Reportage Luchtmachtdagen

Eindelijk in het wild te zien: de F-35 (voorheen de JSF)

De F-35, het nieuwe paradepaardje van de luchtmacht. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Helemaal aan het eind van de landingsbaan is het zover: een F-35 Lightning II! Hugo uit Kerkrade, die ooit zijn dienstplicht vervulde bij de luchtmacht, vertolkt de gevoelens van vele bezoekers van de Luchtmachtdagen in Volkel: ‘Eens kijken hoe 90 miljoen eruit ziet.’

Je kunt erover twisten met welk object een mens zijn mooiste selfie maakt – voor menig bezoeker van de Luchtmachtdagen op de vliegbasis in het Brabantse Volkel is er geen twijfel mogelijk: het is het F-35 Lightning II-jachtvliegtuig. Niet-ingewijden kennen het als ‘de JSF’. Het is het allerlaatste vliegtuig in een lange parade op de landingsbaan in Volkel. Je moet er een klein half uur voor lopen over een zompig veld, maar dan zíé je ook wat.

Links op de landingsbaan staan achter het hek goeie ouwe F-16’s en flink wat gevechtsvliegtuigen en helikopters waarvan alleen experts de typenamen paraat hebben. Rechts op het veld zijn er biertenten, defensiestands, vliegsimulatoren en wordt op het gras geluierd en gepicknickt als op een popfestival. Helemaal aan het eind van de landingsbaan merk je aan de opwinding van bezoekers dat de F-35-Ligtning II in zicht komt.

Hugo uit Kerkrade, die ooit zijn dienstplicht vervulde bij de luchtmacht, vertolkt de gevoelens van velen die hier aankomen met de woorden: ‘Eens kijken hoe 90 miljoen eruit ziet.’ All publicity is good publicity, kun je achteraf zeggen als het over de JSF gaat. Een vliegtuig waar zoveel mensen zo lang over hebben kunnen lezen, waarvan de problemen en de aanschafkosten zodanig opliepen dat er bijna een kabinet over viel, dát willen mensen ook wel eens in het echt zien. Speciaal voor de Luchtmachtdagen in Volkel, de eerste in drie jaar tijd, vlogen er twéé over uit de Verenigde Staten. Op zaterdagochtend bedragen de wachttijden in de files rondom de Brabantse luchtmachtbasis om en nabij twee uur.

Jongetje met gehoorbescherming ziet hoe een F-16 over raast. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het mooie van in de file staan voor een open dag van de strijdkrachten in de lucht is dat je er in de auto al flink wat van meekrijgt: een zwaar bewolkte hemel is het decor van spectaculaire luchtshows. Voor boerderijen in de wijde omgeving zitten mensen op tuinstoelen met verrekijkers in de hand. Gevechtsvliegtuigen zijn anders dan zangvogels, maar een typische overeenkomst tussen de liefhebbers zijn de speciale verrekijkers en telelenzen waardoor ze urenlang naar de lucht turen.

In de weilanden waar kan worden geparkeerd stellen bezoekers elkaar de therapeutische vraag hoe lang zij over de reis over land hebben gedaan. Harm en Ad deden er drie uur over vanuit Waddinxveen, Joris, Carolien en twee zoons deden er vier uur over vanuit Utrecht. Jarno uit Schaijk heeft dochter Janne van vier op schouders – ‘papa kijk, vliegtuigen!’ – en vertelt over zijn wijze besluit de fiets te pakken: in in zijn geval bleek de afstand prima behapbaar.

Meer belangstelling

De Luchtmachtdagen worden altijd goed bezocht, maar dit jaar is de belangstelling extra groot omdat Defensie in 2017 en 2018 om financiële redenen afzag van het organiseren. Dit evenement is een even ingewikkelde als kostbare logistieke operatie. De kosten worden niet aan het publiek doorberekend: de luchtmacht is er voor iedereen, toegang tot de open dagen is gratis. Bijna 100 duizend mensen geven op vrijdag acte de présence in Volkel, zaterdag komen er bijna 150 duizend.

Tijdens het wachten bij de toegangspoorten kunnen bezoekers op vele fraaie schermen kijken naar mannen en vrouwen van de luchtmacht die over hun levens vertellen: ‘Iedere keer als die kist de lucht ingaat, dan voel je een moment van trots door je heen gaan’. ‘Naast militair ben ik ook moeder.’ ‘Het is nooit zonder gevaar en dat maakt het voor mij interessant’.

Er zijn biertenten, defensiestands, vliegsimulatoren en op het gras wordt geluierd en gepicknickt als op een popfestival. En die gehoorbescherming lijkt prima te werken. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Voor één simulator in het weiland staat een buitengewoon lange rij: daarin kun je als je ouder dan veertien bent ‘samen met een getrainde flightinstructor ervaren hoe het is om met een F-35 virtueel boven Nederland te vliegen’. Even verderop worden Koninklijke Luchtmacht-tassen uitgedeeld met een Engelstalige opschrift waarmee je ook op de grond je voordeel doet: Keep calm and fly high.

Hardcore luchtmachtfans waren vanwege de komst van de JSF’s al de hele week van ‘van de leg’. Velen hadden zich donderdagavond in de buurt van de basis Volkel opgesteld om de toestellen te zien landen. In de uren daarvoor hadden de twee F-35’s al een verrassingsaanval uitgevoerd op Vlieland – in de vorm van een oefenbom van 500 pond op drie containers op de Vliehors. Als de JSF in het spel is zit het leven bovengemiddeld vaak vol weerbarstigheden: geheel volgens plan verliep de aanval niet. Vlieland werd met een dag vertraging gebombardeerd omdat een oud KDC-10-tankvliegtuig van de luchtmacht nog in de VS met pech aan de grond stond.

Extra F-35's

In november komen de twee JSF’s definitief naar Nederland. Oorspronkelijk zouden 37 exemplaren de huidige F-16’s gaan vervangen. Dankzij extra geld voor Defensie na vele jaren van bezuinigingen komen daar nog om en nabij de vijftien bij. Het ruimere defensiebudget vloeit in belangrijke mate voort uit een zich verruwend geopolitiek klimaat, met een agressiever China, een assertiever Rusland en een onberekenbare Amerikaanse president. Met vijftig F-35’s komt de luchtmacht weer in de buurt van de rond zestig F-16’s die nu in gebruik zijn. Hugo uit Kerkrade haalt oog in oog met de F-35 herinneringen op aan aan zijn diensttijd: meer dan tweehonderd F-16’s waren er toen nog in gebruik. In het publiek ontstaat de discussie hoeveel F16’s je vroeger kon kopen voor de prijs van één F35. Twintig? Of misschien wel tweehonderd?

F-35 in achtervolging op een aantal F-16’s. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden