analyse

Eindelijk ontmoet Boris Johnson dan Joe Biden, maar diens bezoek wordt overschaduwd door kwestie Noord-Ierland

De Amerikaanse president is geen fan van Boris Johnson en evenmin van diens Brexit-project. Zeer de vraag dus of de Britse premier bij Bidens bezoek aan Londen een felbegeerde handelsdeal zal weten te bemachtigen.

De Britse premier Boris Johnson (r) luistert tijdens een virtuele klimaattop in april naar de Amerikaanse president Joe Biden.  Beeld Justin Tallis / AP
De Britse premier Boris Johnson (r) luistert tijdens een virtuele klimaattop in april naar de Amerikaanse president Joe Biden.Beeld Justin Tallis / AP

Klimaatbeleid, het Russische gevaar en quarantainevrij reizen tussen beide landen. Als Boris Johnson en Joe Biden elkaar donderdag voor het eerst in levende lijve ontmoeten, hebben ze veel bij te praten. Het gevoeligste gespreksonderwerp zal Noord-Ierland zijn, waar de Amerikaanse president de rol van scheidsrechter moet vervullen. Maar de Britten wantrouwen zijn onafhankelijkheid.

Met tevredenheid werd in Londen het artikel gelezen dat Biden voor vertrek naar Europa had geschreven in The Washington Post. ‘In het Verenigd Koninkrijk’, schreef de 78-jarige Democraat, ‘zal ik na de ontmoeting met premier Boris Johnson om de speciale band tussen onze landen te bevestigen, deelnemen aan de G7-top.’ Voor de Britten zijn de woorden ‘special relationship’ meer dan beleefdheid: ze zijn een teken dat zij speciaal zijn, specialer dan de Europese Unie en andere machtige spelers op het wereldtoneel.

Dat Biden onderweg geen tussenstop maakt in Ierland, dat als land van zijn voorouders een bijzonder plekje in zijn hart heeft, was een andere meevaller. Na de G7 in Cornwall gaat de Amerikaanse president langs bij koningin Elizabeth op Windsor Castle. Voor de Britten is Elizabeth, die als vorstin al twaalf Amerikaanse presidenten heeft ontmoet, het ultieme diplomatieke wapen. Dat hebben ze nodig, want Biden staat niet bekend als een groot bewonderaar van Boris Johnson, die hem te veel doet denken aan zijn voorganger in Het Witte Huis.

Biden zou de onenigheid tussen Londen en Brussel hebben gevolgd over Noord-Ierland met bezorgdheid hebben gevolgd. De hoop was dat de ruzie over het zogeheten Noord-Ierse protocol woensdag zou worden uitgepraat, maar na de onderhandelingen zijn de partijen nog verder van elkaar komen te staan. Brussel beschuldigt Londen ervan de Brexit-afspraken niet na te komen, Londen beschuldigt Brussel ervan de vrede in Noord-Ierland op het spel te zetten door regels rond de import van goederen vanuit Groot-Brittannië overdreven te interpreteren.

Goede Vrijdag-akkoord

Van oudsher spelen de Amerikanen een belangrijke rol bij de Noord-Ierse politiek. De Amerikaanse senator George Mitchell speelde als speciaal gezant voor Noord-Ierland een belangrijke rol bij de totstandkoming van het Goede Vrijdag-akkoord in 1998. Bij de twintigste verjaardag ervan noemde Bidens politieke vriend Bill Clinton het akkoord, dat een einde maakte aan drie decennia van geweld op Ierse, Noord-Iers en Britse bodem, ‘een geniaal werkstuk’. De vrede is sindsdien goeddeels gehandhaafd.

Dat akkoord hing als een schaduw over de Brexit-onderhandelingen heen. Koste wat kost moest een grens op het Ierse vasteland worden voorkomen, dit om een terugkeer van IRA-geweld te voorkomen. Ook vanuit Amerika, waar vanuit de Ierse diaspora (waar Biden deel van uitmaakt) een invloedrijke lobby bestaat, werd benadrukt dat die grens er niet mocht komen. Maar zonder grens geen Brexit-deal, dus ging Johnson akkoord met een grens in de Ierse Zee.

Deze oplossing is eveneens een ondermijning van het Goede Vrijdag-akkoord, omdat een van de twee partijen in Noord-Ierland – de pro-Britse unionisten – erdoor buitenspel is gezet. Bij het gerechtshof in Belfast dient nu een proces van de samenwerkende unionisten tegen het Noord-Ierse protocol. Volgens de Britse onderhandelaar David Frost, die een hardere koers vaart dan zijn voorganger Michael Gove, brengt het protocol de vrede in gevaar.

Frost, door Johnson omschreven als ‘de grootste vorst sinds de winter van 1709’, is bereid om artikel 16 te activeren, dat de betrokken partijen de gelegenheid biedt om het protocol unilateraal te bevriezen als de negatieve gevolgen te groot zijn. Zo’n actie zou zeer slecht vallen in Brussel en mogelijk ook bij Biden, die sowieso niets van de Brexit moet hebben.

Rugby-international als speciale gezant

Nu al verwijt de Europese Unie de Britten dat ze internationale afspraken negeren, en het is aan Johnson om Biden ervan te overtuigen dat hij een man van zijn woord is. Om de Amerikanen verder te paaien, heeft Johnson een voormalige rugby-international naar Washington gestuurd. Trevor Ringland moet daar als speciale gezant ‘de belangen van Noord-Ierland behartigen’.

Wat hier in wezen op het spel staat, is vertrouwen, een ingrediënt dat uit de Britse-Europese relatie is verdwenen. Vertrouwen is nodig bij een handelsdeal die Johnson op den duur wil sluiten met Amerika. Biden heeft al laten doorschemeren dat dit wat hem betreft een langetermijnproject is. Onder de Britse bevolking leeft scepsis over zo’n deal. Uit een recente peiling bleek dat minder dan de helft van de Britten er erg voor te porren is.

Het vooruitzicht van een Brits-Amerikaanse vrijhandelsovereenkomst is voor Brussel een reden te meer om de regels in Noord-Ierland streng te handhaven, uit vrees dat Amerikaanse producten onopgemerkt in Ierland belanden. Zo blijft Noord-Ierland de achilleshiel van Johnsons Brexit-project, en de blindedarm van het Verenigd Koninkrijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden