Eindelijk overheerst optimisme: doorbraak vluchtelingencrisis in zicht

Door de Turkse toezegging om 'gelukzoekers' terug te nemen, kunnen maandag tijdens de EU-Turkije- top grote stappen worden gezet. Wat is haalbaar en wie maakten dat mogelijk?

Een Syrisch meisje bij de Grieks-Macedonische grens, waar naar schatting 20- tot 30 duizend vluchtelingen vastzitten. Beeld Steven Wassenaar

Het was bondskanselier Angela Merkel die de EU-Turkije-top van maandag afdwong. Haar collega's hadden er geen trek in, niet weer een vruchteloze vechttop over de vluchtelingencrisis. Maar Merkel kreeg haar zin, zoals wel vaker in Europa, en voor het eerst sinds een jaar overheerst optimisme. De stap naar een echte doorbraak bij het indammen van de vluchtelingenstroom lijkt haalbaar.

Reden voor het plotse optimisme is de Turkse bereidheid alle economische migranten die in Griekenland arriveren - de 'gelukzoekers' van premier Mark Rutte - terug te nemen. Volgens betrokkenen sprak de Turkse premier Ahmet Davutoglu die intentie donderdagmiddag uit in een gesprek met EU-president Donald Tusk. Het streven is Davutoglu maandag op deze toezegging vast te spijkeren en zo snel mogelijk te laten uitvoeren.

Als dat lukt wordt er een grote stap gezet. Niet dat de 'nul' waarop Rutte hoopt direct in beeld komt, maar het terugsturen van alle economische migranten betekent wel dat de instroom in Griekenland met mogelijk eenderde tot de helft wordt verminderd.

Tusk kan worden geprezen als Davutoglu inderdaad de daad bij het woord voegt, alsook de tweede man van de Europese Commissie Frans Timmermans, die afgelopen maanden als onderhandelaar tussen Brussel en Ankara op en neer pendelde. Van de regeringsleiders is het Merkel die de lof mag opeisen. Als vrijwel de enige regeringsleider volhardde zij in een oplossing mét de Turken. Haar Britse, Franse, Italiaanse, Poolse en Spaanse collega's zijn vooral bezig met binnenlands politieke zaken: de Brexit (Cameron); terreurbestrijding (Hollande); schelden op Berlijn en Brussel (Renzi); ruziën met Brussel over de Grondwet (Szydlo); en nieuwe verkiezingen (Rajoy). Niet onbelangrijk voor de vasthoudendheid van Merkel is dat ze resultaat wil vóór de Duitse deelstaatverkiezingen van 13 maart.

Davutoglu zal maandag eisen dat de EU-landen op hun beurt ruimhartig erkende vluchtelingen (uit Syrië) opnemen via een legale luchtbrug. Turkije herbergt al 2,5 miljoen Syrische vluchtelingen, meer dan alle EU-landen bij elkaar. Ook hierin speelt Merkel de hoofdrol, gesteund en geholpen door PvdA-leider Samsom. Zij is de spil van de coalition of the willing, die bereid is tot grootschalige herhuisvesting van vluchtelingen. Zondag spreekt ze met Davutoglu hierover.

Andere doorbraken

Is de aanzet tot daling van de vluchtelingenstroom een mijlpaal, ook op twee andere heikele vluchtelingenzaken is sinds kort een doorbraak bereikt. Ten eerste is het ongecontroleerd doorlaten van migranten binnen de EU tot stilstand gekomen. Met dank dit keer aan de Balkanlanden en Oostenrijk, die hun eigen grenzen en die tussen Macedonië en Griekenland nagenoeg hebben afgesloten. Als de ongecontroleerde doorstroom opdroogt, zijn volgens de Commissie de lidstaten bereid (eindelijk) uitvoering te geven aan hun verplichting 160 duizend vluchtelingen uit Griekenland en Turkije over te nemen. Tot nog toe (na zes maanden) staat de teller op een schamele 660.

Niet onbelangrijk tot slot is de humanitaire hulp van 700 miljoen euro voor Griekenland (een unicum, humanitaire noodhulp voor een EU-lidstaat) om de tienduizenden vluchtelingen aldaar op te vangen. Met het afgrendelen van de Macedonische grens is Griekenland immers geen transitland meer maar opvangkamp.

Als het akkoord met Turkije maandag inderdaad wordt bezegeld, heeft dat volgens diplomaten nog een (gewenst) bijeffect: het zal potentiële economische migranten ontmoedigen de riskante en dure overtocht naar Griekenland te maken. Zoals Tusk donderdag al zei: 'Kom niet naar Europa. Het is zinloos.'

Turkse premier Ahmet Davutoglu (L) met EU-president Donald Tusk. Beeld afp

'Kritieke fase'

Het verlagen van de instroom, het blokkeren van de doorstroom en de financiële hulp, bij elkaar vormen ze de 'filters' waarover Rutte eerder sprak. Geen plan A óf plan B maar plan A, B én C om de vluchtelingenstroom beheersbaar te maken.

'We zitten in een kritieke fase', zei Commissaris Dimitris Avramopoulos (Migratie) vrijdag. 'Dat is niet voor het eerst en zeker ook niet voor het laatst.' Zodra de Turks-Griekse route wordt afgesneden zullen vluchtelingen andere wegen zoeken om naar Europa te komen: via Albanië, opnieuw via Libië of meer naar het noorden via Oekraïne en Rusland. Diplomaten onderkennen dit 'waterbedeffect'. Maar zoals een van hen in de aanloop naar de EU-Turkije-top concludeert: 'Maandag komt mogelijk wel het grootste lek van dit moment boven water.'

Commissaris Dimitris Avramopoulos (Migratie): 'We zitten in een kritieke fase.' Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden