Eindhovens rumoer over subsidie voor bibliotheek

EINDHOVEN 'Het is eigenlijk een heel eenvoudig rekensommetje', zegt de Eindhovense wethouder van Financiën Staf Depla over de 55 miljoen euro die de vijfde stad van Nederland moet bezuinigen. Het is een optelsom van de kortingen die het rijk doorvoert, zoals de uitkering uit het gemeentefonds (min 18 miljoen). Daarbovenop komen extra bezuinigingen, omdat de nieuwe PvdA-wethouder breekt met het oude beleid om sommige structurele uitgaven te dekken met incidentele inkomsten.

Het voormalige Tweede Kamerlid is verbaasd dat Eindhoven koploper bezuinigen is (7 procent van de begroting) en dat de andere gemeenten minder diep snijden. Hij veronderstelt dat zijn collega's een deel van de bezuinigingen misschien nog even uitstellen. 'Wij doen het in één keer', aldus Depla. Op 10 december presenteert het Eindhovense college zijn meerjarenplan 2011-2014.


De bezuinigingen voor volgend jaar zijn al bekend: 19 miljoen euro. Het ambtenarenapparaat levert via een vacaturestop en 0 procent salarisverhoging het meeste in: 8 miljoen euro. Maar Depla waarschuwt dat de keuzes vanaf 2012 ingrijpender en voor sommige groepen zelfs pijnlijk zullen zijn.


Om de kwetsbaarste inwoners te ontzien, blijven armoedebeleid en zorg overeind. Depla: 'We gaan het geld op plekken weghalen waar de mensen dat het minste merken.'


De meeste ophef heeft voorlopig het snoeien van de jaarlijkse subsidie (nu 6 miljoen) aan de openbare bibliotheek veroorzaakt. De bibliotheek, die tien vestigingen heeft in Eindhoven, moet het volgend jaar met vier ton minder doen. Directeur Thijs Torreman reageerde als door een wesp gestoken en organiseerde een handtekeningenactie. Volgens hem zou de bezuiniging de sluiting van drie wijkvestigingen tot gevolg hebben.


Vorige week overhandigde hij 12.262 handtekeningen aan burgemeester Rob van Gijzel. Maar de gemeenteraad was niet onder de indruk. Zowel aan linkerzijde (GroenLinks, SP) als rechterzijde (VVD) heerst de mening dat ook de bibliotheek in tijden van bezuinigingen de broekriem kan aanhalen. 'De bibliotheek roept meteen dat ze filialen moet sluiten', zei SP-raadslid Ans Heesterbeek. 'Maar dat lijkt ons te kort door de bocht.'


Dat vindt ook cultuurwethouder Mary-Ann Schreurs (D66), die not amused was over het hardnekkige verzet van de bibliotheekdirecteur en zelfs liet doorschemeren geen vertrouwen meer in hem te hebben. De zaak ligt zo gevoelig dat Torreman gisteren helemaal niets meer wilde zeggen over de bezuiniging en de eventuele sluiting van filialen.


Ook een instituut als het Van Abbe-museum kan een korting tegemoet zien. Individuele lessen op de muziekschool worden niet meer gesubsidieerd. Eindhoven kiest voor 'de grote evenementen met uitstraling', aldus Depla, zoals het lichtkunstfestival Glow en de Dutch Design Week.


Tot eind vorige maand konden de burgers meedenken over de grote bezuinigingsoperatie. Dat leverde vijfhonderd ideeën op. Vooral bezuinigingen op kunst, cultuur, sport en de ambtelijke organisatie werden bepleit.


Enkele opvallende suggesties: 'De gemeente zou kunnen proberen om stukjes openbaar groen die vastzitten aan privébezit, te verkopen aan de burger.' Of: 'Laat de straatverlichting op halve kracht draaien; doe de helft van de straatverlichting uit. Ook de verkeerslichten kunnen misschien zuiniger worden afgesteld.' En: 'Er kan een geweldige besparing op papier worden bereikt als gemeenteraadsleden en commissieleden eenmalig worden uitgerust met een e-reader.'


Wethouder Depla wil nog niet zeggen welke suggesties van burgers zullen worden overgenomen: 'Maar we zullen dat volgende maand wel bij de presentatie van de plannen vermelden. Heel goed dat de stad heeft meegedacht over de enorme bezuinigingsopgave waar we voor staan.'



Hoe zit het?


De Nederlandse gemeenten hebben grofweg drie belangrijke inkomstenbronnen. De algemene uitkeringen uit het Gemeentefonds (18,4 miljard in 2010). Dat gaat om uitkeringen die de gemeenten van het Rijk krijgen op basis van een groot aantal criteria zoals de grootte van de gemeente en het aantal inwoners, maar bijvoorbeeld ook de hoeveelheid oppervlaktewater.


Ten tweede krijgen ze specifieke uitkeringen van Den Haag (11,9 miljard euro). Dat geld mag maar aan één doel besteed worden, zoals het verstrekken van bijstandsuitkeringen, of om de sociale werkvoorziening of de jeugdzorg mee te bekostigen.


Ten slotte hebben de gemeenten nog eigen inkomsten (17,8 miljard euro). Die komen voor een groot gedeelte uit gemeentelijke belastingen, waarvan de onroerend zaakbelasting de belangrijkste is. Veel gemeenten proberen nu het snijden in hun begroting te beperken door de inkomsten via de ozb te verhogen. De gemeente Groningen spant de kroon door een verhoging van ruim 10 procent door te voeren. Een andere inkomstenbron die de gemeente zelf kan doseren, zijn de heffingen die zij kan vragen voor specifieke diensten, zoals onderhoud van het riool, het ophalen van huisvuil en het opruimen van hondenpoep. Overige eigen inkomsten heeft de gemeente bijvoorbeeld uit de kaartverkoop van gemeentelijke theaters of musea, uit de exploitatie van sportaccommodaties en uit rendement op bezittingen, zoals nutsbedrijven of huurpacht. Dan zijn er nog inkomsten uit de verkoop van grond, maar die zijn niet structureel.


Met al deze inkomsten moeten de gemeenten veel diensten bekostigen. In de meeste gemeenten is het verzorgen van de uitkeringen verreweg de grootste post op de begroting. Als de kosten hoger uitvallen dan het Rijk ervoor heeft uitgekeerd, kan dat gemeenten veel geld kosten. Andere grote posten zijn het op orde houden van de openbare ruimte, zorgkosten en de subsidies voor kunst- en cultuurinstellingen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden