Eindelijk te zien: de legendarische kunstcollectie van de laatste sjah

Ze lag sinds 1979 op bevel van de ayatollahs in de kelders van het museum voor moderne kunst in Teheran. De kans is groot dat de befaamde collectie in het Westen te zien zal zijn.

Een deel van de opgeslagen werken in het depot van het museum voor moderne kunst in de Iraanse hoofdstad Teheran. Beeld Jörg Gläscher / Art Magazin

Als het aan de Iraanse regering ligt, mag de beroemde maar vrijwel ongeziene kunstcollectie van het Teheran Museum of Contemporary Art, binnenkort op tour naar het Westen. Dat schrijft het Duitse tijdschrift Art Magazin. Het gaat om zeer kostbaar werk van Jackson Pollock, Monet, Van Gogh, Picasso, Rothko en Max Ernst, dat sinds de revolutie van 1979 nauwelijks uit de kelder van het museum is geweest.

De collectie is samengesteld in de tijd van de laatste sjah van Iran, Mohammad Reza Pahlavi. Hij liet het museum bouwen als teken van kosmopolitisme en de verbondenheid met het Westen. Zijn vrouw, Farah Diba, vulde het met hulp van adviseurs als David Galloway en Donna Stone met moderne, westerse kunst. 'We wilden ons concentreren op de kunstterreinen die nog betaalbaar waren. Dat waren Pop Art en Minimal Art. Onze Andy Warhol kostte 20 duizend dollar, vandaag de dag zijn dat soort werken onbetaalbaar', aldus Diba, met wie Art Magazin sprak in Parijs.

Het museum opende in 1977 de deuren, onder de ogen van internationale jetset. Maar ruim een jaar later namen de sjiitische revolutionairen de macht over en riepen een islamitische staat uit. De kunst werd in eerste instantie voor de veiligheid opgeborgen in de ondergrondse kelders van het gebouw. Maar de nieuwe leiders wilden niet hebben dat de on-islamitische kunst daar weer uit kwam. Sindsdien is in het museum vooral Iraanse en andere islamitische kunst te zien. Nog steeds mogen de namen van Pahvlani en Diba niet worden genoemd in het gebouw.

Een enkel kunststuk zag in de jaren daarna het daglicht. Meestal was dat als het discreet werd uitgeleend aan een Westers museum. In de tijd van president Mohammad Khatami, tussen 1997 en 2005, was er heel af en toe wel werk te zien. Aan de vooravond van Mahmoud Ahmadinejads verkiezing was de laatste grote tentoonstelling. Maar ook toen bleven bepaalde controversiële schilderijen, zoals Renoir's Gabrielle Avec la Chemise Ouverte verborgen. Het werk Woman III van Nederlands-Amerikaanse abstract expressionist Willem de Kooning werd in 1994 zelfs verkocht aan een Amerikaanse zakenman.

Mohammad Reza Pahlavi, de laatste sjah van Iran. Nadat hij in 1979 was verdreven, stierf hij een jaar later. Beeld AFP

250 miljoen dollar

Uit de krochten van de kelder komt nu bijvoorbeeld na veertig jaar het wereldberoemd werk Mural on Indian Red van Jackson Pollock tevoorschijn. De geschatte waarde van het schilderij is 250 miljoen dollar. Verder zijn schatten te vinden als de danseressen van Degas, vier van Andy Warhol's Mick Jaggers en een Mao Ze-Dong, schilderijen van Chagall, Gauguin, Matisse, Renoir en vele anderen. The Guardian schreef al eerder dat bijvoorbeeld de Tate Gallery veel interesse heeft in de kunstschatten.

Iraanse diplomaten leggen al enige tijd contacten met musea in het Westen. 'Een verrassend charmeoffensief van de regering die op dit moment geen bijzonder florissante internationaal politieke positie inneemt, ' aldus Art Magazin. Volgens de nieuwe directeur van het museum, Majid Mollanoroozi is het niet de bedoeling dat de kunst wordt verkocht.

Afgelopen zomer zijn er al verschillende westerse museumdirecteuren afgereisd naar Teheran. Paul Dujardin, directeur van het Paleis voor de Schone Kunsten in Brussel (BOZAR), spreekt van een 'fantastische collectie.' Met name een stuk van het kunstenaarsduo Gilbert & George maakte veel indruk op hem. Vooralsnog zijn er echter nog geen plannen om het naar Brussel te halen.

Volgens Art Magazin zou museumdirecteur Max Hollein, van het Schirn museum in Frankfurt, meteen een aanbod hebben gedaan voor een Europese tour van de collectie. Die rondgang zou in januari 2016 moeten beginnen. Behalve Frankfurt zouden ook Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk , Spanje, Denemarken, Oostenrijk en Zwitserland denkbare stops zijn in de tour.

Officieel wil Hollein nog niets bevestigen: 'Het zou ongetwijfeld een interessante tentoonstelling zijn,' zegt hij tegen Art Magazin. 'Maar of die tot stand komt, weet ik niet.' Hoofd communicatie van het Schirn Museum in Frankfurt, Axel Braun, zegt tegen de Volkskrant: 'Ze hebben ons inderdaad gevraagd of we geïnteresseerd zijn. We willen best een tentoonstelling organiseren, maar onder bepaalde voorwaarden. Op dit moment zijn de onderhandelingen stopgezet en zijn er geen concrete plannen om iets te organiseren. Ik denk dat de Iraniërs bezig zijn om meerdere musea in Europa te polsen. Degenen die de beste voorwaarden bieden, zal uiteindelijk de tentoonstelling mogen organiseren.' Of Schirn en Hollein nog in de race zijn? Braun: 'We zullen zien.'

Een van de werken uit de collectie. Beeld Jörg Gläscher / Art Magazin
Mural on Indian Red, van Jackson Pollock. Beeld wikiart.org
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden