Eigenlijk spreekt Beatrix steeds meer als iedereen

Geboorte wordt steeds meer geboote en waardering vaker waadering, zelfs bij koningin Beatrix. De uitgesproken r aan het eind van een lettergreep (lettegreep) verdwijnt langzaam uit de Nederlandse taal, blijkt uit studie van Marc van Oostendorp van het Meertens Instituut....

Voor zijn studie naar de slot-r beluisterde Van Oostendorp de kersttoespraken van koningin Beatrix tussen 1981 en 2007. Niet omdat hij zo graag wilde weten hoe de koning spreekt, zegt hij, maar omdat de toespraken ideaal onderzoeksmateriaal zijn. ‘Het komt niet vaak voor dat je opnamen hebt van een en dezelfde persoon die ruim een kwarteeuw ieder jaar een toespraak houdt met telkens min of meer dezelfde strekking.’

De conclusie is dat Beatrix zich gaandeweg heeft aangepast aan het taalgebruik van het volk, dat de slot-r al langer achterwege laat. ‘Vijftig jaar geleden spraken hem wel allemaal nog wél uit. Waarom het verandert, begrijpen we niet helemaal.’

Het zijn de conservatieve taalgebruikers uit de betere kringen die de slot-r er nog een beetje inhouden. Maar zoals blijkt uit de Beatrix-tapes, lukt dit de beste van de betere kringen niet. ‘Zij zegt de slot-r de laatste jaren soms helemaal niet meer, al kun je er meestal wel een spoortje van vinden.’

De verdwenen r is niet dezelfde als de bekakte of Gooise-r waarvan Sacha de Boer van het NOS Journaal een bekende gebruiker is. Bij die zogeheten huig-r wordt geboorte geen geboote maar geboojhte. Dat die uitspraak wint aan populariteit, is in elk geval niet te verklaren door luiheid, stelt Van Oostendorp.

Anatomisch gezien is de Gooise-r moeilijk uit te spreken. De tong moet worden opgerold en naar achteren getrokken. Een trillende tong-r is veel makkelijker te maken, en daarom werd deze oer-r volgens de onderzoeker enkele eeuwen geleden algemeen gebruikt. Toch is hij gaandeweg uit meer Europese talen verdrongen. Behalve uit het Nederlands ook uit het Engels, Frans en Duits.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden