Opinie

Eindelijk verlost van de graaiende Britten

De Brexit zou wel eens een Frexit kunnen helpen voorkomen. Nu we verlost zijn van de klemmende greep van de City bankiers en hun neoliberale gif, biedt dat de EU kansen om de steun van de bevolking terug te winnen.

Beurshandelaren aan het werk op de London Metal Exchange. Foto epa

Het belangrijkste gegeven is dat het land tot op het bot is verdeeld. Ook als het met eenzelfde miniem verschil niet tot een Brexit, maar tot een Bremain zou zijn gekomen, zouden daarom de problemen niet voorbij zijn geweest, omdat Londen onder druk zou blijven staan om in Brussel nog meer voorrechten binnen te slepen. Van dat permanente gechicaneer zijn we nu af.

En nog iets kan als pluspunt worden genoteerd: het ongelijk van 'de markten'. Daaraan werd ook nu weer een bijna goddelijk voorspellingsvermogen toegedicht: dankzij hun gut feeling zouden de speculanten van de City beter dan ieder ander aanvoelen, hoe de hazen electoraal zouden lopen.

Misschien dat nu eindelijk een einde komt aan de al dertig jaar durende grenzeloze overschatting van die lui, die in hun hele leven nog nooit iets nuttigs hebben gepresteerd, maar met de door hun graaizucht veroorzaakte kredietcrisis van 2008 wel in Europa hele samenlevingen hebben ontwricht. Het zou een zegen zijn als niet langer meer naar die beursgoeroes werd geluisterd.

Blindheid

Illustratief voor de blindheid in hun kring was de open brief die vijftig grote bedrijven op 31 mei in NRC publiceerden om de kiezer voor een 'blijven' te winnen. Lees dat stuk! De geestelijke impotentie die het uitstraalde was bijna zielig. Het is symbolisch voor de beperkte horizon binnen de gated community van maatschappelijk geslaagden waarin de opstellers mentaal en fysiek verkeren, en tekenend voor hun vervreemding van de rest van de bevolking.

Het was een verhaal voor degenen die toch al 'ja' zouden stemmen. Maar als je potentiële nee-stemmers wilt overtuigen, zul je dat met argumenten moeten doen die op hún denkwijze aansluiten - en dat zijn meestal heel andere. De Brexiteer gaat het niet om de economische groei in het algemeen, maar om zijn eigen - en die laatste vloeit niet automatisch uit de eerste voort.

Andere CEO's en beroepsbestuurders zullen bij lezing van die bedrijvenbrief vast instemmend hebben geknikt, maar zoals NRC-columniste Marike Stellinga terecht schreef: 'Het is níet de economie dommie'. Er stond niets in wat de globaliseringsverliezers van de bejubelde vrije markt gerust kon stellen. Tegen concrete angsten richt je met abstracte vertogen niets uit. Kennelijk kunnen die vijftig multinationals met al hun kapitaal niemand betalen die voldoende intelligent is om dat te beseffen.

Marktfetisjisme

Daarmee zou een Brexit wel eens een Frexit kunnen helpen voorkomen. Verlost van de klemmende greep van de City, die elke sociale en fiscale maatregel van Brussel, die het neoliberale gif zou kunnen neutraliseren, blokkeert: dat kan voor de EU juist kansen bieden om de steun van de bevolking terug te winnen. Is, zoals Volkskrantjournalist Bert Lanting donderdag in het hoofdcommentaar van deze krant meende, de euroscepsis vooral een gevolg van Brusselse onbescheidenheid?

Of is zij eerder het gevolg van fout beleid? Van een mede door de Britten fanatiek gepromoot marktfetisjisme dat voor veel burgers bovenal groeiende onzekerheid in petto heeft? In de door Lanting geconstateerde tegenstelling tussen noord en zuid ligt het gelijk minder automatisch bij het noorden dan hij veronderstelt. Integendeel: juist nu het geld door de lage rentestand gratis is, zouden regeringen moeten investeren, in plaats van stompzinnig te bezuinigen.

In dat opzicht is een welkom nevengevolg van een Brexit dat Rutte zijn grote bondgenoot verliest. Bij ons bestaat een merkwaardig positief beeld van Groot- Brittannië, als gevolg van een algehele pro-angelsaksische verblinding. Zo noemde Twan Huys het in Nieuwsuur het modernste land van Europa, waar het buiten Londen toch meer een kruising tussen een openluchtmuseum en een open inrichting is.

Dirk Jan Eppink

Nog komischer was het commentaar van Derk Jan Eppink. 'In Londen geldt: afspraak is afspraak'. O ja? De Tory's proberen juist steeds, met de eigen eurofobe achterban als chantagemiddel, onder afspraken uit te komen. Want reken maar dat het akkoord dat met Cameron was gesloten om hen binnen te houden, in geval van een kleine winst voor Bremain niet duurzaam was geweest.

'EU zonder Britten te katholiek', aldus de kop boven Eppinks stukje. Nu, één ding kunnen katholieken in elk geval beter dan protestanten, met hun eeuwige scheurmakersmentaliteit: de boel bij elkaar houden, en die kunst zal Europa komende jaren hard nodig hebben.

Of Westminster dat straks zelf ook met het Verenigd Koninkrijk kan, moet nog blijken. Omdat de Schotten en Noord-Ieren voor Bremain stemden, zou het eindresultaat van Farage's glorieuze uittocht naar het Beloofde Land wel eens niet kunnen resulteren in een waves-ruling Greater Britain à la Queen Victoria, maar in het Little England uit de dagen van Hendrik de Achtste.

Volkerengevangenis

Wat de EU betreft, moeten de gevolgen ook niet worden overdreven. Zoals bij een Bremain blijven een milde vorm van weggaan zou zijn geweest, zo komt bij een Brexit weggaan op een milde vorm van blijven neer. We zullen echt wel handel met de Britten blijven drijven, ook al wordt het wat duurder en ingewikkelder. Hun winderige eiland ligt waar het ligt, en zal daar ook nog wel even blijven liggen. Zolang ze onze kaas lusten zullen ze die blijven kopen.

Zeker, nu wordt er in Brussel gedreigd met een stevige reactie, want de Junckers zijn boos en beledigd. Maar als het de bedoeling is om anderen in te peperen dat ze het uit hun hoofd moeten laten óók uittreding te overwegen, zal dat het beeld van de EU als volkerengevangenis versterken en de liefde niet vergroten - dus dat werkt uiteindelijk averechts. Daarbij zal de politieke behoefte om een Brexit te bestraffen het onder druk van het eigen bedrijfsleven afleggen tegen het economische belang om zichzelf niet nog verder in de vingers te snijden.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.