Eindelijk een einde aan lijdensweg 'Karate Bob'

Postuum Slobodan Radojev Mitric (1948-2016)

De Joegoslavische ex-spion Slobodan Radojev Mitric, ook wel bekend als Karate Bob, is vrijdagavond op 68-jarige leeftijd overleden. Hij werd voor de deur van zijn zolderwoning aan de Amsterdamse Zeeburgerdijk met ernstige ademhalingsklachten gevonden. Enkele uren later overleed hij in het OLVG. Robbert Jan Kelder van uitgeverij Willehalm reageerde bedroefd, maar is blij dat 'er nu eindelijk een einde is gekomen aan de lijdensweg' van zijn auteur.

Slobodon Mitric, alias Karate Bob, op 26-jarige leeftijd - toen hij werd veroordeeld tot 18 jaar gevangenisstraf wegens het doodschieten van drie landgenoten. Foto: 26 november 1974. Beeld anp

Op 2 november presenteerde Kelder nog het laatste boek van Mitric, voor het standbeeld De Schreeuw van Jeroen Henneman in het Oosterpark in Amsterdam. Het is de Engelse vertaling van Doodlopende weg, dat in 2012 al in het Nederlands verscheen. 'In dit boek kijkt Mitric naar de rol die de Nederlandse geheime dienst mogelijk gespeeld heeft bij de moord op Theo van Gogh,' zegt Kelder. Het is een van de grote thema's die Mitric de laatste jaren van zijn leven bezighielden. Kelder: 'Als voormalig spion keek hij altijd verder dan het nieuws dat wij hier in Nederland voorgeschoteld krijgen. Hij onderhield contacten met de CIA en met de Russen. Hij had soms onwaarschijnlijke verhalen, maar was in mijn ogen een echte waarheidszoeker. Vaak bleek later dat hij gelijk had.'

De naam van spion Mitric duikt voor het eerst op in de Nederlandse kranten als hij op 25 december 1973 op het Weteringcircuit in Amsterdam drie leden van de geheime dienst van Rusland en Servië doodschiet. Vervolgens jaagt hij in 'Joego'-cafe Mostar in de Gerard Doustraat een vrouw een kogel door het oog, maar zij overleeft de aanslag. De dan 25-jarige Mitric herkende de vrouw en het drietal van de avond ervoor, toen hij ternauwernood ontsnapte aan een aanslag waarbij hij vanuit een rijdende auto met een machinegeweer onder vuur werd genomen. Hij weet wie de dodelijke opdracht heeft gegeven: Belgrado. De politie is er altijd van uitgegaan dat de schietpartij een afrekening in het criminele milieu betrof, zelf hield Mitric vol dat de drievoudige moord het resultaat van een geheime dienstvete was. Het drietal en de vrouw wilden hem omleggen omdat hij 'een afgesproken liquidatie van een tegenstander van het Joegoslavische regime in Brussel niet had uitgevoerd en naar Amsterdam was gevlucht.'

Henri Sarolea, advocaat van Mitric zegt hierover: 'Slobodan werd opgeleid door de Joegoslavische geheime dienst, maar al bij zijn eerste moordklus in het buitenland in 1973 weigerde hij. Hij raakte aan de praat met de concurrent van Tito die hij in Brussel moest vermoorden. Toen bedacht hij zich en vluchtte naar Amsterdam. Hij was een deserteur.'

Mystificatie

Mitric krijgt dertien jaar voor de drie moorden en verdwijnt in de Scheveningse gevangenis. Hij wordt veroordeeld voor doodslag, niet voor moord. Daar, in zijn cel, brengt hij zijn bijnaam 'Karate Bob' naar een hoger plan. 'Hij was al 10e dan karatemeester,' zegt zijn uitgever Kelder, 'maar omdat hij in zo'n kleine cel zat ontwikkelde hij zelf een nieuwe vorm van karate. Daar werd hij ook bekend mee.'

De mystificatie rondom Mitric begint in deze periode. Zo zou de Joegoslaaf een relatie hebben gehad met de directrice van de gevangenis, een kind bij haar hebben verwekt en alle gevangenen tot 'onderdanen' hebben gemaakt. Kelder: 'Hij nam daar een leidersfunctie in. Van buiten, naar anderen toe, kon hij bikkelhard zijn, maar van binnen was hij erg gevoelig. Naast karate kon hij goed dichten en was hij icoonschilder. Ook verscheen Christus hem op een dag in zijn cel.'

Als Mitric in 1986 op vrije voeten komt, wil justitie graag van hem af en wordt er een poging ondernomen om hem terug te sturen naar Belgrado. Een kortgedingrechter bepaalt dat Karate Bob zijn leven niet veilig is in zijn geboorteland. De Joegoslaaf mag in Nederland blijven, maar krijgt wel de status van 'ongewenst vreemdeling', waardoor hij geen recht heeft op sociale voorzieningen zoals een bijstandsuitkering.

Een tijd lang lukt het de ex-spion de eindjes aan elkaar te knopen. Hij schildert, schrijft en trouwt in maart 1992 met de zes jaar oudere kunstenares Iris de Vries, die hem, 'geraakt door zijn verhaal', regelmatig opzocht in de gevangenis. Ze neemt hem bij haar in huis op haar zolderkamer. De problemen voor het stel komen als Mitric medische zorg nodig heeft. Als ongewenst vreemdeling kan hij zich niet tegen ziektekosten verzekeren en is hij aangewezen op gratis medische hulp.

Omgeven door een arrestatieteam van de rijkspolitie werd Slobodan Mitric op 04-04-1985 van de strafgevangenis Maastricht naar het perscentrum Nieuwspoort in Den Haag gebracht om de presentatie van zijn boek Nederlandse maffia bij te wonen. Beeld anp

Uitkering

Als de Vries in 2006 overlijdt en haar bijstandsuitkering wordt beëindigd, hangt Mitric opnieuw uitzetting boven het hoofd. Zijn advocaat Henri Sarolea probeert dit te voorkomen door te stellen dat de uitspraak uit 1986 nog steeds van kracht is en Mitric groot gevaar loopt in - inmiddels - Servië. Mitric zelf doet er alles aan om een uitkering te krijgen en van zijn status als ongewenst vreemdeling af te komen. Maar de Immigratie- en Naturalisatiedienst weigert mee te werken. Pas in 2014 komt het verlossende woord: hij mag blijven omdat hij te ziek is om terug te keren.

Sarolea: 'Ik heb er veel zaken over gevoerd. Ik probeerde ook steeds duidelijk te maken dat we hier met een zeer bijzonder geval van doen hebben.' Het lukt Sarolea om voor Mitric de laatste jaren van zijn leven een AOW-uitkering te krijgen. 'Hij kreeg 790 euro per maand. Maar hij had nog steeds geen bankrekening. Ik heb het bedrag elke maand contant langsgebracht. De laatste keer was afgelopen donderdag.' Mitrics toestand was toen al schrijnend. Hij had kanker en allerlei nierkwalen.

Mitric verdiende nog wat geld met publicaties over de moord op Theo van Gogh, 9/11 en de ontvoering van Gerrit Jan Heijn. Maar voor de fans van deze controversiele persoonlijkheid kon niets op tegen het boek 'Geheim agent van Tito' uit 1982, waarin hij schrijft over de opdrachten die hij voor de Joegoslavische geheime dienst uitvoerde in het Oostblok, Frankrijk, Zweden en België.

Slobodan Radojev Mitric in 2013. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.