Column

Eindelijk, de sheriff is terug

Sheriff TrumpBeeld ap

President Trump handelde waar president Obama verzaakte. De Syrische burgeroorlog is een humanitaire tragedie. Het verbod op het gebruik van chemische wapens is een fragiele beschavingsregel die wortelt in de Eerste Wereldoorlog. De Syrische president Assad overschreed in 2013 de 'rode lijn' die Obama in 2012 had getrokken. Obama deed niets. Assad stelde Trump op de proef en kreeg lik op stuk met 59 tomahawks.

Uren voor de aanval bekritiseerde ex-presidentskandidaat Hillary Clinton het Syrië-beleid van Obama. 'Assad heeft een luchtmacht. We hadden en zouden nog steeds militaire vliegvelden moeten uitschakelen', aldus Clinton op de conferentie Women in the World. Trump vervulde haar wens. De Democratische obsessie van Trump als 'papegaai van Poetin' bleek een mythe.

Antony Blinken, onderminister van Buitenlandse Zaken onder Obama, schreef in de New York Times: 'President Donald J. Trump had gelijk.' Men moet diep in het archief van die krant duiken om een dergelijke zin te vinden. 'Na raketten hebben we slimme diplomatie nodig.'

Het trekken van een 'rode lijn' om na overschrijding ervan niets te doen, getuigt van domme diplomatie. Obama liet zich in de luren leggen door een Russisch voorstel voor de ontmanteling en verwijdering van chemische wapens uit Syrië. In 2014 zei minister van Buitenlandse Zaken John Kerry: 'We kregen de chemische wapens er voor honderd procent uit.' Obama op 15 mei 2015 tegen de zender Al-Arabiya: 'We vuurden geen raketten af want Assad had de chemische wapens afgeschaft.'

Lof kwam van Democratisch links; kritiek van Republikeins rechts. Nan- cy Pelosi, leider van de Democraten in het Congres, noemde de aanval 'proportioneel'. In 2007, toen ze net Congres-voorzitter was, reisde ze naar Assad en noemde hem een 'hervormer'. Een voorbarig compliment.

De Republikeinse senator Rand Paul vond dat Trump eerst het Congres had moeten raadplegen. De conservatieve commentator Ann Coulter herinnerde Trump aan diens verkiezingsbelofte 'America First'. Ex-UKIP-leider Farage zei dat de raketaanval een teken was van 'zwakte, niet van kracht'. Dat zal zijn vriendschap met Trump danig bekoelen.

Soft power werkt alleen tegen de achtergrond van hard power. Een grote mogendheid fluistert, met de stok onder handbereik en bereidheid te slaan. Internationaal recht heeft de voorkeur als teken van beschaving. Maar de geschiedenis leert dat er altijd potentaten rondlopen die moorden waar ze kunnen. In de moderne tijd kan alleen Amerika hen tot de orde roepen. Obama weigerde en soft power voedde potentaten. Trump neemt de rol van sheriff op zich. Hij werd niet verkozen op die titel, maar zodra een president in het Witte Huis zit, voelt hij het moreel gewicht van de functie. Hij is het internationale alarmnummer.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York.Beeld Sanne de Wilde

Assad riskeert dat bij hernieuwd gebruik van chemische wapens zijn presidentieel paleis het volgende doelwit is, bij voorkeur met hem er-in. Kim Jong-un, de 'hamburger koning' van Noord-Korea, is gewaarschuwd. Het vliegdekschip Carl Vinson koerst naar Koreaanse wateren. Amerika kan in een enkele klap Kims raketten verpulveren. Iran houdt zich gedeisd. Amerikaanse economische sancties kunnen Iran verlammen. Winnaars zijn de Amerikaanse bondgenoten. In het Midden-Oosten: Israël, Jordanië, Egypte, de Golfstaten. In Azië: Japan en Zuid-Korea.

Er ontstaat een nieuwe, triangulaire wereldorde met Amerika, Rusland en China. De EU pruttelt aan de zijlijn. De Britten steunden Trump meteen. Nederland, heraut van mensenrechten, uitte 'begrip'. Slappe pap. Duitsland dat uit de Syrië-crisis een mensenstroom oogstte, vond de aanval 'nachvollziehbar'. Alsof IJsland reageert. Europa, ooit centrum van de wereldorde, is irrelevant.

Trump informeerde de Chinese president Xi over de aanval tijdens het diner in Mar-a-Lago. Moskou werd een uur voor de lancering op de hoogte gesteld. Rusland zag de bui hangen. Poetin had Assad na het gebruik van chemische wapens al een oorvijg gegeven: Russische steun is niet 'onvoorwaardelijk'.

Grote mogendheden maken grote belangenafwegingen, met het eigenbelang voorop. Maar zij moeten elkaar altijd voldoende ruimte gunnen gezichtsverlies te voorkomen. Elke crisis behoeft daarom diplomatieke nooduitgangen. Trump zet druk op Rusland inschikkelijker te zijn in Syrië. Hij verhoogt druk op China, sterk afhankelijk van westerse afzetmarkten, om Noord-Korea te disciplineren. De raketaanval was een schot voor de boeg. Van de nieuwe 'sheriff in town'.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden