bellen metBard van de Weijer

Eind van de stijging energieprijzen in zicht? ‘Nee, het is bidden voor een zachte winter’

Niet eerder waren de benzineprijzen in Nederland zo hoog: de gemiddelde adviesprijs is de 2 euro per liter gepasseerd. In heel Europa rijzen de energiekosten de pan uit. De eerste gevolgen van de energietransitie of is er iets anders aan de hand? We bellen met klimaat- en energieredacteur Bard van de Weijer.

Pepijn de Lange
Niet eerder waren de benzineprijzen zo hoog: de gemiddelde adviesprijs is de 2 euro per liter gepasseerd. Beeld Joris van Gennip
Niet eerder waren de benzineprijzen zo hoog: de gemiddelde adviesprijs is de 2 euro per liter gepasseerd.Beeld Joris van Gennip

De Europese prijzen van benzine, gas en elektriciteit zitten al maanden in de lift. Zijn dit de eerste gevolgen van het klimaatbeleid die mensen in hun portemonnee voelen? Of heeft het andere oorzaken?

‘Het lijkt misschien alsof we nu de energietransitie beginnen te voelen, maar eigenlijk zijn het gewoon naweeën van de coronacrisis. Anderhalf jaar geleden was de benzine spotgoedkoop. In Nederland lag de adviesprijs van een liter benzine toen onder de 1,60 euro. Voor transport was toen minder brandstof nodig: er werd minder gevlogen en minder auto gereden.

‘Nu dat weer begint aan te trekken, blijft het aanbod achter. Dat heeft vooral met de raffinaderijen te maken. Lange tijd konden zij de vliegtuigbrandstof kerosine, een bijproduct bij hun benzine- en dieselproductie, niet kwijt. Om de raffinaderijen toch economisch rendabel te houden, ging de benzineprijs omhoog. Nu er weer meer gevlogen wordt en ook de vraag naar transportbrandstof stijgt, kunnen raffinaderijen de vraag niet aan.

‘Vrijdag kwam de adviesprijs met 2,001 euro voor het eerst boven de 2 euro, al betaal je op de meeste plaatsen nog zo’n 20 cent minder. Die 2 euro betaal je vooral bij de grote tankstations langs de snelwegen.

‘Dat ook de gasprijs stijgt, heeft te maken met industrieën die overal aan het heropstarten zijn. Azië betaalt nog meer voor vloeibaar gas, dat per schip vervoerd wordt. Daardoor groeit hier het tekort. Doordat het dit jaar minder hard waaide dan gewoonlijk, moesten gascentrales harder draaien om elektriciteit op te wekken. Het gevolg: ook stroom is duur. Wie bijvoorbeeld een energiecontract van een jaar heeft, is nu het haasje: sommige mensen zien hun energierekening ineens meer dan verdubbelen.’

Is er voor Nederlandse consumenten een manier om aan de stijging van de energieprijzen te ontkomen?

‘Je zou een elektrische auto kunnen kopen. De prijzen aan de laadpaal zijn nog niet gestegen. Bovendien haal je voor hetzelfde geld meer kilometers uit een elektrische auto dan uit een die op benzine rijdt. Met een zuinige benzineauto rijd je, als je goed je best doet, voor 2 euro ongeveer 20 kilometer. Met een elektrische auto kom je voor dat bedrag tot 50 kilometer. Ook zachter rijden, vaker de fiets pakken of met de trein gaan, helpt.

‘Thuis is het toch gewoon een kwestie van de kachel een graadje lager zetten en duimen dat de winter niet streng wordt. Veel Nederlanders veranderen ieder jaar van energieleverancier, omdat ze dan een paar honderd euro korting krijgen. Nu is dat niet zo handig. Wie met een aflopend contract zit, zou kunnen overwegen om een contract voor drie of vijf jaar af te sluiten. Je betaalt dan maandelijks wel meer dan voorheen, maar minder dan bij een jaarcontract.’

Frankrijk bevriest voor de komende zes maanden de gasprijs. Kan Nederland ook zoiets doen?

‘Nee, wij hebben geen methode om een grens te stellen. We kunnen hooguit de energiebelasting verlagen. Met zijn energiebeleid heeft Nederland zich altijd gericht op de markt. Meestal kwam dat wel goed, nu even niet. De markt ontspoort af en toe.’

Onderzoeksbureau TNO waarschuwde onlangs voor ‘energiearmoede’. In Nederland verbruiken 140 duizend huishoudens nu al minder energie dan ze zouden willen: ze zetten de verwarming lager dan behaaglijk voelt of zien af van een gekookte maaltijd. Wat is te doen aan deze ongelijkheid?

‘Deze mensen wonen vaak in een huurwoning, die slecht geïsoleerd is. Voor een betere isolatie zijn ze afhankelijk van hun huisbaas. Een groot deel van hun geld waren zij al kwijt aan de energierekening en dat wordt de komende tijd alleen maar erger. Het kabinet geeft deze groep mensen een steuntje in de rug van 100 euro, maar het blijft een schrijnend probleem.’

Diverse bedrijven hebben hun productie tijdelijk flink moeten verminderen, omdat de energiekosten te hoog oplopen. Wanneer gaan consumenten daar iets van merken?

‘Omdat de problemen vooral aan het begin van de productieketen zitten, duurt dat nog wel even. Nu heeft bijvoorbeeld kunstmestproducent Yara daar last van. Dat soort producten moeten nog door de keten heen druppelen voor ze bij de consument komen. Maar vroeg of laat gaan we dit wel merken.

‘In het containervervoer zijn al wel problemen. De prijs van bijvoorbeeld tuinstoelen ligt een stuk hoger dan een jaar geleden, omdat die voornamelijk uit China komen.’

Tot slot, is er al een eind aan de prijsstijgingen in zicht?

‘Nee. Europa heeft zijn hoop gevestigd op de Nord Stream 2-pijpleiding. Die ligt klaar maar mag nog niet gebruikt worden, omdat onder meer een Duitse toezichthouder dwarsligt. Als die leiding opengaat, kan Rusland flinke hoeveelheden gas onze kant op sturen. Overigens zal dat niet meteen een einde maken aan de hoge gasprijzen. Eerst moeten de voorraden aangevuld worden.

‘De energieprijzen zullen zeker tot het voorjaar hoog blijven. Er wordt nu volop gebeden voor een zachte winter. Dat is eigenlijk het enige wat op korte termijn kan helpen. Als de winter niet al te hard toeslaat, is er minder gas nodig, worden de tekorten niet nog groter en blijft de prijsstijging beperkt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden