Eindelijk is het CDA aan de beurt

Den Haag Andere politieke partijen kijken bezorgd, maar toch ook met verborgen leedvermaak naar het CDA: eindelijk zijn de christen-democraten aan de beurt....

Het onvermijdelijke is gebeurd: na de VVD en de PvdA heeft het explosieve mengsel immigratie-islam-Wilders ook de christen-democratie in lichterlaaie gezet. Telkens ging het over dezelfde fundamentele splijtstof – aanpassen versus grondrechten en vrijheid van meningsuiting versus vrijheid van godsdienst.

In de VVD bewaren ze nog een levendige herinnering aan fractiegenoot Geert Wilders. De toenmalige partijleider Jozias van Aartsen zette hem eind 2004 uit de fractie vanwege een meningsverschil over een eventueel EU-lidmaatschap van Turkije. Daarna, in 2006, volgde het tumultueuze vertrek van Kamerlid Ayaan Hirsi Ali en vervolgens bleek al snel dat de liberalen met de éénmansgroep-Wilders in de Kamer een geduchte concurrent ter rechterzijde hadden gekregen. Want de groep-Wilders zei dingen over de islam en immigratie die in brede kringen van de VVD-achterban ook werden gevonden.

In de jaren negentig was VVD-leider Frits Bolkestein de laatste die de liberale en de conservatief-populistische vleugels bij elkaar had weten te houden. Zijn opvolger Hans Dijkstal wilde niets weten van integratieperikelen. En Mark Rutte liep, na zijn komst als partijleider in 2006, meteen tegen Rita Verdonk aan. Zij had op een haar na de strijd om het leiderschap van Rutte verloren. Daarna haalde ze 620 duizend voorkeursstemmen en dreigde ze met een coup.

Verdonk werd in de herfst van 2007 uit de fractie gezet en ging alleen verder. Net als Wilders profileerde ze zich op het multiculturele ongenoegen, en stelde in de Kamer vast dat ‘de VVD op dit onderwerp (islam, red.) niet over Wilders heen kan. De VVD is de bal kwijtgeraakt.’

Rutte ging intussen door voor links-liberaal en in de peilingen stond de VVD er lange tijd net zo ellendig voor als het CDA nu. Zijn wederopstanding begon pas na Prinsjesdag 2009, toen Rutte met een hard rechts verhaal kwam en het kabinet-Balkenende IV de wacht aanzegde. Rutte ageert sedertdien tegen de komst van ‘kansarme immigranten’, maar Wilders heeft hij hiermee nog niet van zich weten af te schudden.

Ook de PvdA heeft haar portie misère op het stuk van immigratie en integratie ruimschoots gehad. Om de kroniek te beperken tot de afgelopen periode: die begon met het ‘polarisatie-interview’ van Wouter Bos, die meende dat ‘het gezeur’ eens moest ophouden over de toon van het integratiedebat in zijn partij. Hij vond dat de boerka verboden moest worden en handenschudden verplicht, en kreeg een fors deel van de partij over zich heen, onder wie zijn eigen minister Ella Vogelaar en de Amsterdamse burgemeester, Job Cohen.

Op haar beurt had Vogelaar toorn losgemaakt door te beweren dat Nederland over een paar eeuwen een joods-christelijk-islamitische traditie zou kennen. En Cohen vond dat handenschudden niet zo nodig. Hij ondervond zelf bijval én weerstand vanwege zijn theedrinkstrategie in Amsterdam.

Daarna volgde het debat over de integratienota waarin de golven wederom hoog gingen. PvdA-coryfee Jacques Wallage sprak van ‘een rechtse agenda’ en zei: ‘We vallen in de kuil die Wilders voor ons heeft gegraven.’ Hele afdelingen kwamen in opstand. De hardste elementen werden vervolgens uit de tekst gehaald – ‘krenken’ mocht bij nader inzien toch niet, etnische registratie van criminelen ging evenmin door en de notie ‘ons Nederland’ moest uit de tekst verdwijnen.

Maar ook de afgezwakte versie van Verdeeld verleden, gedeelde toekomst kon in een groot deel van de PvdA beslist geen enthousiasme losmaken. Bos wilde de Wilders-kiezers ‘terug’, maar met Cohen als nieuwe partijleider is nog onhelder welke koers de PvdA zal kiezen.

Al die tijd hield het CDA zich muisstil – eigenlijk sinds Jan Peter Balkenende in 2002 had gezegd dat de multiculturele samenleving niet iets is om naar te streven. Dat zwijgen had alles te maken met de ingewikkelde relatie tussen christendom en islam. De ‘open armen’-lijn tegenover moslims van de jaren negentig, was na de terroristische aanslagen op 11 september 2001 in één klap voorbij.

Sedertdien heeft de ChristenUnie een islamstudie gepubliceerd, kwamen ook de zwaren van de SGP met een boekje over de islam. Maar het CDA kwam met niets, waarop ruim een jaar geleden met vooruitziende blik werd gewezen door de voorzitter van de CDJA-jongeren, Jeroen van Velzen: ‘Het kwalijke aan (de) oudgedienden is dat ze wel met verwijten komen omdat het CDA samenwerking met Wilders niet uitsluit, maar dat ze niet met een eigen verhaal over de omgang met de islam komen... Door geen eigen verhaal te hebben, heeft het CDA zich laten gijzelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden