Eindelijk kan het proces beginnen

Na negen jaar voorbereiding staat 'bedrijvendokter' Joep van den Nieuwenhuyzen voor de rechter, verdacht van omkoping, valsheid in geschrifte, meineed en fraude.

ROTTERDAM - 'Zetten jullie ook nog deze appelflap op de rekening?' In het Rotterdamse koffietentje is Joep van den Nieuwenhuyzen donderdag in opperbeste stemming, ofschoon de 'bedrijvendokter' in het aanpalende gerechtsgebouw moet terechtstaan op verdenking van omkoping, valsheid in geschrifte, faillissementsfraude, het plegen van meineed en het bezit van een vervalst diplomatiek paspoort van de Federale Islamitische Republiek der Comoren. 'Hè ja, een appelflap! Daar had ik nou net zin in.'


Op de eerste van 24 zittingsdagen brengt Van den Nieuwenhuyzen vanwege talloze schorsingen haast meer tijd door in het koffietentje dan in het beklaagdenbankje. Hier is hij de geliefde pater familias. 'Iedereen is gekomen om me te steunen', zegt hij joviaal. 'Uit Duitsland, uit Aruba, geweldig.' Zelf houdt hij tegenwoordig domicilie in de Chinese stad Nanchang.


Het Openbaar Ministerie verdenkt de man die zijn geld verdiende met onder meer duikboten, helikopters, kanonnen en pantserwagens van een lange reeks strafbare feiten. De meest tot de verbeelding sprekende beschuldiging is de omkoping, tussen 1999 en 2004, van Willem Scholten. De gemeenteambtenaar en latere directeur van het Havenbedrijf zou het appartement van Van den Nieuwenhuyzen in Antwerpen (bijna) gratis hebben mogen gebruiken. Ook zou Van den Nieuwenhuyzens bedrijf RDM in 2001 en 2002 1,2 miljoen euro op een Zwitserse nummerrekening van Scholten hebben gestort.


In ruil daarvoor zou Scholten via het Havenbedrijf een lening hebben verstrekt van 5 miljoen dollar (3,9 miljoen euro) aan MD Helicopters, een van de bedrijven van Van den Nieuwenhuyzen. Scholten zou daarnaast schriftelijke garanties voor 140 miljoen euro hebben afgegeven aan schuldeisers van het RDM-concern, buiten medeweten van het Havenbedrijf.


Ook wordt Van den Nieuwenhuyzen verdacht van faillissementsfraude bij SP Aerospace, Vehicle Systems, SS Rotterdam en Lamoenchi Beheer. Bij die laatste bv, zijn privévennootschap, heeft hij volgens het OM kort voor het bankroet 43,5 miljoen euro weggesluisd en zijn eigen schuld van 7,5 ton laten wegstrepen.


Van den Nieuwenhuyzen hoort de aanklachten onbewogen aan, benen over elkaar, vingertoppen tegen elkaar gedrukt. Ze zijn hem overbekend, want de aanloop naar het proces heeft negen jaar geduurd. Toch gaat ook de eerste zittingsdag grotendeels op aan procedures. De verdediging wil 'bevooroordeelde' FIOD-rechercheurs kunnen ondervragen, maar mag dat niet: het verzoek was al twee keer eerder afgewezen. De aanklagers zijn op hun beurt boos dat ex-havendirecteur Scholten schriftelijk een aantal vragen van de verdediging heeft beantwoord. Van den Nieuwenhuyzen mag een aantal ontlastende stukken aan het dossier toevoegen.


De afgelopen jaren hadden hij en zijn advocaten felle kritiek op hoe het OM en fiscale opsporingsdienst FIOD hun werk deden. 'Op basis van het oorspronkelijke strafdossier zou ik mezelf hebben veroordeeld', zegt de verdachte. 'Ik weet wat ik heb gedaan, hoe, en waarom. Na tien jaar is het hoog tijd om het eens goed uit te leggen.'


Wie is Joep van den Nieuwenhuyzen?

Joep van den Nieuwenhuyzen (Vught, 1955) maakt in de jaren tachtig furore als 'bedrijvendokter' door kwakkelende bedrijven op te kopen en te reorganiseren. Het begint in 1983 met de Machinefabriek Stramproy. Die zou hij hebben gekregen van zijn toenmalige schoonvader Gerrit van der Valk, vanwege zijn rol als woordvoerder bij de ontvoering van diens vrouw Toos. Daarna volgen ruim honderd ondernemingen, ondergebracht in de Begemann-groep.


Er is veel reuring rondom Van den Nieuwenhuyzen. Hij wordt in 1991 veroordeeld tot 6 maanden cel voor handel met voorkennis rond automatiseringsbedrijf HCS, maar de Hoge Raad vernietigt dat vonnis. Onder de naam Begaclaim procedeert hij vergeefs voor een schadevergoeding.


Ook wordt Van den Nieuwenhuyzen verdacht, maar niet veroordeeld, van voorkennis bij de overname van de Rotterdamse Droogdok Maatschappij (RDM).


De huidige strafzaak gaat over fraude bij een reeks faillissementen en om omkoping. In 2001/2002 maakt RDM 1,2 miljoen euro over op de bankrekening van Willem Scholten, de latere directeur van het Havenbedrijf. De haven geeft RDM in 2002 voor 100 miljoen euro aan bankgaranties als RDM geen duikboten verkoopt aan Taiwan. Dat zou de relaties met China verstoren. Tussen 2002 en 2004 volgt nog eens voor 185 miljoen euro aan bankgaranties van het Havenbedrijf aan RDM. RDM gaat in 2004 failliet, Scholten verliest zijn functie als havendirecteur als hij 'zijn' bankgaranties opbiecht.


In 2007 word Van den Nieuwenhuyzen gearresteerd in zijn Zwitserse chalet. Hij wordt aan Nederland uitgeleverd en later vrijgelaten op 10 miljoen euro borgtocht. In 2010 wordt Scholten veroordeeld tot 8 maanden cel. Zijn hoger beroep volgt nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden