Eindelijk kunnen ze weg, maar 'opkoopregeling' klinkt mooier dan het is

Weg uit het aardbevingsgebied

De Nationale ombudsman heeft kritiek op de uitkoopregeling voor het Groningse aardbevingsgebied. De proef die de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) deed om gedupeerden te verlossen van hun onverkoopbare huis, rammelde volgens ombudsman Reinier van Zutphen aan alle kanten. Hij concludeert dat 'van herstel van vertrouwen, een actieve regierol van de Rijksoverheid, transparantie en een ruimhartige schadevergoeding in de praktijk nog geen sprake is'.

Eerder dit jaar werden bij de eerste proef 55 bewoners verlost van hun onverkoopbare woning. Lees in onderstaand verhaal wat de familie Van der Wal overkwam.

De familie Van der Wal vertrekt naar Zwartemeer in Drenthe. Foto Harry Cock/de Volkskrant

'Zo ver mogelijk weg bij de NAM.' Een andere wens hadden Saskia (53) en Peter (48) van der Wal uit het Groningse Overschild eigenlijk niet. Bijna zeven jaar stond hun huis aan de Kanaalweg te koop. 'Maar geen hond wilde het hebben.'

Want ja: een draagmuur doormidden, de voorgevel los. 'We kunnen onze hand door de muur naar buiten steken', zegt Saskia. In het begin werd ze al zenuwachtig van de regen, dan moest ze overal emmers neerzetten. Familie kwam niet meer logeren omdat ze zich niet veilig voelden.

De bevingsschade is erkend. Maar het echte probleem zit onder de vloer: de beschadigde fundering. 'En daar mogen experts niet naar kijken.' En dan het eindeloze gesteggel met al die experts - ze waren er klaar mee.

Nu zijn ze dan eindelijk verlost, door de eerste opkoopregeling in het Groningse aardbevingsgebied. Deze zomer vertrekken ze naar Zwartemeer, Drenthe. Saskia: 'Voor ons is dit het minste van twee kwaden.' Blij dat ze weg kunnen. 'Maar 'opkoopregeling' klinkt mooier dan het is.'

Eigenaren krijgen namelijk slechts 95 procent van de huidige waarde van de woning, die al flink geleden heeft onder de bevingen. 'Wij gaan weg zonder schuld, daar is alles mee gezegd. Voor alle andere kosten, zoals voor de makelaar, draaien we zelf op. Je mag blij zijn, is de boodschap. Dat voelt respectloos.'

Dat woningen in het Groningse aardbevingsgebied moeilijk verkoopbaar zijn, wijst onderzoek keer op keer uit. Toch was een uitkoopregeling zoals bijvoorbeeld Moerdijk die kent lange tijd taboe. Met name burgemeesters vreesden dat hun dorpen, die vaak al kampen met bevolkingskrimp, zouden leeglopen. Ook zou een uitkoopregeling het Hogeland kunnen stigmatiseren als een streek waar men liever gaat dan komt.

De uitkoopproef is in 2016 door Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders in het leven geroepen. De NAM stelde 10 miljoen euro beschikbaar. De criteria: de woning ligt in de kern van het aardbevingsgebied, staat minimaal een jaar te koop tegen een reële verkoopprijs en er zijn bepaalde persoonlijke omstandigheden (psychische problemen, baan elders, kleiner willen wonen). Bevingsschade is geen vereiste.

Tekst gaat verder onder foto.

Saskia van der Wal voor haar huis in Overschild. Foto Harry Cock/de Volkskrant

Stress

De oude dorpskroeg in Losdorp werd hem toch al te groot, zegt Wim Fruijt (64). En hij had voor bijna een ton aardbevingsschade. 'Het pand stond zes jaar te koop en het werd financieel steeds nijpender. Bij een informatieavond trok ik Hans Alders aan zijn jasje. Die wees me op de regeling.' Nu is hij neergestreken in het Oost-Groningse Beerta. 'De stress is weg. Ik ga lachend de zomer tegemoet.'

Van de 179 aanmeldingen voldeden 117 aan de voorwaarden. Uiteindelijk zijn 55 woningen geselecteerd, deels via loting. Bij de afgewezen gegadigden overheerst teleurstelling. 'Wij kregen te horen dat we niet voldeden aan de criteria', zegt Martin Ettema. Hun huis in Loppersum staat al vijf jaar te koop. Voor de zware beving bij Huizinge in augustus 2012 was er volop belangstelling. 'Daarna is er nooit meer iemand geweest.'

Inmiddels zijn de Ettema's naar de rechter gestapt. Hun zaak kwam vorige week voor. 'Ook de advocaten moesten toegeven dat het een wirwar van voorwaarden is.' Iedereen die weg wil, moet weg kunnen, vindt Ettema. 'En dat is nu niet het geval. Je wordt in je vrijheid beknot.'

Frits Wolters (62), die 42 jaar in Kantens woonde, had meer geluk. Samen met zijn vrouw verblijft hij tijdelijk in een chalet in het Drentse Schoonloo. 'Maar een loterij, dat kan natuurlijk niet.' Ook vindt hij het onterecht dat slechts 95 procent van de woningwaarde wordt vergoed. 'Waar blijft die 5 procent dan?'

Bouwput

Dat vraagt ook Stef de Wilde (34) zich af. Hij is sinds kort uitgeweken naar Niebert, aan de zuidkant van de stad Groningen. Zijn huis in Loppersum stond naast de te zwakke Jarino-huizen, die onlangs gesloopt zijn. 'Wie koopt er nu een huis naast een bouwput? Zelfs voor een dumpprijs raakte ik het niet kwijt.'

Niet dat hij daarom voor uitkoop werd geselecteerd; de reistijd naar zijn werk in Leeuwarden gaf de doorslag. 'Met de omstandigheden in Loppersum wordt geen rekening gehouden. Terwijl ik zeker weet dat het de waarde van mijn huis heeft aangetast.'

Uitgekochte eigenaren kunnen een beroep doen op de waardedalingsregeling van de NAM (ook voor reguliere transacties waarbij een huis vanwege de bevingen met verlies wordt verkocht). Maar daarmee kom je er lang niet, zegt De Wilde. 'Voor mij is de regeling een uitkomst, maar niet financieel.'

Onderzoeksinstituut OTB van de TU Delft presenteerde vorige week een evaluatie van de 'Pilot Koopinstrument'. Een deel van de bewoners met de grootste knelpunten kon worden geholpen, concluderen de onderzoekers. Zij stellen voor om de proef een vervolg te geven voor de meest urgente probleemgevallen, met twee taxaties. Daarna zou een brede garantieregeling kunnen worden ingesteld.

'Een opkoopinstrument vind ik van groot belang voor bewoners die ondanks uiterste inspanningen niet in staat zijn om hun huis te verkopen en het gevoel hebben 'gevangen' te zitten', zegt Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders. Hij hoopt dan ook dat de uitkoopproef een vervolg krijgt. Daarover gaat de NCG in gesprek met de NAM en het ministerie van Economische Zaken.

Bij bestuurders lijkt de koudwatervrees verdwenen. Zo pleitte burgemeester André van de Nadort van Ten Boer onlangs in Dagblad van het Noorden voor een marktconforme prijs voor alle mensen die hun huis niet kwijt kunnen. 'Dat gebaar moet de BV Nederland eindelijk maar eens maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.