig naar hun opdrachtgever. Ze vinden dat hun eigen foto toch onderscheidend is, ook omdat ze weten wat de Oranjefan wil zien. Als Duitsland wint, moet er een reeks 'treurende beelden' komen: niemand in Nederland zit te wachten op een foto van juichende Duitsers. Of je probeert blikken te vangen die coach Van Marwijk en Huntelaar wisselen. Subtiliteiten waarvan bijvoorbeeld een Franse fotograaf geen weet heeft.


2


Honderden fotografen, één wedstrijd en toch maakt niemand dezelfde foto.

Sterker nog: soms is er maar één foto van een situatie. Zoals tijdens de WK-finale in 2006, toen Zinédine Zidane een kopstoot gaf aan Marco Materazzi. Alle fotografen hadden hun lenzen gericht op het spel, terwijl Zidane ergens anders op het veld stond. Fotograaf Peter Schols lette wel op Zidane - het was de laatste wedstrijd van de speler en Schols had een rotplek gekregen zodat hij toch de wedstrijd niet kon volgen. Toen Zidane het hoofd van Materazzi raakte, drukte Schols af - een fractie te laat. Maar het is de enige foto van dat moment, en het beeld ging de wereld over. Schols won er de eerste prijs mee bij World Press Photo, categorie sportfotografie.


3


De plek langs het veld is cruciaal.

In het stadion zijn de plekken verdeeld waar fotografen mogen zitten. Hoe belangrijker de wedstrijd, hoe belangrijker om op tijd een plek te regelen. Bij het perscentrum krijgen fotografen een rangnummer toegewezen. In die volgorde mogen ze een plaats kiezen. Pim Ras had afgelopen zaterdag nummer 21, hij had dus de 21ste keus. Grote persbureaus als Reuters, Getty Images en AP hebben voorrangsposities. De plekken voor hun fotografen zijn al gereserveerd: in elke hoek van het veld zit minstens één van hun fotografen, en dan ook nog achter de goals en op de tribunes. Als Nederland tegen Duitsland speelt, hebben fotografen van Nederlandse en Duitse kranten voorrang op die van andere landen. Bij een belangrijke wedstrijd staan er soms tweehonderd fotografen langs het veld.


4


Ook fotografen kijken vol spanning hoe de toss uitvalt.

Het Nederlands elftal speelt 'dominant' en dus veel op de helft van de tegenstander: aan die kant wil je zitten. Elke fotograaf heeft zijn voorkeur.


Robin Utrecht zit graag bij de hoekvlag, dan heb je de speler die scoort goed in beeld als hij na een doelpunt de hoek in rent. AD-fotograaf Pim Ras kijkt soms waar de spelersvrouwen zitten, dan gaat hij voor dat vak zitten. Vaak zoeken de spelers de blik op van hun trotse vriendin op de tribune, of komen ze die kant op rennen als ze hebben gescoord. Zoals Wesley Sneijder die op weg naar Yolanthe precies voor de lens van Ras terechtkwam. Volkskrant-fotograaf Guus Dubbelman zit graag ter hoogte van de 16-meterlijn. Vanaf daar overziet hij het hele strafschopgebied.


Het is gekmakend dat je jezelf niet kunt opsplitsen, vinden alle fotografen. Maar er zijn hulpmiddelen: steeds vaker installeren ze een camera die ze op afstand kunnen bedienen. Op de grond achter het doel zie je soms wel tien onbemande fotocamera's. Pim Ras gebruikte de truc tijdens Nederland-Denemarken. Van tevoren had hij de camera scherp gesteld op een punt even voor de doellijn en drukte op goed geluk af. Het leverde een spectaculair beeld op van een vliegende Deense keeper, met op de achtergrond het stadion.


5


Fotografen mogen niet staan of lopen.

Je moet blijven zitten waar je zit, op een genummerd stoeltje, achter de borden. Terwijl je het beste beeld maakt vanuit een laag perspectief, liefst vanaf het gras. Ras maakte een van zijn mooiste foto's tijdens de Champions League-finale toen hij stiekem vlak naast het doel was gekropen. 'Je weet dat er dan miljoenen mensen thuis zitten te kijken, en ik zit op 5 meter van waar het wereldnieuws zich afspeelt. Dat is echt een kick.' Soms moet je lak hebben aan de autoriteiten, vindt Ras. Fotografen mogen ook na afloop niet het veld op. Cameraploegen wel. Die worden sowieso voorgetrokken, vinden de fotografen. De UEFA vindt televisie belangrijker.


6


De meeste fotografen gebruiken twee of drie camera's.

Eentje met een 400 mm-lens, eentje met een zoomlens van 70-200 mm en dan misschien nog eentje met een groothoeklens of zelfs 500- of 600-mm lens. Een camera gaat om de nek, de ander staat op een statiefje - de grote lenzen zijn zwaar. De kunst is te beslissen welke camera je gebruikt. Stel, je fotografeert een speler in actie met die grootste lens, dan heb je hem mooi dichtbij in beeld. Maar als hij dan ineens jouw kant op rent, moet je weer uitzoomen en de kortere lens gebruiken. Dat is het lastige van voetbal: je hebt geen idee wat er gaat gebeuren, of waar het gaat gebeuren. En soms krijg je een bal tegen je hoofd. Of knalt die tegen je lens, zoals dat Pim Ras overkwam in zijn beginjaren. Een fontein van bloed uit een flinke hoofdwond. Risico van het vak.


7


Fotograferen = doorpezen.

Vóór het digitale tijdperk ontwikkelden fotografen tijdens de rust hun filmpje in de doka. De foto's moeten soms al voor het einde van de wedstrijd binnen zijn, omdat de krant rond 11 uur naar de drukker gaat. Nu zijn er zelfs camera's waarmee je de beelden meteen kunt doormailen. Maar de meeste fotografen willen hun beeld liever eerst bewerken, zo onderscheiden ze zich van de persbureaus, die een lawine van foto's onbewerkt doorgeven aan de bij hen aangesloten redacties.


Robin Utrecht werkt vaak voor internationale persbureaus als AFP. Dat betekent dat hij niet te maken heeft met een krantendeadline, maar constant een deadline heeft. Soms stuurt hij een kwartier na aanvang van de wedstrijd al foto's door, die kunnen dan meteen op nieuwssites worden geplaatst. Utrecht heeft een laptop binnen handbereik en bewerkt op een dood spelmoment (bijvoorbeeld na een doelpunt) razendsnel zijn foto's en stuurt ze door.


Guus Dubbelman vindt het vervelend dat het soms zo snel moet. Ook Ras vindt het irritant om tijdens de wedstrijd te moeten sturen, dan is zijn concentratie op de wedstrijd weg. Maar ook hij moet doorpezen. Tijdens Nederland-Duitsland moest de krant dezelfde avond nog foto's hebben.


8


Een tijdje terug waren schilderachtige beelden de trend, nu is het beslissende moment van belang.

Dat kan ook een uitgestoken middelvinger zijn, een radeloze blik of een huilende keeper. Een beeld dat de essentie van de wedstrijd samenvat. Emoties zijn misschien wel belangrijker dan actiefoto's. Dat heeft ook te maken met de kranten op tabloidformaat. Die willen graag één grote, iconische foto op de voorkant.


Pim Ras was blij met zijn foto van het spelersbankje na de verloren wedstrijd tegen Denemarken. Guus Dubbelman vindt het huidige elftal overigens niet zo spannend om te fotograferen. Hij zegt dat hij visueel iets mist aan hun persoonlijkheden. Gebrek aan charisma? Charme? Intelligentie? Wie zal het zeggen. Maar ze hebben nu, aldus Dubbelman, eenmaal niet dat iconische van Cruijff.


9


Een fotograaf ziet meer van de wenkbrauwen van Wesley Sneijder dan van de wedstrijd.

Vrienden van Robin Utrecht zijn weleens jaloers dat hij bij zo veel wedstrijden kan zijn. Maar zo veel ziet hij niet. Omdat je een hoek moet kiezen, ziet een fotograaf misschien maar een kwart van het veld. Daarbij kijkt hij ook nog de helft van de tijd via de lens van zijn camera. Utrecht zegt dat hij zijn camera geconcentreerd richt op de spits als die op het doel af rent, en aan de reactie op de tribune merkt hij of het een doelpunt is geworden.


Guus Dubbelman is wel inhoudelijk betrokken bij de wedstrijd. Volgens zijn collega's staat hij graag het voetbal te analyseren in het persvak. Verder is het een kwestie van de bal volgen, anticiperen welke kant die op gaat en een beetje spelinzicht. En hopen op het beste, zegt Utrecht: 'Als Nederland met 1-0 van Duitsland wint, wil je een foto zien van dat doelpunt. Het is een ramp als een scheidsrechter dan net het zicht blokkeert of het team met de rug naar je toe juicht.


Deel 3: De fotografen langs het veld.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden