Eindelijk zichtbaar voor de burger

Volgende maand treedt gedeputeerde Jan Streng (59) aan als waarnemend burgemeester van Abcoude...

Ook in die hoedanigheid zal hij proberen geen concessies te doen aan de modegrillen in het openbaar bestuur.

Veel tijd om te wennen aan zijn toekomstige betrekking die van waarnemend burgemeester van de gemeente Abcoude heeft de Utrechtse gedeputeerde Jan Streng nog niet gehad. Vorige maand deed de mogelijkheid een buitenkans, wat hem betreft zich plotseling voor. Vorige week wisselde hij erover van gedachten met de commissaris der koningin. Op 1 april werd zijn benoeming wereldkundig gemaakt. En op 1 mei zal hij zijn intrek nemen in het gemeentehuis van zijn nieuwe standplaats.

Eding is hem echter al wel opgevallen: dat het aantal gelukwensen veel groter is dan bij zijn benoeming tot gedeputeerde in 2001. Hoe dat komt? Jan Streng vermoedt dat het iets te maken heeft met de zichtbaarheid van het ambt: bij het burgemeesterschap kan men zich meer voorstellen dan bij het mooie maar nogal diffuse ambt van gedeputeerde. 'Als burgemeester word je bestookt met concrete vragen en problemen. In mijn jaren als gedeputeerde heb ik minder rechtstreeks contact gehad met de burgers in de provincie. De zogenoemde inloopavonden die wij hebben belegd na de presentatie van ons concept-streekplan vormden de grote uitzondering op die regel.'

De tastbaarheid van het ambt vormt voor hem een van de attracties van zijn nieuwe functie. Zij het lang niet de enige. 'Laat ik in dit verband het versleten begrip uitdaging maar niet bezigen, maar in Abcoude is veel werk aan de winkel.' Zoals? 'De verbreding van het spoor, en de gevolgen hiervan voor het dorp. En, bovenal, de afslanking van het bestuurlijk apparaat. Met die exercitie zijn wij, op beduidend grotere schaal natuurlijk, ook in de provincie bezig.'

Zijn nieuwe standplaats ('een buitengewoon markant dorp met een prachtig buitengebied') staat bovendien aan een interessant krachtenspel bloot, meent Streng. 'Onder de rook van Amsterdam, maar in bestuurlijk opzicht met het gezicht naar Utrecht. Die constellatie draagt bij aan de veelzijdigheid van de gemeente.'

Die heeft nog in een ander opzicht haar ligging mee: dichtbij Mijdrecht, waar hij al vele jaren tot zijn genoegen woont. De wenselijkheid van een verhuizing dringt zich niet onmiddellijk aan hem op: hij zal er nog eens uitvoerig met zijn vrouw over van gedachten wisselen. Vooralsnog staan er urgentere thema's op zijn agenda.

Die vloeien overigens nog maar mondjesmaat voort uit zijn huidige betrekking. Hij neemt, als een van de twee VVD'ers in het college van Gedeputeerde Staten, weliswaar nog volop deel aan elk overleg over lopende zaken, zoals de Voorjaarsnota.

Maar hij voelt zich allerminst aangesproken door de kritiek van sommige Statenleden dat hij zijn post voortijdig, dat wil zeggen: vde bestuurlijke afdoening van 'zijn' Streekplan, verlaat. Deze blauwdruk voor de ruimtelijke ordening van de provincie, pi de rstance van het huidige college van GS, bevindt zich tenslotte in de krochten van inspraak en democratische toetsing. Te zijner tijd zullen de gedeputeerden er een 'nota van beantwoording' over moeten afscheiden, maar het laatste woord is vermoedelijk pas in december aan Provinciale Staten.

Daar komt nog eens bij dat het openbaar bestuur niet is gediend bij honkvastheid van zijn dienaren. Een geregelde verandering van functie kan geen kwaad. Mits hierbij een zekere matigheid wordt betracht. Want Streng heeft weinig op met het gemis aan Ausdauer dat hij binnen Provinciale Staten heeft aangetroffen. 'Meer dan de helft van de vorig jaar gekozen leden is nieuw. Bij een dergelijke roulatiesnelheid raakt het collectief geheugen van de Staten nogal in de verdrukking.'

Dit betreurde verschijnsel staat, aldus Streng, niet op zichzelf. Ook in de omringende samenleving neemt de bereidheid om zich voor het maatschappelijk welzijn in te spannen bedenkelijk af. Aan zijn tijd als gedeputeerde denkt hij nochtans met genoegen terug. Nu al. Hij vereenzelvigt zich vooral met het concept-Streekplan. 'Dat is veel minder vrijblijvend dan het huidige streekplan. Men zal er nog mee uit de voeten kunnen als ik allang weg ben uit Abcoude.'

Het enige smetje op dit wapenfeit was de kritiek van enkele progressieve Statenleden op de vermeende eigenmachtigheid van Streng bij de uitbreiding van de 'rode contouren' ofwel: gebieden die voor woningbouw zijn aangewezen. 'Dat was minder leuk', erkent Streng. Alhoewel: zl was er nu ook weer niet aan de hand. 'Mijn critici hadden een ander begrip over de procedures bij de vaststelling van het plan dan ik.'

Het plan getuigt, aldus Streng, van de nieuwe vitaliteit van de provincie. Gesomber over de overlevingskansen van de 'tweede bestuurslaag' heeft hij al geruime tijd niet meer vernomen. Zijn relevantie is zelfs zo evident, dat over de bestaansreden van het Bestuur Regio Utrecht (het samenwerkingsverband tussen de stad Utrecht en negen omringende gemeenten) nog eens moet worden nagedacht. 'Er is hier een bestuurlijke dichtheid ontstaan waarvan ik de meerwaarde niet meteen kan ontdekken.'

De meest onaangename herinneringen bewaart hij aan zijn eersteGS-vergadering, op 11 september 2001. Aanvankelijk poogden de deelnemers zich nog op de dagorde te concentreren, maar gaandeweg viel de schaduw van de actualiteit in New York over de aanwezigen. 'Het was een moment a de moord op Kennedy', zegt Streng. 'Opeens boezemde de toekomst ons grote angst in.' In het geval van Streng kwam daar nog eens zijn grote persoonlijke betrokkenheid bij de Verenigde Staten bij. Na de bediging van zijn studie psychologie, aan de Nijmeegse universiteit, heeft hij zich op twee Amerikaanse universiteiten in de gedragsgenetica verdiept. 'Een vak dat hier op dat moment niet zo in de mode was', zegt Streng.

Zijn studiekeuze berustte, 'zoals bijna alles in het leven', op toeval. 'Mijn voorkeur ging in eerste instantie uit naar geologie. Dat was nog steeds zo toen ik de voorlichtingsdag van de universiteit bezocht. De geoloog die er een inleiding over zijn vak verzorgde, miste echter enige vingers. Misschien wel als gevolg van een beroepsongeval. Die veronderstelling vergrootte voor mij de attractie van de psychologie, het vak van de tweede voorkeur.'

Na zijn promotie in de VS vond Streng emplooi als wetenschappelijk hoofdmedewerker aan de Vrije Universiteit. De academische moraal in de VS kon hem echter beduidend meer bekoren dan de lethargie aan de Nederlandse universiteiten waar je, aldus Streng, 'met twee vingers in de neus' een studie tot een goed einde kon brengen. Na een aantal jaren aan de VU begon hij zijn bestuurlijke loopbaan.

Die zal over enige jaren in Abcoude worden afgesloten. Of hij zal gedijen in het tijdvak van de gekozen burgemeester en de dualiteit in de gemeentepolitiek? Ach, hij komt er vanzelf wel achter. Hij neemt zich in elk geval voor geen concessies te doen aan de 'politisering' van het openbaar bestuur. Hij zal, als vanouds, proberen te bemiddelen tussen partijen. En hij zal de onzorgvuldigheid in de argumentatie naar vermogen bestrijden.

In Utrecht zal hij niet zo vaak meer komen. Misschien belegt hij nog wel eens een remet zijn mede-gedeputeerden, die tezamen weliswaar geen 'vriendenclub' hebben gevormd, maar wel harmonieus hebben samengewerkt. En hij zal beslist nog wel eens zijn opwachting maken in de Paardenkathedraal. Van De Revisor, het laatste stuk van regisseur Dirk Tanghe, heeft hij bijzonder genoten. Hij verheugt zich al op het vervolg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden