analyse Groep 8

Eindtoets weer belangrijker voor schooladvies, maar ‘we gaan niet terug naar hoe het was’

De eindtoets van groep acht moet belangrijker worden voor het schooladvies, vinden de coalitiepartijen. Beeld Pauline Niks

Na een paar jaar experimenteren weet de politiek genoeg: de eindtoets in groep 8 moet weer belangrijker worden voor het schooladvies. Waar komt die slingerbeweging vandaan?

De coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen dat de eindtoets in het basisonderwijs weer belangrijker wordt bij het middelbare schooladvies. Sinds het schooljaar 2014-2015 maken leerlingen hun eindtoets niet meer in februari, maar tussen half april en half mei. Het schooladvies is dan al gegeven.

Onder het kabinet-Rutte II (2012-2017) was de gedachte dat zo gewicht en spanning van de momentopname, die een eindtoets per definitie is, voor de leerlingen zouden verminderen. De school zelf zou beter in staat zijn om het juiste advies te geven. De eindtoets mocht hooguit nog dienen om een advies naar boven bij te stellen.

De aanleiding dit nu toch te heroverwegen, vinden de partijen in recente bevindingen van de Onderwijsinspectie. Die constateerde in april 2018 in het jaarlijkse rapport ‘De Staat van het Onderwijs: ‘Leerlingen met lager opgeleide ouders krijgen vaker een advies voor een lager onderwijsniveau, en minder vaak een advies voor een hoger onderwijsniveau, dan op basis van hun eindtoetsscore te verwachten zou zijn.’

Mondige ouders

De inspectie stelde meer gevallen van over- en onderadvisering vast: tussen stedelijke en landelijke gebieden bijvoorbeeld, en tussen leerlingen met en zonder migratieachtergrond. Het zijn de mondige ouders die doorgaans eerder aan de bel trekken als zij het niet eens zijn met het schooladvies.

De initiatiefnemers in de Kamer om het weer anders te doen, ontkennen dat zij tot inkeer zijn gekomen. Nee, zegt D66-Kamerlid Paul van Meenen stellig. ‘Want we keren niet. We gaan niet terug naar hoe het was. Doordat we de toets naar achteren hebben verplaatst, wordt de onderwijstijd in groep 8 beter benut. Dat is winst en dat houden we zo. Wat niet goed werkt, is de toets als heroverweging bij het eerder gegeven schooladvies. Daar maken vooral hoger opgeleide ouders gebruik van. Dat bevordert kansenongelijkheid en dat willen we niet. Daarom moet ook het schooladvies in de tijd naar achter worden geschoven.’

CDA-Kamerlid Michel Rog wijst erop dat de afspraak al in het regeerakkoord van Rutte III werd gemaakt. Daar staat ook: ‘Uitgangspunt blijft dat de leraar zijn professionele autonomie behoudt, maar op basis van meer informatie tot een oordeel kan komen.’

Rog: ‘Vanwege de meivakantie en de tijd die middelbare scholen nodig hebben om inschrijvingen te verwerken, zullen we de toets waarschijnlijk iets moeten vervroegen. Zeg rond 1 april. Zodra de uitslag er is, kan dan het schooladvies worden gegeven. Daarin speelt ook het leerlingvolgsysteem (dat leerlingen jarenlang volgt, red.) een rol. We blijven vertrouwen op het oordeel van de leraar, dat is het belangrijkste. Maar door de toets mee te nemen, zit de heroverweging er in feite meteen bij. Het zal erop neerkomen dat leerlingen en ouders voor Koningsdag weten waar ze aan toe zijn.’

Brak systeem

Het nieuwe voorstel kan ook in de oppositiebankjes op instemming rekenen. ‘Wat onder Rutte II door staatssecretaris Sander Dekker tot stand is gebracht, is een brak systeem’, zegt PVV-Kamerlid Harm Beertema. ‘Het was van meet af aan een heilloze weg, waarover ik in de Kamer veel ruzie heb gemaakt met Dekker. Nu draaien de coalitiepartijen toch en presenteren ze dat als een geheel eigen inzicht. Terwijl iedereen weet dat het oordeel van de leraar subjectief is. Ieder mens is subjectief. Als leraren de toetsuitslag bij hun oordeel kunnen betrekken, hebben ze een beter verhaal en minder gedoe met ouders.’

Minister Arie Slob (CU) voor Basis- en Voortgezet Onderwijs wil de knoop nog niet doorhakken. Hij wacht op de evaluatie van de huidige situatie door een extern onderzoeksbureau. Omdat elke verschuiving onmiddellijk grote consequenties heeft voor leraren, leerlingen en ouders, hecht hij vooral aan zorgvuldigheid. Onder aanvoering van Van Meenen vinden de coalitiepartijen in de Kamer echter dat nu al stappen moeten worden gezet. Ook de scholenkoepels PO-raad en VO-raad bepleiten het opnemen van de eindtoets bij het schooladvies. ‘Het duurt gewoon veel te lang’, zegt Van Meenen. ‘Hoe minder schooljaren we verliezen, hoe beter.’

Drie leerkrachten over het plan om de eindtoets weer belangrijker te maken

Sjoerd van den Berg (38) staat twee dagen per week voor groep 8 van basisschool De Ark in Haarlem. Hij zit ook in de directie.

‘Ik vind dit een heel raar plan. Een leerkracht heeft de resultaten van zo’n eindtoets helemaal niet nodig om een goed schooladvies te geven. Er zijn voldoende gegevens beschikbaar.

‘Wij kijken bij ons op school met een aantal leerkrachten en de intern begeleider naar de ontwikkeling van een kind. Daarbij gebruiken we toetsresultaten vanaf groep zes, maar we nemen ook andere aspecten mee: hoe zelfstandig is het kind, waar liggen zijn interesses, kan het plannen, is het gemotiveerd? Dat toetst zo’n eindtoets allemaal niet.

‘Dat kinderen van mondige, hoogopgeleide ouders vaker een hoog advies krijgen voorkom je ook niet met een ander systeem. Als de uitslag van die toets weer belangrijker wordt gemaakt, zullen zij hun kinderen nog vaker naar toetstraining sturen. Die bijlesbedrijven schieten als paddenstoelen uit de grond.

‘Natuurlijk zou het mooi zijn als kinderen de kansen krijgen die ze verdienen. Maar de sleutel ligt niet bij het schooladvies. Volgens mij valt er ook nog veel te halen op de middelbare scholen. Op sommige plekken gaat het goed, elders zouden ze het makkelijker kunnen maken om door te groeien naar een hoger niveau.’

Guusje Oosterom (28) werkt in groep 8 van de Willibrordschool in Rotterdam.

‘Mijn eerste reactie was: waarom moet alles nu weer anders? Ik was blij dat het oordeel van de leerkracht zwaarder woog dan de momentopname van zo’n eindtoets, dat het jarenlang volgen van een kind belangrijker is dan een toets van drie dagen.

‘Toen ik langer nadacht, begon ik te twijfelen. Het heeft ook nadelen om het op deze manier te doen. Nu kan ons advies na een goede eindtoets nog naar boven worden aangepast. Daarvoor moeten we weer in overleg met collega’s en ouders. Dat kost flink wat tijd en daar zitten we toch al niet zo ruim in. Dus dat zou een reden kunnen zijn om het advies uit te stellen tot na de toets.

‘Bovendien hebben kinderen zich als de uitslag van de eindtoets bekend wordt, al ingeschreven bij een middelbare school. Die moeten zich dan soms weer bij een nieuwe school inschrijven, waar misschien geen plek is. Dat geeft stress.

‘Wat ik wel belangrijk vind: de toets moet niet bindend zijn. Wij zien meer dan de cijfertjes. Vorig jaar had ik een kind wiens oma was overleden vlak voor een toets. Dan geeft de score geen goed beeld. Een toets ziet niet of iemand verdrietig is.’

Sanne Kuyt (42) is interim-leraar bij SPO Utrecht. Hij gaf jarenlang les aan groep 8.

‘Ik zie deze maatregel als een motie van wantrouwen. Een paar jaar geleden werd de eindtoets naar achteren verplaatst. Eindelijk was ons oordeel van belang. We voelden ons serieus genomen. Het gaf vertrouwen. En nu dit weer. Het volgt elkaar zo snel op. Het beleid zwabbert.

‘Het idee is dat leerkrachten straks méér informatie hebben om hun oordeel op te baseren: de eindtoets en het eigen oordeel. Ik voorzie daarbij problemen.

‘Stel bijvoorbeeld dat je tegen ouders zegt dat de toets wijst op een havo-niveau, maar dat de werkhouding van het kind op hooguit vmbo-tl wijst. En je wil het advies op dat laatste baseren. Dan moet je sterk in je schoenen staan. Voet bij stuk houden. En vaak zul je het niet redden als leerkracht. Want jij baseert je op niet-meetbare dingen, terwijl de toets harde data levert.

‘Overigens denk ik dat de politiek zich beter druk kan maken over een ander onderwerp, dat veel schrijnender en urgenter is: het lerarentekort.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden