Eisen Tillerson leiden tot verzet bij NAVO: 'Het is een zootje bij de Amerikanen'

Defensiebudget van Europeanen moet naar 2 procent van BBP

Hogere defensieuitgaven, meer doen tegen terrorisme, de boodschap van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson leidde tot verzet bij de NAVO-bondgenoten. 'Het is een zootje bij de Amerikanen.'

Rex Tillerson tussen Jens Stoltenberg en Boris Johnson in. Foto photo_news

Europa moet bij de NAVO-top in mei, waarbij de Amerikaanse president Donald Trump aanwezig is, concrete besluiten nemen over het verhogen van de defensie-uitgaven. Ook moet Europa bekijken of het meer kan doen aan het bestrijden van terroristen in Syrië en Irak. Dat heeft de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Rex Tillerson, vrijdag gezegd bij zijn eerste NAVO-optreden.

Even was onzeker of hij zou komen, maar toen Tillerson er eenmaal was, toverde hij een lijstje met eisen uit zijn zak die meteen tot gekreun en verzet leidden onder de bondgenoten, vooral bij Duitsland. Tillerson wil dat de Europeanen bij de NAVO-top op 25 mei besluiten werk te maken van eerdere NAVO-afspraak om voor 2024 de defensiebestedingen te verhogen tot 2 procent van het bruto binnenlandse product. Tot nu toe voldoen pas vier Europese NAVO-landen aan die norm.

De Duitse minister Sigmar Gabriel protesteerde. '2 procent komt neer op militaire uitgaven ter hoogte van 70 miljard euro. Ik ken geen Duitse politicus die meent dat dit haalbaar of wenselijk is.' Minister Koenders liet in het midden of Nederland gaat werken aan een nationaal plan ter verhoging van de defensieuitgaven. Hij sprak over een Amerikaanse 'suggestie' waarover nog niets besloten is.

Ook de Amerikaanse druk voor een grotere rol van de NAVO in de strijd tegen Islamitische Staat en andere extremisten in Syrië en Irak stuitte op weinig enthousiasme. Niemand zit te wachten op het sturen van grondtroepen. NAVO-chef Jens Stoltenberg benadrukte vooral te denken aan meer trainingen voor lokale strijdkrachten.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson (rechts) in gesprek met zijn Britse collega Boris Johnson vrijdag in het NAVO-hoofdkwartier in Brussel. Foto afp

Tillerson afwezig

De bondgenoten worden deze dagen zwaar op de proef gesteld. Een paar weken geleden werd eerst bekend dat Tillerson verstek zou laten gaan op de traditionele voorjaarsvergadering van de NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken. Hij gaf voorrang aan ontmoetingen met de leiders van China en Rusland. Die hoogst ongebruikelijke stap versterkte bij zijn NAVO-collega's de angst dat de alliantie onder de nieuwe president Trump geen prioriteit meer heeft.

Alleen door de tweedaagse lentezitting te vervroegen en tot een dag in te korten, kreeg men gedaan dat Tillerson alsnog naar Brussel kwam. Daar bezwoer hij dat de Verenigde Staten zich gebonden blijven voelen aan de verplichting Europa te verdedigen, met name in het oosten aan de grens met het Rusland van de door Trump bewonderde Poetin. Toch blijft bij de bondgenoten het gevoel dat ze in de wereldpolitiek van hoofdprogramma tot voorprogramma zijn gedegradeerd.

Op het hoofdkwartier wordt volop geklaagd. 'Het is een rotzooitje bij de Amerikanen', zegt een diplomaat. Tillerson overlegt naar verluidt alleen met kleine groep vertrouwelingen die nieuw zijn op zijn ministerie. Hij heeft geen contact met de beroepsdiplomaten daar.

Zo schuurt het aan alle kanten binnen de westerse samenwerking. En niet alleen vanwege Tillersons stekelige NAVO-debuut in Brussel. Twee dagen eerder zegde in dezelfde stad voor het eerst een land zijn lidmaatschap van de Europese Unie op. De Britse uittreding is een zware klap voor het multilaterale bouwwerk dat het Westen na de Tweede Wereldoorlog optrok ter bevordering van vrede, veiligheid en voorspoed.

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson bezwoer vrijdag dat de Britse steun voor de verdediging van Europa 'onvoorwaardelijk' blijft. Anderen vrezen echter dat de onrust in EU en NAVO de Russen in de kaart speelt.

Meer over