'Einde aan marktdenken nodig'

Hogescholen moeten niet langer als bedrijven bestuurd worden. De politiek dient het heft in handen te nemen.

Het rapport van de Onderwijsinspectie over het gesjoemel met diploma's bij Inholland was nog niet uit, of Jesse Klaver, Tweede Kamerlid van GroenLinks, vroeg een spoeddebat aan. Om te voorkomen dat de politiek alleen naar Inholland wijst, zegt hij. 'We moeten niet afrekenen met Inholland en klaar. Het is nodig een bredere discussie te voeren over de kwaliteit van het hbo. De problemen bestaan niet alleen bij Inholland, niet alleen in verkorte afstudeertrajecten, maar op veel meer plaatsen.'

Ontluisterend, genadeloos, schokkend. Zomaar wat kreten waarmee Tweede Kamerleden de uitkomsten van het onderzoek van de Onderwijsinspectie typeerden. Na die emotie komt de vraag: wat nu?
'Ik denk dat er een omslag moet komen in het denken van bestuurders in het hoger onderwijs. Nu worden hogescholen bestuurd als bedrijven. Instellingen moeten groeien, een hoog rendement hebben, concurreren. Tegen zo min mogelijk kosten moeten er zo veel mogelijk producten worden afgeleverd: de studenten. Die bureaucratische, bedrijfsmatige logica wreekt zich nu. Ik vind dat we nu moeten luisteren naar wat de studenten zelf willen.'

Die studenten lijken zich drukker te maken om hun portemonnee dan om de onderwijskwaliteit. Ze protesteren tegen de langstudeerboete en het sociaal leenstelsel, maar je hoort ze minder over de kwaliteit van het onderwijs.
'Als je ze vraagt hoe het onderwijs beter kan worden, dan hoor ik ze altijd over de onderwijsintensiteit. Het sleutelwoord is volgens mij nabijheid. De afstand tussen student en docent, en tussen docent en management, moet kleiner worden. Studenten en docenten moeten intensief contact hebben tijdens colleges. Daar staat tegenover dat het werk van studenten met distantie moet worden beoordeeld. Geen genade-zesjes meer. Voor de relatie tussen docenten en bestuurders geldt hetzelfde. Docenten moeten betrokken worden bij hoe het onderwijs wordt vormgegeven. Tegelijkertijd moet het bestuur controleren of die docenten hun werk goed doen.'

Dat klinkt nogal abstract. Guusje ter Horst, voorzitter van de HBO-raad, heeft heel duidelijke doelen voor ogen om de kwaliteit van het hbo op te schroeven. Ze wil dat 70 procent van de studenten na vijf jaar een diploma haalt, de studenttevredenheid moet omhoog.
'Dat is volgens mij niet de goede weg. Zij gaat verder in het rendementsdenken. Studenten moeten snel door hun opleiding worden gejast, ze moeten snel afstuderen. Zo'n langstudeermaatregel, daar ben ik tegen. Die is er alleen maar op gericht om het rendement te verhogen. Het bewijst dat de HBO-raad de problemen niet op eigen houtje moet gaan oplossen. Ik weet al hoe het dan zou gaan: er rollen een paar koppen, er verandert op papier van alles, maar het fundamentele probleem wordt niet aangepakt.'

Hoe wel?
'De politiek moet het heft in handen nemen. De tussenlaag die de HBO-raad vormt tussen het ministerie en de hogescholen, moet verdwijnen. Er moeten meer taken worden ondergebracht op het ministerie.'

Doekle Terpstra, die nu orde op zaken stelt bij Inholland, zegt precies hetzelfde als u over hoe de kwaliteit van het onderwijs kan worden verbeterd. Hij wil dat het onderwijs terug gaat naar de student, de docent, de locatie, de regio. Hij is voormalig voorzitter van de HBO-raad.
'Toch is er een fundamentelere discussie nodig, die de HBO-raad niet kan voeren. De politiek moet maken dat hogescholen weer echt maatschappelijk verantwoord gaan ondernemen. Dat gaat niet over de koffiebekertjes in de kantine, maar over de maatschappelijke rol van een hogeschool. Er moet een diep besef komen van de nutsfunctie die die scholen hebben. En een einde aan het marktdenken.' (Tekst Maartje Bakker, foto Bart Mühl)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden