Eiwit-chip keurt eierstok

De kankerdiagnostiek lijkt in een stroomversnelling te zijn geraakt. Twee weken geleden nog, werd bekend hoe met een DNA-chip voorspeld kan worden of een borsttumor zal uitzaaien of niet....

De uitslag kan binnen dertig minuten bekend zijn en je hebt slechts een paar drupjes bloed nodig, schrijven Amerikaanse onderzoekers van onder meer het National Cancer Institute in het tijdschrift The Lancet van 16 februari.

Eierstokkanker is een sluipende en daardoor zeer dodelijke ziekte. De kanker manifesteert zich, in de vorm van bijvoorbeeld buikpijn, bij 80 procent van de patiënten pas in een laat stadium. De tumor is dan al uitgezaaid in de buikholte of zelfs in de lever of longen. De prognose van deze patiënten is belabberd: na vijf jaar is slechts 35 procent van hen nog in leven. De silent lady killer ontneemt zo in Nederland jaarlijks ongeveer duizend vrouwen het leven.

Wordt de eierstoktumor echter vroeg ontdekt, nog voor hij is uitgezaaid, dan is de vijfjaarsoverleving 90 procent. Daarvoor volstaat vaak de operatieve verwijdering van de tumor. Het is dus zaak die te ontdekken voordat hij klachten geeft. Vrouwen met een sterk verhoogd risico op eierstokkanker, bijvoorbeeld doordat ze de erfelijke vorm ervan in de familie hebben, worden daarom jaarlijks gecontroleerd. Dat gebeurt met behulp van een combinatie van vaginale echografie en een test op de verhoogde aanwezigheid van CA125, een merkerstof in het bloed.

'Maar met deze screening kunnen we niet garanderen dat de tumor op tijd wordt gevonden', zegt dr. Leon Massuger, gynaecologisch oncoloog in het Radboud Ziekenhuis in Nijmegen. 'Daarom kiest ongeveer driekwart van de vrouwen uit de hoogrisicogroep ervoor om de eierstokken preventief te laten verwijderen zodra de kinderwens afgerond is.' Door die operatie komen vrouwen onmiddellijk in de overgang, met opvliegers en botontkalking als gevolg.

De eiwit-chip moet uitkomst bieden. Bepaalde eiwitten, zoals de CA125-merkstof, zijn vaak in verhoogde concentratie aanwezig in het bloed van kankerpatiënten. De CA125-merker in zijn eentje heeft echter niet genoeg diagnostische waarde. Een combinatie van een groot aantal merkers heeft dat misschien wel.

Om te ontdekken welke combinatie dat is, werd een profiel gemaakt van de duizenden verschillende eiwitten die in het bloed ronddobberen. De eiwit-chip bindt de eiwitten en met behulp van een geavanceerde massaspectrometer wordt bepaald hoe groot deze eiwitten zijn en hoe vaak ze voorkomen.

De onderzoekers ontdekten vijf punten in het eiwit-profiel die sterk afweken bij kankerpatiënten. Door naar deze vijf punten te kijken, kon de ziekte bij alle vijftig proefpatiënten met eierstokkanker, inclusief alle achttien patiënten met een vroege vorm van die kanker, worden ontmaskerd.

'Daar zit de winst', zegt Massuger. 'Die vroege detectie maakt dit onderzoek zo prachtig en veelbelovend.'

'Als het onderzoek tenminste gevalideerd wordt in een grotere groep patiënten', vult dr. Ate van der Zee aan. Hij is hoogleraar gynaecologische oncologie in het Academisch Ziekenhuis Groningen. 'Daar is het National Cancer Institute in Amerika vast en zeker al mee bezig. En ze zullen dezelfde techniek ook op andere soorten kanker toepassen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden