Eindelijk het ziekenhuis in

De opleiding verpleegkunde is weer hot. Het vooruitzicht op een baan zal daarbij een rol spelen. Stagiaire Bina heeft nooit iets anders gewild.

Half 8 in de ochtend. Buiten trekt de laatste schemer weg. Op afdeling C4 van het Radboud universitair medisch centrum in Nijmegen, knallen de tl-lampen onverbiddelijk wit licht over een grote tafel met patiëntendossiers. Rondom zitten verpleegkundigen, balpennen in de aanslag. De nachtploeg draagt over aan de dagploeg. Het gaat over slaaptabletten, antibiotica en welke patiënten vandaag worden ontslagen. Dan pakken er een paar hun rugtas. 'Welterusten!' roept een collega. 'Dat zal wel lukken', zegt een van hen, 'want ik ben al 24 uur op.' Dat heb ik ook altijd bij het omschakelen van dag- naar nachtdienst, mompelt iemand aan tafel. In de gang klinkt alleen de op en neer zwiepende mop van de schoonmaakster.


Bina Altalabani bestudeert geconcentreerd de dossiers van haar patiënten. Haar dag is net begonnen. Ze is 20, vierdejaars student hbo verpleegkunde en zit in de eerste van vier maanden stage. Geen kwestie van voorkeur, de school bepaalt waar je terechtkomt. In haar geval was dat de afdeling Cardiothoracale Chirurgie, Longchirurgie en Longziekten. Hier liggen maximaal veertig personen met bijvoorbeeld een klaplong, longkanker of patiënten die zijn geopereerd aan hun hart. Per jaar worden vijftig stagiairs begeleid.


Bina leest in mappen met lijsten, met formulieren, met ruitjespapier en tabellen. Om haar hals hangt een stethoscoop, in de zak van haar witte schort steekt een pieper. In haar borstzakje zitten vier balpennen. Rood, blauw, zwart en groen. En een gele markeerstift. Met de rode pen wordt de hartfunctie in de formulieren genoteerd, met de zwarte de ademhaling, met groen de pijn en met de blauwe de temperatuur. De markeerstift vindt ze gewoon handig om belangrijke zaken aan te strepen.


Straks moet ze een insteekopening van een ontstoken drainwond verschonen. Haar eerste keer.


Verpleegkunde is weer hot. Dit schooljaar hebben zich ruim 7.215 nieuwe studenten ingeschreven, ongeveer 40 procent meer dan vorig jaar. 'We zagen het wel groeien, maar dat het zo toegenomen is, was wel een verrassing', zegt Caroline van Mierlo. Zij is directeur van het Instituut Verpleegkundige Studies aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en voorzitter van het Landelijk Opleidingsoverleg Verpleegkunde. Er vindt een stormloop plaats op het vak dat bekendstaat om de fysieke inspanning, grote uitval door ziekte, wisselende diensten en een matig salaris. Op twee hogescholen na hebben alle hbo-opleidingen verpleegkunde alvast een numerus fixus aangevraagd voor volgend schooljaar.


Het zal de crisis zijn, klinkt het. Als verpleegkundige heb je ten minste zicht op een baan en dat is al heel wat. Van Mierlo is het daarmee eens, al is het de nieuwe studenten niet gevraagd. 'Ik twijfel er niet aan dat al die 7.200 nieuwe studenten straks een baan kunnen vinden.' Ze heeft het eerder meegemaakt, zegt ze, in de jaren tachtig. 'En tien, vijftien jaar geleden nog eens. Toen waren er vooral in de Randstad enorme personeelstekorten.' Verpleegkunde, zegt ze, hoort altijd bij de studies die zekerheid lijken te bieden.


De statistieken lijken haar gelijk te geven: bij het UWV stonden in het tweede kwartaal van dit jaar zeshonderd vacatures open voor hoger opgeleide verplegers en 1.150 voor middelbaar opgeleide verplegers.


Bina wist het op de havo al. 'Ik wilde het ziekenhuis in.' Als kind, vertelt ze, is het vaak heel simpel. De een denkt aan een advocatenkantoor, zij dacht aan een ziekenhuis. Ze klinkt nog altijd beslist als ze het vertelt. Na gesprekken met de studieloopbaanbegeleider kwam ze uit op een studie verpleegkunde. Of er ook werk te vinden was als verpleegkundige, speelde geen hoofdrol. Ze was een van de acht van haar klas die aan de opleiding begon. Na een jaar theorie werd ze het veld in gestuurd. Naar Didam, naar Zevenaar, naar Nijmegen. Psychiatrie, thuiszorg en nu het Radboud. Of er straks ook een baan wacht? Geen idee, zegt ze.


Misschien is dat maar goed ook, want studenten die een studie puur uit economische motieven kiezen, vallen vaker uit, zegt Jules Warps, onderzoeker bij ResearchNed. Dit instituut onderzoekt de studiekeuze van scholieren. 'In de topdrie van overwegingen van studenten die een studie hebben afgerond, staan al jaren persoonlijke interesse, past de studie bij mij, en de inhoud van het werk.' Wie gokt op een baan of status, houdt het vaak niet vol.


Wassen

'Wat ga je vandaag doen, Bina?', vraagt Jonny de Swart, de verpleegkundige aan wie Bina vandaag is gekoppeld. 'Eerst helpen met de verzorging en daarna die drain? Heb je het gevoel dat je dat zou kunnen? Wat staat er op je daglijst?' Eerst helpen wassen.


Bina geeft een oudere vrouw de arm en loopt met haar naar de badkamer. De vrouw zit met snoeren vast aan wat apparaten, maar die zijn lang genoeg om tot in de badkamer te komen. De vrouw praat over haar kinderen en kleinkinderen, haar stem klinkt hol in de badkamer. Dan begint er iets te piepen van onder de douche. Bina steekt haar hoofd om de badkamerdeur: 'Jonny, kun je even helpen dat infuus door de mouw te krijgen?'


Het is half 9. Bina zoekt in de teamkamer op een pc het protocol dat beschrijft hoe drains verzorgd moeten worden. Altijd eerst opzoeken, legt ze uit. Ze maakt aantekeningen over welke spullen ze moet klaarleggen. 'Op de opleiding hebben we al heel veel op elkaar kunnen oefenen', zegt ze. 'Prikken, stoma's, wondzorg.' Maar met een echte patiënt, dat is even iets anders. 'Meekijken, voorbereiden, samen doen', dat is eigenlijk hoe het steeds gaat, zegt ze.


Om 10 uur is het zover. Bina heeft handschoenen klaargelegd, verbandgaas, een schaar, jodiumzalf. De man bij wie de drain ter hoogte van zijn ribben is ingebracht, zit op de rand van zijn bed. Hij houdt zich vast aan het nachtkastje. Bina gaat naast hem zitten en helpt hem zijn shirt omhoog te trekken. Voorzichtig trekt ze het verband van de plek waar de slang zijn ribbenkast ingaat. 'Hoe ziet het eruit?', vraagt hij. 'Goed hoor', antwoordt Jonny, die een afgemeten stuk tape klaarhoudt voor Bina. Bina pakt haar pen en tekent voorzichtig een rode cirkel langs de randen van de wond, om de ontsteking te markeren. 'Zo?' vraagt ze zonder op te kijken aan Jonny. Ja, waar het rood is, zegt Jonny. 'Ook op het gele?', vraagt Bina. 'Nee, dat is de Betadine', antwoordt Jonny.


De eerste stage mocht ze amper wat doen, zegt Bina. Bij de tweede stage, in de thuiszorg, werd het leuk. Katheteriseren, stoma's, wonden verzorgen. Na een tijdje draaide ze volop mee. Tegen de tijd dat ze vier maanden stage heeft gelopen in het Radboud, moet ze met het team stagiairs zelfstandig één zaal patiënten kunnen verzorgen. Zelf moet ze maximaal twee zogenoemd 'hoogcomplexe' patiënten kunnen verzorgen. Deze stage wil ze zeker nog leren bloed af te nemen. Na het oefenen op de poppen wil ze nu 'echte personen'. Vies of spannend vindt ze dat niet. 'Ik weet waarvoor ik heb gekozen.'


Typisch voor studenten verpleegkunde, zegt Jules Warps van ResearchNed. Zij blijken hun keuze vaak al vroeger in hun vooropleiding te hebben gemaakt. Ze zijn veel vastbeslotener dan scholieren die een andere hbo-opleiding gaan volgen. Aspirant-leerkrachten lopen trouwens voorop, concludeerde Warps na onderzoek: de keuze voor de pabo maakt 43 procent van hen al vóór het laatste schooljaar. 26 procent van de scholieren heeft voor het eindexamenjaar al gekozen voor verpleegkunde. Voor de overige hbo-studies geldt dat slechts 19 procent zo vroeg de knoop heeft doorgehakt. 'Het zijn toch studies die mensen vanuit een roeping gaan doen', denkt Warps.


Verpleegkundigen halen veel voldoening uit hun werk, constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het werk van een verpleegkundige mag dan als zwaar worden gekwalificeerd, in een meting die dit voorjaar werd gepresenteerd, bleek dat een ruime 82 procent van de zorgverleners tevreden is met zijn werk. Ze staan daarmee op een tweede plek, pal achter werknemers in het onderwijs.


In tegenstelling tot onderwijzers staan werknemers in de zorg met stip bovenaan op de lijsten 'emotioneel moeilijke werksituaties' en 'emotioneel veeleisend werk'. Die combinatie van hoge emotionele belasting en grote tevredenheid komt in geen enkele andere sector zo sterk voor.


Een kamer ernaast staat Bina naar een infuus te turen. 'Hoe kun je aflezen hoeveel infuus deze mevrouw heeft gehad?', vraagt Jonny. 'En wat is de snelheid?' Ze laat Bina zien hoe ze de waarden noteert op een vel ter grootte van een A3. Bina fronst.


'De snelheid is 63.'


'En het volume?'


'583.'


'En dat ronden we af...'


'Op 580', zegt Bina.


STUDIES ZORG EN TECHNIEK POPULAIR

Klassieke beroepen zijn bezig aan een comeback. Uit voorlopige cijfers van de Vereniging Hogescholen blijkt dat zich ruim 13 procent meer studenten hebben aangemeld in de sector gezondheidszorg. Ook voor technische opleidingen groeit de animo. In het hoger beroepsonderwijs zien deze studies dit jaar ruim 8 procent meer aanmeldingen, naar een totaal van bijna 19 duizend aanmeldingen. Van de topvijf van grote studies is ook de lerarenopleiding opnieuw gegroeid, zij het iets minder hard dan zorg en techniek: bijna 4 procent.

Ook de universitaire studies techniek groeien als kool, zegt de vereniging van universiteiten, de VSNU. Klassieke studies als rechten, bedrijfskunde en economie zijn stabiel of groeien.

Opmerkelijk is de daling in de studies taal en cultuur. In de telling van de hogescholen is dit de enige sector waarin het aantal inschrijvingen afneemt. De universiteiten zien de aanmeldingen voor studies taal en cultuur al langer slinken. Vorig jaar zelfs met 12 procent. Dit jaar lijkt het zich te stabiliseren. 'Het gaat om voorlopige cijfers, maar bij Portugese taal en cultuur zien we bijvoorbeeld één aanmelding staan', zegt de woordvoerder van de VSNU. Ook de studie geschiedenis daalt in populariteit.

De Vereniging Hogescholen heeft besloten de huidige 65 techniekopleidingen te stroomlijnen naar 30 opleidingen. Het merendeel van de hogescholen die verpleegkunde bieden, heeft voor volgend jaar een numerus fixus aangevraagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden