Profiel Murat Memis

Eindhovenaar Murat Memis, geboren in ‘Koerdistan’, heeft zijn afkomst nooit verloochend

Murat Memis (30), fractievoorzitter van de SP in Eindhoven, heeft zijn liefde en aandacht voor de ‘Koerdische zaak’ nooit onder stoelen of banken gestoken. Ondanks bedreigingen en geweld uit de hoek van Nederlandse Turken. Maar Memis stelde altijd: ‘Ik ben een volksvertegenwoordiger voor heel Eindhoven.’ 

Murat Memis.

Murat Memis is geboren in een ‘Koerdisch’ dorp in Oost-Turkije, in de buurt van Diyarbakir, en zag als jongen dat zijn oma door Turkse militairen aan haar haren door de straten van het dorp werd gesleept. Zijn vader was politiek actief en kwam op voor de rechten van de Koerden.

Ze zagen zijn vader ‘als een bedreiging voor de Turkse staat’, zei Memis in 2014 in een interview met het Eindhovens Dagblad. ‘Toen hij was gevlucht, kwamen militairen ons huis binnen. Ze sloegen me en schreeuwden: ‘Waar is je vader?’ Later hebben ze een stal bij ons huis met kippen, schapen en koeien in brand gestoken. Het vuur had zo over kunnen slaan op ons huis. We hadden geen leven meer daar. We zijn gevlucht naar de stad. Kort daarna is ons hele dorp platgebrand.’

Dinsdagavond maakte de Eindhovense burgemeester John Jorritsma bekend dat de SP-volksvertegenwoordiger op 30 april tijdens vakantie met zijn familie in Turkije is aangehouden. Hij zat enkele dagen in een politiecel, is nu weer op vrije voeten, maar mag het land niet verlaten. 

‘Hij wordt verdacht van het lid zijn en/of propaganda voeren voor een terroristische organisatie (PKK)’, aldus Jorritsma. Volgens de burgemeester lijkt de Turkse justitie zich daarbij vooral te baseren op uitlatingen in de sociale media. Binnenkort moet Memis hiervoor opnieuw voor de rechter verschijnen, mogelijk begin juli.

Zes weken lang heeft de burgemeester in overleg met het ministerie van Buitenlandse Zaken, de SP en de familie gezwegen over de precaire situatie waarin de Eindhovense volksvertegenwoordiger zich bevindt. Dat was vooral om ‘diplomatieke druk’ zijn werk te laten doen en Memis niet groter te maken dan hij is. ‘Ik wilde voorkomen dat hij een status kreeg waarop hij mogelijkerwijs zou worden afgerekend’, aldus Jorritsma. ‘Dat hij interessant zou zijn voor niet alleen het OM, maar ook voor de politiek in Turkije.’

Voortijdige publiciteit over deze kwestie zou zijn zaak geen goed doen, was de insteek. Maar omdat inmiddels zoveel mensen in Nederland en Turkije van zijn vrijheidsbeperking afwisten en de diplomatieke druk ‘tot op het hoogste niveau’ nog niet het gewenste resultaat heeft gehad, is besloten de kwestie openbaar te maken.

‘Murat Memis moet vrij’, reageerde SP-leider Lilian Marijnissen. ‘Murat wordt beschuldigd van zaken die in een functionerende rechtsstaat, wat Turkije niet meer is, onder de vrijheid van meningsuiting en vereniging vallen. Het betreft onder andere uitingen op sociale media, bijvoorbeeld over de strijd tegen Islamitische Staat.’

Marijnissen roept de Nederlandse regering op alles in het werk te stellen voor zijn vrijlating: ‘Het gaat hier om een democratisch gekozen Nederlandse volksvertegenwoordiger die in Turkije wordt vervolgd om de dingen die hij in Nederland zegt of heeft gedaan. Turkije heeft geen enkel recht Murat vast te houden.’

Dreigementen uit nationalistische hoek

In 1999 kwam Memis als 12-jarige jongen naar Nederland, samen met zijn moeder en broers. Het gezin werd herenigd; zijn vader was in 1993 al uit Turkije gevlucht. De jonge Murat was vast besloten te integreren in zijn nieuwe thuisland – mede daarom ging hij niet naar een school in Eindhoven, waar veel allochtone Nederlanders schoolgingen, maar naar het vmbo in Veldhoven. Hij wilde snel Nederlands leren, ook om de Nederlanders te wijzen op het lot van de Koerden. ‘Dat had ik bij vertrek aan mijn vrienden beloofd’, vertelde hij aan het ED.

Hij was als tiener al gedreven. Memis werd al als 16-jarige voorzitter van de Koerdische Culturele Vereniging Eindhoven (KCVE). Hij organiseerde Turks-Koerdische feesten. Dat leverde hem meerdere dreigementen op uit Turks nationalistische hoek, via sms en telefoon. ‘Op school werd een ketting van mijn nek getrokken’, aldus Memis in 2014. ‘Een keer was een anonieme beller aan het schelden. Ik nodigde hem uit om te praten. We spraken een plek en tijdstip af. Ik werd vervolgens opgewacht door wel twintig Turken. Ze sloegen me in elkaar.’

Hij is ook een keer als 16-jarige op school op een tafel geklommen om Turkse jongeren toe te spreken: ‘Waarom vinden jullie mij nou een terrorist? Ik ben een mens en ik spreek jullie moederstaal beter dan jullie zelf.’ Dat dwong respect af.

In het interview vertelde hij het gebruik van geweld altijd te hebben afgewezen. Hij gelooft meer in de kracht van het woord en de politiek. In 2012 kwam bij een demonstratie van Koerden in Eindhoven een groep Turken op hem af, onder wie de voorzitter van de Grijze Wolven, de rechtse nationalisten. ‘Hij zei: je hebt nu de keuze, of je kiest voor ons of je kiest voor de dood’, aldus Memis. ‘Ik antwoordde: ik heb de keuze al gemaakt, ik heb gekozen voor de democratie.’

Gemeenteraadsverkiezingen

Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 stelde hij zich kandidaat. ‘Mijn naam is Murat Memis, 25 jaar oud, geboren in Koerdistan*’, zo stelde hij zich officieel voor op de SP-site. Met onder zijn verhaal bij het sterretje een korte uitleg: ‘Koerdistan is een gebied dat verdeeld is over Turkije, Irak, Syrië en Iran. De 50 miljoen Koerden op aarde hebben geen eigen land. Koerden voeren een al jaren durende politieke strijd voor de erkenning van hun identiteit en het behouden van hun eigen Koerdische taal, cultuur, historie en toekomst.’

Memis volgde opleidingen in de elektrotechniek en ondernemend management in de detailhandel. Samen met een familielid zette hij een uitzendbureau voor de agrarische sector op. Hij was tot dit voorjaar ook eigenaar van een champignonkwekerij in Boekel – na de verkoop zou hij nog enige tijd betrokken blijven bij de bedrijfsvoering.

‘We zijn daar in maart als fractie nog op bezoek geweest’, zegt vicefractievoorzitter en ex-wethouder Jannie Visscher. ‘Hij had het razend druk en reisde maar heen en weer tussen Boekel en Eindhoven. Toen hebben we besloten om op maandagavond een keer daar de fractievergadering te houden. We kregen een rondleiding, hij heeft duurzaamheid hoog in het vaandel. En we kregen allemaal een bakkie champignons mee naar huis.’

Visscher omschrijft Memis als ‘een superfijne man om mee samen te werken, collegiaal en heel loyaal, een hele goede teamleider voor de fractie’. Hij heeft hart voor de Koerdische zaak, zegt ze, maar heeft dat nooit vermengd met zijn raadslidmaatschap. ‘Murat heeft dat altijd strikt gescheiden gehouden’, aldus Visscher. ‘Ik ben een volksvertegenwoordiger voor heel Eindhoven, zegt hij altijd, ik strijd voor de idealen van de SP. Hij is echt een supervolksvertegenwoordiger en we hopen allemaal dat hij snel weer veilig naar Eindhoven kan terugkeren.’

Aan de telefoon vanuit Turkije

‘Heel pijnlijk om van terrorisme beschuldigd te worden’, zegt SP-politicus Murat Memis die in Turkije eerst vastzat en nu het land niet uit mag, in een interview met de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden