Einde tijdperk-Mugabe: Zimbabwaanse president treedt na 37 jaar af

Robert Mugabe heeft na 37 jaar presidentschap afstand gedaan van de macht. De hoogbejaarde president (93) kondigde zijn aftreden aan per brief, die dinsdagmiddag werd voorgelezen door de voorzitter van het Zimbabwaanse parlement.

Volksmassa op de been in Harare. Beeld afp

In het parlement barstte gejuich los nadat Mudenda zijn verklaring had afgelegd. In de hoofdstad Harare gingen even later duizenden mensen dansend en zingend de straat op. Auto's reden claxonnerend rond en reden over posters met Mugabes beeltenis.

In zijn ontslagbrief zegt Mugabe - met 93 jaar het oudste staatshoofd ter wereld - vrijwillig en met onmiddellijke ingang af te treden om een 'soepele machtsovergang' mogelijk te maken.

Volgens regeringspartij ZANU-PF zal Emmerson Mnangagwa vandaag of morgen worden ingezworen als nieuwe president. Onduidelijk is voor hoe lang. Volgens de ene partijwoordvoerder blijft hij aan tot de verkiezingen van september volgend jaar, een ander had het over een periode van negentig dagen.

'Nooit mag het land weer in gijzeling worden genomen door één persoon, wiens wens het is in functie te sterven, wat het de natie ook mag kosten', verklaarde Mnangagwa, jarenlang een naaste medewerker van de president.

Mugabe in 2008. Beeld reuters

Paleiscoup

Het ontslag onlangs van Mnangagwa als vicepresident was de directe aanleiding tot de politieke crisis die dinsdag een climax beleefde. Kort voor de aankondiging van parlementsvoorzitter Jacob Mudenda was de volksvertegenwoordiging een afzettingsprocedure begonnen tegen het staatshoofd. De procedure, die binnen enkele dagen had moeten leiden tot een formele stemming, werd door Mudenda ogenblikkelijk stopgezet.

Mugabes vertrek 'biedt Zimbabwe de gelegenheid een nieuwe weg in te slaan, vrij van de onderdrukking die zijn heerschappij kenmerkte', zo reageerde de Britse premier Theresa May in een verklaring. 'De laatste dagen hebben we het verlangen gezien van het Zimbabwaanse volk de economie van het land te herstellen onder een wettige regering. Als Zimbabwes oudste vriend zullen we alles doen om dit te steunen.'

De Amerikaanse regering ziet het vertrek van Mugabe als 'historische kans' voor de Zimbabwanen om een eind te maken aan het isolement van hun land, aldus een verklaring van het State Department.

Het aftreden van Mugabe is eerder het gevolg van een paleiscoup dan van een volksopstand. Een combinatie van druk door het leger, rebellie in de ZANU-PF en een onverwacht massale uiting van onvrede onder het volk heeft Mugabe richting uitgang geduwd. Tegenstribbelend gaf hij zichzelf uiteindelijk het finale zetje.

Volksfeest buiten het Zimbabwaanse parlement. Beeld ap

Geïsoleerd

Mugabe was steeds meer geïsoleerd geraakt sinds de legerleiding hem vorige week onder huisarrest had geplaatst om te voorkomen dat hij zijn vrouw Grace (52) tot vicepresident zou benoemen. Afgelopen weekend kwamen in Harare grote menigten de straat op om Mugabes vertrek te vieren.

Dat leek enigszins voorbarig te zijn, want de 'sluwe oude vos' van de Afrikaanse politiek hield tegen alle weerstand in koppig vast aan zijn functie. Zondag besloot het centraal comité van zijn partij ZANU-PF hem af te zetten als partijleider. Hij kreeg tot maandag de tijd om vrijwillig op te stappen als president.

Dat leek Mugabes politieke einde te bezegelen, maar 's avonds repte hij tot verbijstering van eenieder in een op televisie voorgelezen verklaring met geen woord over aftreden, en kondigde hij zelfs aan het congres van ZANU-PF volgende maand over de politieke crisis te zullen voorzitten.

Zimbabwaanse parlementariërs juichen als Mugabes brief is voorgelezen. Beeld afp

Met het verdwijnen van Mugabe als president van Zimbabwe komt een eind aan een regeerperiode van bijna vier decennia. De voormalige guerrillaleider voerde het verzet aan tegen het blanke minderheidsbewind van Ian Smith en bezegelde in 1980 na onderhandelingen met de Britse regering de onafhankelijkheid van zijn land, dat tot dan Rhodesië werd genoemd.

Mugabe ontpopte zich aanvankelijk als een gematigd leider, maar werd in de loop van de jaren negentig steeds ongeduldiger over het tempo van de landhervormingen. Het grootste deel van de landerijen was nog altijd in handen van blanke boeren. In 2000 bepaalde hij dat blanke boeren voortaan zonder compensatie konden worden onteigend. Dat leidde een wilde overname in van vele boerenbedrijven door 'veteranen' van de onafhankelijkheidsstrijd. De landbouw stortte in en daarmee de economie van het land.

Amnesty International herinnerde dinsdag in een verklaring aan de tienduizenden die onder Mugabe werden gemarteld of vermoord, of zijn verdwenen. Zimbabwe zuchtte onder een 'cultuur van straffeloosheid' waarin 'groteske misdrijven welig konden tieren'.


Een nieuw begin voor Zimbabwe?

Zo vieren de Zimbabwanen feest
Correspondent Mark Schenkel legt de euforie van de Zimbabwanen vast. Bekijk hier zijn foto's.

Financieel gegoochel in Zimbabwe
Waar je in andere landen ook nog contant kunt betalen, is Zimbabwe extreem afhankelijk geraakt van het virtuele geld - en niemand weet wat daar eigenlijk precies hoeveel 'echt' geld daar achter zit.

Commentaar: tijd voor nieuwe generatie
De generatie van de vrijheidsstrijd moet plaatsmaken, wil Zimbabwe kunnen opkrabbelen. In Zimbabwe kunnen het leger en Mugabe's oude 'comrades' niet langer om de oppositie heen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden