Eiwit op bestelling uit de melkraffinaderij

Melk wordt steeds belangrijker als leverancier van verschillende eiwitten, onder meer voor de farmaceutische industrie. Restprodukten als wei en ondermelk worden daarom 'gekraakt' om ook de laatste aminozuren eruit te halen....

AFGEMEERD in de Zuid-Willemsvaart ligt de NIET ZONDER GOD bij DMV-International voor de deur. De 350 ton ondermelk uit haar ruim worden de fabriek, die veel weg heeft van een olieraffinaderij, ingepompt, waar ze 'gekraakt' zal worden. Niet bij honderden graden Celsius, zoals in de olie-industrie, maar onder veel mildere omstandigheden.

'Zo'n scheepslading draaien we er binnen een uur doorheen', zegt dr T. van Hooydonk, hoofd van het onderzoekslaboratorium van DMV-International in Veghel. Jaarlijks verwerkt het bedrijf ruim twee miljard liter ondermelk en wei, restanten van de bereiding van boter en kaas, tot eiwitten en suikers. Want melk is een industrieel produkt geworden.

Zoals ruwe olie in de Botlek gekraakt en gescheiden wordt in nuttige componenten (van benzine tot grondstoffen voor plastics), wordt in Brabant de melk steeds verder uiteengerafeld in componenten die nuttig zijn voor industriële toepassingen. Vooral de eiwitten uit de melk staan in de belangstelling en vormen een groeiende bron van inkomsten voor de melkfabrikant.

Deze zogenoemde industriële eiwitten staan centraal op een symposium dat begin volgende week wordt gehouden in Noordwijkerhout. Het Innovatiegerichte Onderzoekprogramma Industriële Eiwitten laat daar zien hoe je eiwitten kunt knippen, plakken en kneden zodat ze de gewenste eigenschappen krijgen voor toepassing in het voedsel of in de techniek.

Naast granen, soja en eieren is ook melk een bron van eiwitten voor de industrie. Want behalve dat je er boter en kaas van kunt maken, bevat melk ook nog talloze bestanddelen die nuttig zijn. Weliswaar bestaat bijna 90 procent van het de ondermelk-wei-mengsel uit water, de 3,5 procent eiwitten en de 4,5 procent suikers zijn voor de industrie niet te versmaden.

Van Hooydonk: 'Al sinds de jaren veertig en vijftig halen we suikers (lactose) en eiwitten (caseinaten) uit ondermelk en wei. Maar nu richten we onze aandacht op andere eiwitten die heel specifieke eigenschappen bezitten. Een aantal daarvan is bio-actief en kan bijvoorbeeld de bloeddruk verlagen of de opname van ijzer verbeteren.'

Lactose wordt sinds jaar en dag in de farmaceutische industrie gebruikt als basis voor pillen omdat het zich zo lekker in tabletten laat persen. Ook vindt het, door z'n ideale kristallisatie-eigenschappen, een weg naar talloze voedingsmiddelen. De caseinaten komen vooral terecht in babyvoeding en bij de vleesverwerkende industrie. Een klein deel van de caseinefractie wordt gebruikt in televisietoestellen. Het eiwit laat daar, aangebracht op de binnenkant van de beeldbuizen, het beeld optimaal oplichten.

Op deze manier wordt 90 procent van al het eiwit uit ondermelk en wei gebruikt in de industrie, de rest wordt verkocht als veevoer. Maar er valt nog veel meer nuttigs te doen met die melk-eiwitten.

Inmiddels heeft DMV twee stappen toegevoegd aan z'n kraakproces in Veghel. Daarmee vangt het bedrijf dierlijk lactoferrine - dat de opname van ijzer in het lichaam stimuleert en infectieremmend werkt - en lactoperoxidase - een conserveermiddel - uit de stroom zuivel die met 300 kubieke meter per uur door de leidingen jaagt.

De schaal waarop dit gebeurt, is uniek in de wereld, meent Van Hooydonk. Dat moet ook wel, want in één kuub wei of ondermelk zit hoogstens 100 gram lactoferrine, een eiwit dat een belangrijk bestanddeel van moedermelk is. 'In deze branche gaat het niet meer zozeer om wie de meest zuivere lactoferrine maakt, maar vooral de efficiëntie waarmee dat gebeurt', zegt Van Hooydonk. 'De schaal waarop je dat doet, is daarvoor doorslaggevend.'

Maar het uiteenrafelen van de melk houdt niet op bij lactoferrine en lactoperoxidase. In het laboratorium van Van Hooydonk staan talloze scheidingskolommen waarop de meest uiteenlopende eiwitten uit elkaar worden gehaald. Soms op basis van hun verschil in grootte, dan weer op verschillen in elektrische eigenschappen of vetoplosbaarheid.

Het blijft niet bij scheiden alleen. In de moderne melkraffinaderij worden de eiwitten ook in stukken geknipt. 'Als we de caseinaten met enzymen afbreken tot stukjes eiwit van drie tot honderd aminozuren lang, dan blijken daar uitermate interessante stoffen bij te zitten. De kunst is om uit te vinden hoe je die eiwitten op een voor de industrie geschikte wijze kunt halen uit een zee van melk en wei', zegt Van Hooydonk.

Zo blijken er in melk eiwitten te zitten die een morfine-achtige werking hebben en wellicht de slaap stimuleren. Ook bevat melk eiwitten die de stolling van bloed tegengaan, de bloeddruk verlagen en de immuunafweer stimuleren. Deze laatste stoffen hebben het laboratoriumstadium nog niet verlaten. Van Hooydonk denkt dat het bloeddrukverlagende eiwit uit melk als eerste op de markt zal komen.

'We staan nog maar aan het begin van deze industriële ontwikkeling', zegt Van Hooydonk enthousiast. 'Dat deze scheidingstechnieken op deze grote schaal worden toegepast, is pas iets van de laatste twee jaar.' Afnemers, zowel de voedingsindustrie als farmaceutische bedrijven, blijken grif te willen betalen voor de 'eiwitten op maat' die DMV en zijn collega's kunnen leveren. Wat dat betreft kan men inmiddels spreken van het 'witte goud'.

Maarten Evenblij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.