Einde van het Georgische sprookje

Morgen komt er met de presidentsverkiezingen na tien jaar een einde aan het tijdperk-Saakasjvili. Hij rekende af met corruptie, maar laat een verdeeld Georgië achter.

'Goedemiddag. Kan ik u helpen?' Nog altijd schrikken sommige Georgiërs van de vraag. Nog niet zo lang geleden was de kafkaiaanse bureaucratie in het Kaukasusland berucht. Geboorteakten werden met de hand geschreven, wie een nieuw paspoort wilde, moest een paar dollarbiljetten in het oude paspoort wegmoffelen.


Dat is allemaal verleden tijd. In het futuristische gemeentehuis in de hoofdstad zijn vooral koffiezaakjes te vinden. Trouwakten, bijschrijvingen of zelfs een nieuw paspoort, het is allemaal in een paar minuten gedaan. Behulpzame medewerkers wijzen de weg en vragen hoe ze van dienst kunnen zijn. Bouwvergunningen worden met een paar stempels afgegeven, wie een zaak wil beginnen staat na drie handtekeningen weer buiten als directeur.


Het is een unicum in de voormalige Sovjet-Unie, en volledig het werk van president Michail Saakasjvili. Na twee termijnen komt er zondag een einde aan tien jaar hoop, vrees, hervorming en terugslag in Georgië.


De jonge jurist Saakasjvili was korte tijd minister onder Eduard Sjevardnadze, de gewezen Sovjet-buitenlandminister die later president werd van het onafhankelijke Georgië. Na de parlementsverkiezingen van 2003, waarbij werd gefraudeerd, liep Saakasjvili met een bos rozen het parlement in en dwong hij met behulp van hardnekkige straatprotesten zijn oude leermeester tot aftreden.


De Rozenrevolutie was geboren, het begin van een golf aan veranderingen in de hele voormalige Sovjet-Unie, van Oekraïne tot Kirgizië. Het zette kwaad bloed in het Kremlin, waar allerlei organisaties werden opgericht om straatprotesten neer te slaan en de druk op het kleine buurland stelselmatig werd opgevoerd.


In eigen land begon Saakasjvili een ambitieus pakket aan hervormingen. Nog altijd geprezen is een van zijn eerste presidentiële decreten: het collectieve ontslag van de notoir corrupte verkeerspolitie. Wie zijn baan terug wilde, moest opnieuw solliciteren en onder ede verklaren nooit meer een steekpenning aan te nemen.


Hemelbestormers

De oude garde van Sovjet-bestuurders maakte plaats voor jonge hemelbestormers. Diplomaten, ministers en hoge functionarissen waren soms niet ouder dan 25. In rap tempo voerde Saakasjvili de hervormingen door die hij aan Amerikaanse universiteiten had geleerd. Aan alle overheidsgebouwen wapperden plots EU-vlaggen. 'Ons gemeenschappelijke doel is integratie met de EU en de NAVO' staat er tot op de dag van vandaag op een billboard tegenover het parlementsgebouw.


Een klein leger aan westerse adviseurs en pr-bureaus trok naar Tbilisi om die boodschap over te brengen. Donkere politiebureaus werden omgebouwd tot transparante glazen vestigingen. Om alles te financieren kregen corrupte bestuurders en criminele zakenlui de kans zichzelf tegen enorme bedragen vrij te kopen.


Nog voor de oorlog met Rusland in 2008 raakten steeds meer Georgiërs het vertrouwen in hun leider kwijt. Het land steeg op alle ranglijsten - van investeringsklimaat tot politieke vrijheden - maar het gewone volk bleef achter. Om nog meer buitenlandse investeerders aan te trekken, werd het ontslagrecht dusdanig versoepeld dat de werkloosheid fors groeide.


De wereldwijde crisis en de vijfdaagse oorlog met Rusland - waar Saakasjvili zijn hand overspeelde - maakten het hem onmogelijk. Hij liet vreedzaam protest tegen zijn eigen bewind genadeloos neerslaan en begon zijn politieke vijanden op te sluiten. De wegen waren opgeknapt, er stond een gloednieuw presidentieel paleis en de overheid liet miljarden investeren in het toerisme, maar de bevolking geloofde niet langer in het sprookje van de jonge hervormer met zijn Nederlandse vrouw.


Stadsbussen

De stadsbussen die Sandra Roelofs liet overbrengen uit verschillende Nederlandse provincies, stonden langs de kant van de weg. Niet te repareren. Het radiostation dat de oude cd's van de Nederlandse omroep kreeg, gaat waarschijnlijk binnenkort uit de ether.


Bij de parlementsverkiezingen vorig jaar werd de partij van Saakasjvili genadeloos verslagen door zijn aartsrivaal Bidzina Ivanisjvili, een excentrieke miljardair die de draak stak met de façadepolitiek in het land. Zijn partij, de Georgische Droom, beloofde een terugkeer van de politieke vrijheden en een betere relatie met buurland Rusland. Symbolisch liet hij het licht in het presidentiële paleis van Saakasjvili afsluiten.


Beide kemphanen doen niet mee aan de verkiezingen deze zondag. Ivanisjvili heeft beloofd de politiek binnenkort te verlaten, Saakasjvili heeft er al twee termijnen op zitten. Op de achtergrond speelt een machtsstrijd tussen de president en de premier. Ivanisjvili heeft herhaaldelijk gedreigd zijn rivaal te laten opsluiten wanneer diens presidentiële onschendbaarheid afloopt.


In zijn laatste speech als president liet Saakasjvili vorige maand tijdens de algemene vergadering van de Verenigde Naties doorschemeren dat hij de politiek niet op een lijn heeft kunnen krijgen en dat er de afgelopen tien jaar veel fouten zijn gemaakt. 'We hebben een hoop goede dingen kunnen doen. Maar ik realiseer me ook dat dit soms hoge kosten heeft gehad. In alle haast en met de constante dreiging uit binnen- en buitenland zijn er fouten gemaakt en zijn we vaak te kort door de bocht geweest.'


Academicus Giorgi Margvelasjvili gooit hoge ogen, net als Nino Boerjanadze, de oud-parlementsvoorzitter en interim-president die ooit de drijvende kracht achter Saakasjvili was. Veel spanningen leveren de verkiezingen vooralsnog niet op. Georgië is het politieke steekspel moe. Het parlement knipte eerder al de vleugels van het hoogste ambt in het land, een functie die nu grotendeels symbolisch is geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden