Eindelijk bijval voor Kaepernicks sit-in

Anti-rasicme protest in Amerikaanse sporten

Amerikaanser kan het niet: het met de hand op het hart luisteren naar het volkslied voor een sportwedstrijd. Maar een groeiend aantal gekleurde spelers doet er niet meer aan mee.

Colin Kaepernick (R) en Eric Reid tijdens het volkslied, voorafgaand aan de wedstrijd tegen de Los Angelos Rams. Beeld afp

Maandagavond was Colin Kaepernick, een gekleurde American footballspeler van de 49-ers uit San Francisco, niet meer alleen. Toen het volkslied werd gespeeld, zoals voor elke sportwedstrijd in Amerika, zat naast hem ook teamgenoot Eric Reid in protest op één knie. Bij de tegenstanders, de Rams, hieven twee zwarte mannen een gebalde vuist. Een dag eerder hadden vier spelers van de Miami Dolphins zijn voorbeeld al gevolgd, en bij andere wedstrijden waren nog zes vuisten de lucht in gegaan.

Het protest tegen politiegeweld is al twee jaar aan de gang, en de Black Lives Matter beweging heeft felle voorvechters in intellectuele (schrijver Ta-Nehisi Coates), artistieke (filmer Spike Lee) en muzikale (zangeres Beyonce) kringen van Amerika. Maar dat zijn subculturen waarin rebellen nog steeds een plek hebben. Sporters hielden zich, los van een tekst op een t-shirtje of tweetje links of rechts, grotendeels afzijdig.

Dat is nog wel eens anders geweest - denk aan de geheven vuisten van Tommie Smith en John Carlos tijdens de Spelen van 1968 in Mexico, en het engagement van bokser Muhammad Ali, die uit protest tegen de Vietnam-oorlog een paar jaar van zijn carrière verspeelde.

Sporters zijn te veel een merk geworden, zo viel in juni op te tekenen tijdens de uitvaart van Ali in Louisville. 'Atleten van nu hebben te veel commerciële belangen', zei Orlando Hirnton, een bokstrainer die met zijn pupillen naar Louisville was gereden. 'Die durven zich niet meer op te offeren zoals Ali deed.'

Daar is wat voor te zeggen. Sporters van nu zijn behalve sporters ook enorme uithangborden. Bedrijven mogen in ruil voor miljoenen dollars hun naam en gezicht gebruiken om hun spullen aan te prijzen -Amerikanen luisteren graag naar idolen die zeggen welke cornflakes ze moeten eten. Maar die truc werkt alleen als zo'n uithangbord van bordkarton is. Elke extra dimensie, zeker politiek, kan klanten afstoten.

Tommie Smith (midden) en John Carlos protesteren met zwarte gebalde vuist tijdens de Olympische Spelen van 1968. Het moment staat te boek als het 1968 Olympics Black Power salute. Beeld ap

Een ander verschil is dat boksen en atletiek individuele sporten zijn. Een protesterende teamsporter heeft te maken met medespelers, die het met hem oneens kunnen zijn of gewoon geen gedoe willen. Trainers en begeleiders oefenen druk uit op spelers om zich 'professioneel' te gedragen, ofwel: alleen bezig te zijn met hun sport, ter meerdere eer en glorie van de club.

Maar nu laten ze dus toch van zich horen, de sporters, en ook nog met een actie die het heilige hart van Amerika raakt: de vlag en het volkslied. De ophef was groot; de politievakbond dreigde dat haar leden niet meer zouden werken bij wedstrijden van de 49-ers , en sommige fans verbrandden een shirt van Kaepernick. 'Hij toont absoluut geen respect voor een complete natie van mensen die hebben gevochten, zijn verminkt en zijn gestorven om mensen zoals hij te beschermen tegen onderdrukking', schreef een oud-politieman op de website van Blue Lives Matter, de beweging die voor politiemannen opkomt.

Bijval

Andere verwijten: Kaepernick was niet zwart (hij heeft een witte moeder en een zwarte vader), en hij was maar een reserve-quarterback.

Maar Kapernick kreeg ook veel bijval, onder meer van oud-soldaten, en zelfs van Barack Obama. 'Ik twijfel niet aan zijn oprechtheid, en denk dat hij bezorgd is over reële, legitieme kwesties waarover we moeten praten. In dat opzicht is hij geslaagd: er is meer conversatie.'

Een van die conversaties gaat over het volkslied zelf. Hoe raar is het dat een zwarte man niet voor de Star-Spangled Banner gaat staan? Zing even mee met het derde couplet:

'Geen schuilplek kon de slaaf redden/ van de gruwel van de vlucht of de doem van het graf/ En de vlag met de sterren wappert in triomf/ Boven het land van de vrijen en het thuis van de dapperen

De tekst, geschreven door de Amerikaanse Francis Scott Key, een advocaat aan boord van een marineschip, die in 1812 na een slag met de Engelsen (niet de Onafhankelijkheidsoorlog, maar een Amerikaanse expansie-oorlog) de Amerikaanse vlag boven de puinhopen van een kapotgeschoten fort in Baltimore zag wapperen, gaat over de slaven die met de Engelsen meevochten in ruil voor hun vrijheid. Dat ging dus mooi niet door, aldus het volkslied, want ze waren lekker nergens veilig.

In het recent verschenen boek 'American Revolutions' beschrijft historicus Alan Taylor eens te meer dat het veelbezongen 'land of the free' lang niet voor iedereen gold, maar alleen voor witte Amerikanen. De zwarte Amerikanen vochten aan de andere kant voor hun vrijheid.

Kaepernicks protest lijkt aan te slaan. Zijn shirtje is de laatste weken het meest verkochte shirt van de hele American Football-competitie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.