Einde

WILMA DE REK

Door het gekloot van de Grieken dreigt een economische crisis die erger is dan die in de jaren dertig van de vorige eeuw. So what? De afgelopen jaren beleefden we ook al een crisis die erger was dan die in de jaren dertig van de vorige eeuw. Alleen stonden er in de jaren dertig van de vorige eeuw elke dag lange rijen bleke werklozen met holle ogen voor het stempellokaal, en die heb ik de afgelopen jaren niet gezien. Wel lange rijen bij de kassa van de Albert Heijn. Dus het viel best mee met die crisis, en met de nieuwe zal het ook wel loslopen.

Is dit simpele en kortzichtige lulpraat?

Ja, dit is simpele en kortzichtige lulpraat. Maar dat krijg je er dus van als je eerst de banken en daarna de landen maar oeverloos blijft stutten en steunen: de mensen raken niet doordrongen van de ernst van de situatie. Die pakken nog een Griekse olijf, trekken zorgeloos een lekker Spaans wijntje open, proosten schaterend op Portugal, Ierland en België en denken: het zal mijn tijd wel duren.

Het filosofische antwoord op de Griekse crisis ligt in Griekenland zelf.

Het is natuurlijk ontzettend flauw om de Grieken met hun eigen schrijvers en dichters om de oren te slaan, en de grap 'Griekse tragedie' is intussen ook al een keer of duizend gemaakt; maar het zou goed zijn als wij en zij hun Aischylos, Sophocles en Euripides er nog eens bij pakken.

Aischylos, Sophocles en Euripides zijn de drie grote tragediedichters van Athene. Ze leefden in de zesde en vijfde eeuw voor Christus, en ze schreven stukken over Medea, Antigone, Elektra, Oedipous, Prometheus en vele andere tragische figuren. Het is een en al bloederig gedoe; er worden ogen uitgestoken, kinderen vermoord en harten doorboord.

De Griekse tragedie eindigt met verscheuring, desintegratie, ellende, de dood en vernietiging; met het uiteenvallen van al die dingen waarvan we hielden. En er is niemand die aan het einde van de voorstelling met een collectebus staat te rammelen om de arme hoofdrolspelers er met een troostend woord, een paar pleisters en een lekker kommetje warme soep weer een beetje bovenop te helpen. Dat zou ook een totaal ongewenste inmenging zijn die alleen maar roet in het eten gooit.

Griekse tragedies lopen slecht af, en zo hoort het ook. Maar de verhalen van die tragedies zijn vrijwel alle ontleend aan mythes, en mythes lopen, als je ze nader beschouwt, níet slecht af; mythes lopen goed af, in die zin dat ze laten zien dat de dingen hun loop moeten hebben, en dat het einde onvermijdelijk is. Zonder einde geen catharsis, loutering; en zonder catharsis geen nieuw begin. Wie het einde wil tegenhouden en maar blijft proberen de zaken ten goede te keren, is uiteindelijk altijd verder van huis.

De Grieken zelf, althans degenen die de afgelopen weken op straat demonstreerden, beseffen dat goed. 'Zij die de problemen hebben veroorzaakt, kunnen die niet oplossen, hoe vaak ze ook hun kabinet herschikken', zei iemand. 'Ik denk dat we bankroet moeten gaan', zei een ander. 'Deze maatregelen vernietigen ons. We willen dat competente mensen het roer overnemen.'

'Alle dingen veranderen; niets sterft', schreef Ovidius (geen Griek) in zijn Metamorfosen. 'De geest zwerft, komt nu eens hier, dan weer daar en neemt zijn intrek in een lichaam dat hem zint... want wat eens bestond bestaat niet meer en wat er niet was bestaat nu wel; en zo heeft de cyclus zich weer voltrokken.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden