Eigenwijze meester in het weglaten

HET realisme in de films van Maurice Pialat is drukkend. In Van Gogh, Pialats meesterwerk uit 1995, wordt de schilder zelfs geen heldhaftige dood gegund....

Maurice Pialat overleed in de nacht van vrijdag op zaterdag op 77-jarige leeftijd. De Franse regisseur, met Sous le soleil de Satan winnaar van een Gouden Palm in Cannes in 1987, gold als een van de belangrijkste Franse filmmakers van de laatste decennia, vaak in een adem genoemd met Bresson, Rivette, en Godard. De regisseur, die acteerde en schilderde voordat hij films begon te maken, leverde zijn eerste bioscoopfilm (L'enfance nue) pas in 1970 af, op 45-jarige leeftijd. Pialat had toen wel al tv-films gemaakt.

Het oeuvre van Pialat - tien speelfilms - is bescheiden van omvang. De kwaliteit is onomstreden. Eigenwijs, zwaar en rauw zijn de woorden die het best passen bij zijn films. Het bekijken van zijn werk vraagt om nieuwsgierigheid en bereidwilligheid; hij was het type regisseur dat een conflict toont aan de hand van een dichtslaande deur en de blik van een man. De ruzie zelf blijft onzichtbaar - in Pialats werk gaat het om wat niet in beeld komt.

Pialat was een meester is het weglaten. De werkelijkheid was in zijn films onopgesmukt. Daarbij hebben zijn films een terloops karakter, alsof dingen toevallig gebeuren. De documentaire stijl zit ook in de montage, die vaak abrupt is.

'Als u niet van mij houdt, houd ik ook niet van u', riep Pialat verontwaardigd toen het publiek op het slotgala van het filmfestival van Cannes in 1987 met gejoel reageerde op het toekennen van de Gouden Palm aan Sous le soleil de Satan. Ook in dit pastoorsdrama, naar het gelijknamige boek van Georges Bernanos, weigerde Pialat de zwaarte van het bestaan lucht in te blazen met ironie of spot. Pialats visie op de wereld was helder: de mens is veroordeeld tot een ongelukkig leven, en als de liefde verlichting brengt, dan is dat voor even.

Binnen de Franse film was Pialat een einzelgänger. 'Hij nam het leven zwaar', zei Gilles Jacob, de voorzitter van het festival van Cannes, in een reactie op Pialats dood in dagblad Le Monde. 'Hij oordeelde net zo hard over anderen als over zichzelf.'

Na Van Gogh - meer een persoonlijke visie op het kunstenaarschap dan een biografie - keerde Pialat in 1995 terug naar het leven van alledaagse mensen. Le Garçu, over vergankelijkheid, werd gedraaid in zijn eigen appartement en in zijn eigen stamkroeg. Gérard Depardieu speelde - voor de vierde keer in een Pialatfilm - de mannelijke hoofdrol, en de zoon van de regisseur het kind van een gebroken gezin.

Op die wijze kwam het realisme wel heel dichtbij zijn eigen leven. En toch heeft Le Garçu niets van een egodocument. Daarvoor is het te geraffineerd. Wat de indruk wekt voor de vuist weg gefilmd te zijn, blijkt na afloop een minitieus portret van een moderne relatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.