Eindelijk lege wachtkamers

Sneller moest het in de gezondheidszorg, en beter. Het ministerie van Volksgezondheid begon een project voor een nieuwe aanpak. Met succes....

Achttien jaar lang liep chirurg Dingeman Swank elke morgen ‘een poli-marathon’. Veertig patiënten op een ochtend, vijf minuten per patiënt. Zijn spreekuur op de polikliniek liep standaard anderhalf uur uit, om half twee kon hij zo door naar de operatiekamer. Nooit had hij tijd voor de lunch. ‘Het ergste was: als ik naar de wc wilde, moest ik door een volle wachtkamer en dan zag ik iedereen denken: hij gaat toch niet weg hè!’

Al die tijd wist hij dat vijf minuten te kort was. ‘Ik moest patiënten afschepen omdat de tijd om was, niet omdat ik klaar was.’ Maar nooit kwam hij op het idee het anders aan te pakken. Gevleugelde uitdrukking, tóen: ‘Een wachtkamer heet niet voor niets een wachtkamer.’

Totdat het ziekenhuisbestuur hem vroeg mee te doen aan een door het ministerie van Volksgezondheid opgezet project. Begin vorig jaar toog hij met collega’s naar een bijeenkomst in Veldhoven. Met frisse tegenzin: ‘Moesten een paar mantelpakken mij gaan vertellen hoe ik mijn poli draai?’ Maar toen artsen daar verhaalden over hun nieuwe werkwijze, raakte het team enthousiast. Sinds een jaar zijn op de polikliniek chirurgie van het Groene Hart Ziekenhuis de wachtkamers leeg.

Ommekeer

Ommekeer
De aanpak in het Goudse ziekenhuis is exemplarisch voor de enorme ommekeer die zich momenteel in de ziekenhuiswereld voltrekt. In vier jaar tijd voert 20 procent van de ziekenhuizen honderden projecten uit die de zorg doelmatiger, veiliger en patiëntvriendelijker moeten maken. Verwacht wordt dat de overige ziekenhuizen uit concurrentieoverwegingen niet willen achterblijven en de nieuwe werkmethoden gaan overnemen.

Ommekeer
‘Sneller Beter’ heet het ambitieuze kwaliteitsplan en het ministerie heeft er acht miljoen euro voor beschikbaar gesteld. De resultaten zijn nu al indrukwekkend. Door slimmer te plannen kunnen patiënten veel sneller worden geholpen en liggen ze korter in het ziekenhuis. De introductie van nieuwe behandelmethoden betekent een forse reductie van het aantal infecties en doorligwonden.

Ommekeer
Nieuw zijn die innovaties niet. Eind jaren ’90 introduceerde het kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO al zogeheten doorbraakprojecten, gebaseerd op best practices die internationaal aantoonbaar effectief waren gebleken. Zeventig van de honderd ziekenhuizen deden er ervaring mee op. Zij bewezen bijvoorbeeld dat de beademingsduur van patiënten op de intensive care kan worden teruggebracht, dat vrouwen met borstkanker veel sneller kunnen worden behandeld en dat het aantal medicatiefouten fors kan afnemen.

Ommekeer
Maar de successen beperkten zich tot individuele ziekenhuisafdelingen en de verspreiding verliep moeizaam, erkent oud CBO-directeur Wim Schellekens. Bestuurders voelden zich niet verantwoordelijk de projecten voort te zetten. De autonomie van artsen (die veelal niet in dienst zijn van een ziekenhuis), de eilandenrijken in de ziekenhuizen (waar iedere afdeling zijn eigen beleid voert) en de knellende regelgeving (die efficiënter werken eerder afstrafte dan beloonde) hielpen niet mee.

Bombardement

Bombardement
Totdat Schellekens minister Hoogervorst van Volksgezondheid tot een voortvarende aanpak wist te bewegen. Het belang voor hem was groot: in de ziekenhuizen gaat jaarlijks bijna 15 miljard euro om en die kosten dreigen met de komende vergrijzing en de toenemende medische mogelijkheden alleen maar toe te nemen.

Bombardement
Hoogervorst mikte op een bombardement aan projecten in een aantal ziekenhuizen die tot zulke verbeteringen zouden leiden op het gebied van logistiek en veiligheid dat de rest wel moest volgen. Stok achter de deur was de groeiende marktwerking in de zorg die goed presterende ziekenhuizen een voorsprong biedt.

Bombardement
De orde van medisch specialisten, de koepel van de ziekenhuizen en de beroepsvereniging van verpleegkundigen schaarden zich achter de plannen van de minister. Eind 2004 zetten de eerste acht ziekenhuizen de Sneller Beter-projecten in gang, in oktober 2005 volgde een tweede groep van acht. De laatste groep, waarvoor de selectie net is afgerond, volgt na de zomer.

Bombardement
Om te achterhalen wat hij moest veranderen, legde chirurg Swank eerst vast wat er op een gemiddelde ochtend op zijn poli zoal gebeurde. Hij schrok zich rot. Tien huisartsen die belden om voorrang voor een patiënt, de eerste hulp die regelmatig om assistentie verzocht, patiënten die alleen maar kwamen vertellen dat het goed ging. ‘De laatste patiënt van zo’n morgen wachtte echt anderhalf uur op het verwijderen van een hechting.’

Grote beurt

Grote beurt
Met zijn collega’s nam hij drastische maatregelen. Voor eenvoudige chirurgische ingrepen onder plaatselijke verdoving (gemiddeld vijf op een ochtend) faxt de huisarts een formulier met alle gegevens zodat de specialist meteen aan de slag kan. Patiënten met verzwikte enkels krijgen van hem een keer ‘een grote beurt’ waarna ze terechtkomen bij Truus, de gipsmeester. ‘Die heeft veel meer tijd en legt alles goed uit.’

Grote beurt
Ook de patiënten die na een eenvoudige operatie als een liesbreuk of spataderen voor controle komen (zo’n acht per ochtend) gaan naar het verpleegkundig spreekuur. ‘Ze vragen bijna altijd hetzelfde: mag ik alles weer eten, mag ik weer zwemmen, mag ik weer seks? Het spreekuur van de verpleegkundigen loopt parallel aan dat van mij, dus zodra mijn bemoeienis nodig is kijk ik om een hoekje.’ Swank vreesde aanvankelijk dat zijn patiënten zouden protesteren (‘Ik heb geen dokter gezien’) maar dat bleek onterecht. En de huisartsen bellen niet meer, want iedereen kan nu zo terecht.

Adviesbureaus

Adviesbureaus
Ziekenhuizen gaan ook bij elkaar in de leer. En willen op eigen kosten de projecten overnemen. Adviesbureaus zijn op die vernieuwingsdrang ingesprongen en bieden sinds kort zelf programma’s om de zorg doelmatiger te maken. ‘De reacties zijn buitengewoon enthousiast’, zegt Kees van Dun van Zorg Consult Nederland, dat alle 75 ziekenhuizen heeft benaderd die niet aan de projecten van het ministerie hebben meegedaan. Het adviesbureau biedt zelfs busreizen aan voor ziekenhuispersoneel dat zich elders in het land wil laten voorlichten.

Adviesbureaus
Plexus Medical Group heeft projecten voor veiligheid en kwaliteit in de aanbieding en claimt in twee jaar tijd 5 procent afname van het sterftecijfer en 5 procent efficiency-winst. Om te overleven móeten ziekenhuizen wel efficiënter worden, aldus Plexus. Van Dun van Zorg Consult: ‘Wij kosten natuurlijk wat, maar ziekenhuizen kunnen zelf uitrekenen hoe enorm ze uiteindelijk besparen.’

Adviesbureaus
Zo zijn in het Tilburgse St. Elisabeth Ziekenhuis vorig jaar opnieuw 5 procent meer operaties uitgevoerd met minder personeel. Eén operatiekamer wordt gereserveerd voor de acute ingrepen, zodat in de andere twaalf het normale programma doorgang kan vinden, legt zorggroepmanager Johan Dorresteijn uit. Daarnaast wordt in alle operatiekamers stipt op tijd begonnen, en zijn zogeheten ‘straatjes’ ingevoerd: een dag lang dezelfde ingrepen achter elkaar. ‘Daarmee win je aan snelheid omdat de opstelling in de operatiekamers niet steeds hoeft te worden veranderd.’

Zorgverzekeraars

Zorgverzekeraars
Het is informatie die de zorgverzekeraars zeer welkom is. Sinds begin dit jaar hoeven ze niet meer zoals vroeger over alle types behandelingen in alle ziekenhuizen een contract af te sluiten. Ze kunnen eisen gaan stellen. Voor 10 procent van de ingrepen mogen ze bovendien onderhandelen over prijs en kwaliteit, wat het vergelijken van ziekenhuizen lucratief maakt.

Zorgverzekeraars
‘Wij gaan selectiever contracteren’, beaamt Diana Monissen, lid van de raad van bestuur bij zorgverzekeraar Agis. ‘We bekijken welke ziekenhuizen er zijn in een regio, hoe groot de vraag is naar bepaalde behandelingen en kiezen dan voor de ziekenhuizen met de hoogste kwaliteit en doelmatigheid.’

Zorgverzekeraars
Daarbij spelen de ervaringen van de patiënten een belangrijke rol, aldus Monissen. Agis bespreekt met hen wat zij de beste zorg vinden en vraagt ze om hulp bij het inkopen ervan. Patiënten vullen bovendien na iedere ziekenhuisopname een uitgebreide vragenlijst in, die door de verzekeraar met de specialisten wordt besproken. ‘We zullen niet meteen aan naming and shaming doen maar uiteindelijk willen we die ervaringen wel openbaar maken’, zegt ze.

Consument

Consument
Het tekent de potentiële macht van de patiënt die met zijn keuzegedrag ziekenhuizen kan dwingen tot verbeteringen, zegt Loes Pijnenborg, landelijk projectleider Sneller Beter. De patiënt wordt consument, daarbij geholpen door de groeiende stroom informatie over ziekenhuisprestaties.

Consument
Bestuursvoorzitter Eke Zijlstra van het Atrium Medisch Centrum in Heerlen betwijfelt of de marktwerking volstaat om ziekenhuizen massaal tot verbeteringen te dwingen. Als over een paar maanden de laatste groep van acht ziekenhuizen met Sneller Beter aan de slag is gegaan, houdt de bemoeienis (en ook de geldstroom) van het ministerie op en dat is niet slim, denkt Zijlstra. ‘We hebben met een kleine groep ziekenhuizen bewezen dat we veel doelmatiger kunnen werken. Om dat succes te verspreiden, is een planmatige aanpak nodig.’

Prestatiebeloning

Prestatiebeloning
Een prestatiebeloning voor de ziekenhuizen is daarbij essentieel, denkt Piet Hein Buiting, lid van de raad van bestuur van het Amphia ziekenhuis in Breda. ‘Haal niet het geld weg dat de ziekenhuizen door hun nieuwe werkwijze vrijspelen, maar sta ze toe om er nieuwe innovaties mee te betalen.’

Prestatiebeloning
De winst is moeilijk te verzilveren, zegt ook Zijlstra: ‘De gecompliceerde regelgeving nodigt niet erg uit tot efficiënter werken. De minister zou het lef moeten hebben die regels snel aan te passen.’ Het voordeel komt vanzelf, verwacht hij: ‘Als alle ziekenhuizen net zo doelmatig gaan werken als een kleine voorhoede nu al doet, ontstaat 30 procent overcapaciteit.’

Prestatiebeloning
Chirurg Swank heeft sinds een jaar steeds vaker te maken met een lege wachtkamer, patiënten vragen hem bijna argwanend of ze wel goed zitten. ‘Een volle wachtkamer staat blijkbaar nog steeds symbool voor een succesvolle specialist.’ Hij heeft nu iedere middag een uur pauze. Hij is zowaar in het ziekenhuisrestaurant gesignaleerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden