Einde aan gouden tijd van nergens belasting betalen

De veel bekritiseerde mondiale belastingontwijking door bedrijven als Apple, Starbucks en Google wordt aangepakt. Multinationals moeten via nieuwe regels een 'eerlijke' bijdrage gaan leveren, in plaats van hun miljarden aan winst weg te sluizen naar belastingparadijzen, een praktijk waarbij Nederland vaak wordt genoemd.

Een filiaal van Starbucks in Londen Beeld epa

Dat hebben de belangrijkste economieën ter wereld vrijdag afgesproken in Moskou, waar de landen van de G20 bijeen zijn. In totaal veertig landen, waaronder Nederland, hebben zich achter voorstellen van de OESO geschaard voor nieuwe belastingregels.

Volgens de OESO voldoen de huidige afspraken, grotendeels uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw, niet meer. Ze waren ooit bedoeld om dubbele belastingheffing te voorkomen, maar leiden er in praktijk nu vaak toe dat grote bedrijven door het schuiven met winsten nergens belasting betalen. Nieuwe regels moeten daar de komende jaren een einde aan maken. 'Het gouden tijdperk waarin er nergens belasting werd betaald, is voorbij', beloofde het hoofd belastingen van de OESO vrijdag in Moskou alvast.

Sluiproutes
Het vijftien punten tellende actieplan van de OESO moet de fiscale sluiproutes voor bedrijven gaan afsluiten. Een van de praktijken die onder de loep worden genomen, zijn de brievenbusmaatschappijen, die vooral op papier bestaan en die gebruikt worden om geldstromen door te sluizen naar belastingparadijzen.

Nederland, dat met veel landen belastingverdragen heeft, wordt in dat verband vaak genoemd. Ook de in Nederland gebruikelijke 'rulings', waarbij van tevoren afspraken worden gemaakt over hoe veel belasting een bedrijf gaat betalen, wordt nader bekeken. De OESO gaat de voorstellen de komende twee jaar verder uitwerken. Dat moet ertoe leiden dat multinationals meer belasting gaan betalen, waarvan kleine bedrijven en particulieren moeten profiteren. Alleen in de EU zou het al gaan om 1.000 miljard euro die wordt ontweken. Landen moeten een cijfer van 1 tot 4 krijgen voor de mate waarin ze openheid van zaken geven en samenwerken met andere landen.

Niet afdwingen
De OESO kan de maatregelen echter niet afdwingen. Dat moeten de landen zelf gaan doen. Critici vrezen daarom dat de goedbedoelde OESO-voornemens in de praktijk weinig zullen opleveren, omdat landen steeds naar elkaar zullen wijzen voordat belastingontwijking wordt aangepakt. Dat gebeurt nu al tussen landen die proberen bedrijven te lokken. Een mondiale autoriteit die de nieuwe belastingregels af kan dwingen, is er niet. Verder zouden de voorgestelde maatregelen niet ver genoeg gaan om de ontwikkelingslanden te helpen. Die lopen veel inkomsten mis door belastingontwijking van multinationals.

Niettemin is de SP blij. De partij spreekt van 'een klap voor Nederland belastingparadijs'. 'Goed werk van de OESO', zegt Kamerlid Farshad Bashir: 'Het is nu zaak om boter bij de vis te leveren, ook voor staatssecretaris Frans Weekers.'

Bemoedigend
De VVD-bewindsman komt na de zomer met een reactie op een recent onderzoek van SEO Economisch Onderzoek. Volgens dat onderzoek leveren de brievenbusfirma's de Nederlandse economie relatief veel op, terwijl de schade voor de ontwikkelingslanden beperkt zou zijn. Die conclusies werden later betwist.

De PvdA spreekt van een 'bemoedigend initiatief' van de OESO waarmee kleine bedrijven en ontwikkelingslanden worden geholpen. Het kabinet laat weten dat minister Dijsselbloem van Financiën en Weekers er niet bij waren in Moskou. 'Maar Nederland is lid van de OESO. Wij zullen de komende jaren meewerken aan de uitwerking van de plannen zoals die nu zijn afgesproken.'

 
De SP is blij. De partij spreekt van 'een klap voor Nederland belastingparadijs'.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.