Eigen wijs

Sinds pianist Jason Beck zich het alter ego Chilly Gonzales aanmeet, valt alles op zijn plek. Eigen stijl, muziek en outfit, compleet met kamerjas en pantoffels. En een eigen publiek. 'Ik ben een luxemerk geworden.'

'Oké, wie wil er pianoles?' Chilly Gonzales spiedt door de zaal. 'Jij daar.' Een meisje komt naar voren en stapt het podium op. In haar kielzog klimt tot ieders verbazing ook een jongen met fototoestel het podium op. 'Wie ben jij nou weer?' Gonzales twijfelt. 'Oké, hier die camera, jullie krijgen allebei les.'


Een concert van Chilly Gonzales is bepaald een andere belevenis dan zijn cd's doen verwachten. Met de intieme pianomuziek op het album Solo Piano veroverde hij in 2004 een select Europees publiek. De klassieke kleuren, haast naïeve melodieën en echo's van Erik Satie spraken niet alleen liefhebbers van klassiek en jazz aan, maar ook hippe fans van underground en elektronica. Zij kenden Gonzales van maffe rap-performances en samenwerkingen met zangeressen Feist en Peaches.


Nu het nog intensere en emotioneel dynamische Solo Piano II is verschenen, groeit zijn bekendheid. Chilly Gonzales is al een paar maanden bezig met een uitgebreide tournee langs Europese zalen, die dit weekeinde eindigt met drie uitverkochte, kleinere gigs in Nederland.


Op het podium van de bomvolle Kaserne in het Zwitserse Basel dreigt hij de camera van de jongen te vernietigen als die zijn best niet doet in de les: 'Wise-ass.'


Oubollig

Een paar dagen eerder in Darmstadt liep het ook al lekker uit de hand toen Gonzales een meisje ging zoeken dat de zaal had verlaten om te gaan plassen. 'Ik wilde het nummer eindigen op het moment dat ze terugkwam. Ze kwam maar niet. Dus ik al spelend de zaal uit met mijn bongo's en microfoon. Bleken de toiletten drie verdiepingen lager te zijn. Toen ik eenmaal alle trappen af was, had zij alweer de lift naar boven genomen. Pfff, dat was wel een ouderwets Chilly Gonzales-moment.'


Jason Beck (1972), die Chilly Conzales gestalte geeft, zit op de bank in zijn kleedkamer, voeten in kenmerkend groene pantoffels die op het podium door een kamerjas worden gecompleteerd. Boven wordt de vleugel gestemd voor het optreden. Bij zijn concerten heeft hij de dynamiek van een echte vleugel nodig, met zijn platen geeft Beck de staande piano een erepodium. Het huiselijke, nadrukkelijk niet concertzaalachtige geluid van de piano op zijn albums is een deel van de aantrekkingskracht. 'Mensen associëren de staande piano met een familielid dat thuis speelt, of met een oud café. Niet met intimiderende zaken als hoge cultuur, traditie en goede smaak. Dat soort dingen houdt mensen van mijn generatie en jonger weg van klassieke muziek en jazz. Zij vinden het oubollig.'


Ook Gonzales vindt het vaak oubollig. 'De klassieke wereld is conservatief. Te veel jazzmuzikanten denken dat alles wat ze spelen goed is omdat het geïmproviseerd is, en dus 'echt'. Ik ben zelf liever goed voorbereid en wil de tijd van het publiek niet verdoen; ik ben te veel entertainer. Maar ik ken de geschiedenis van die muziek: Brahms en Chopin waren zelf niet oubollig, Duke Ellington en Thelonious Monk ook niet. Till Brönner is dat wel, Brad Mehldau ook. Als je mensen de goede kant uit wilt wijzen is het nodig uiterlijkheden te veranderen zodat ze weten dat je het anders doet.' Vandaar de kamerjas, pantoffels, afwijkende versies van nummers, muzieklessen en raps op het podium. 'Ik zat als solopianist in een geweldige positie, mensen dachten toch al dat ik gek was.'


In 1998 kwam Jason Beck vanuit Canada naar Europa. Hij had in zijn geboorteland in bands gespeeld, muziek gestudeerd en in zijn onderhoud voorzien als pianist in restaurants, in hotels en in een zaak met dameslingerie. Met de trip naar Europa gaf hij zichzelf een laatste kans. Een platendeal met Warner van zijn band Son was nergens op uitgelopen. Beck voelde zich onbegrepen, met name door zijn publiek. 'Dat lag natuurlijk aan mezelf. Ik geloofde er nog in dat de muziek voor zich zou moeten spreken. Na het debacle in Canada realiseerde ik me: ik moet iets aan non-muzikale elementen doen, oppervlakkigheid hoort ook bij het vak. Ik kan er maar beter plezier in krijgen of ermee stoppen en naar een plek gaan waar oppervlakkige zaken geen rol spelen: de academische wereld. Muziekprofessor worden was mijn plan-B.'


In Berlijn experimenteerde Beck met wilde optredens, maffe kleding en onderzocht hij 'het psychologische effect op het publiek als ze denken dat je belachelijk bent'. Hij koos toen de naam Chilly Gonzales. 'Ik raakte hooked. Sinds ik de totale controle heb over mijn presentatie, heb ik me nooit meer onbegrepen gevoeld. Ik heb gestaag mijn publiek kunnen opbouwen. Ik ben een luxemerk. De meeste mensen hebben nooit van mij gehoord maar mijn volgers zijn trouw. Ik probeer het interessant voor ze te houden door de volgorde van mijn platen een verhaal te laten vertellen, door speciale dingen zoals deze week een gratis kerstmedley in mineur op Facebook. Ik plaats bewust dog whistles: kleine opmerkingen tijdens interviews en concerten die alleen mensen die me lang volgen begrijpen.'


Na de experimenten in Berlijn verkaste Gonzales naar Parijs. Via bevriend technicus en producer Renaud Letang kwam hij midden in de hippe Franse popscene terecht. Van 2004 tot 2007 was de pianist en rapper in de leer om professioneel producer te worden. Hij werkte met Jane Birkin, Jamie Lidell en aan het debuutalbum van Leslie Feist: Let It Die.


Wetenschap

'Ik voel me soms een beetje een bedrieger omdat iedereen denkt dat ik zo'n geweldige producer ben. Dat ben ik helemaal niet. Ik sta veel liever op een podium. Wat ik goed kan, is arrangementen maken, artiesten harmonieën aanreiken die ze in hun hoofd hebben. Is het niet ongelooflijk dat het onderdeel van muziek met de grootste emotionele kracht, de harmonie, het moeilijkste is om instinctief te doen? Het is allemaal wetenschap waardoor die nekhaar-tjes overeind gaan staan.'


Gonzales had het zwaar tijdens de lange dagen in de Parijse studio. Artiesten als Yves Montand en Jane Birkin namen flinke entourages mee, waardoor het een heksenketel was en de pianist een fikse cultuurshock ervoer. 'Entourage is niet toevallig een Frans woord.' In de pauzes trok hij zich terug in een kamertje met een piano en een opnameapparaat.


En daar is in zes maanden het album Solo Piano ontstaan: tijdloos klinkende miniatuurtjes met de compacte sappigheid van popsongs. Nostalgisch en hedendaags tegelijk.


Word je op de eerste Solo Piano nog meegevoerd door iemand die zijn instrument herontdekt, op deel twee heeft Gonzales zijn technische controle aangescherpt. De samenwerking tussen de handen is belangrijker, de emotionele actieradius groter. Het klinkt minder naïef maar even mysterieus aantrekkelijk.


Dat deel twee er nu pas is, komt doordat het pianoalbum in eerste instantie een toevallige zijstap was. De afgelopen jaren maakte Gonzales onder meer de vocale popplaat Soft Power, elektropop-album Ivory Tower met muziek uit de gelijknamige film die hij schreef en waarin hij acteerde en hij maakte de symfonische rapplaat The Unspeakable Chilly Gonzales.


I said I was a musical genius


I repeated it 'til it became meaningless


Because you assumed I was joking


Then you thought about it like 'he's not joking'


'Als je in deze tijd wilt staan, kun je niet om rap heen. Het is de invloedrijkste muziekstroming sinds 25 jaar. Goede rap is fantasie. Vertellen wie je zou willen zijn, terwijl je weet dat je het nooit wordt. Rap zit naast opschepperij vol met zelfhaat. De beste rap is somber zoals de blues. Sommige rappers willen een pooier zijn, of een drugsdealer. Ik wil een muzikaal genie zijn, voldoen aan een ideaal waarmee ik ben opgevoed.'


Competitie was de religie van Jasons jeugd. Zijn vader, een gevluchte joodse Hongaar, vond het geweldig dat hij in een land was gekomen waar harder werken dan anderen betekende dat je kon slagen. 'Net als bij mensen die katholiek zijn opgegroeid geldt voor mij: het maakt niet uit of ik me er van afkeer, het zal altijd deel van me zijn.' Gonzales spreekt over de piano als tegenstander, organiseert vermakelijke duels met collega-pianisten en brak in 2009 het wereldrecord voor onafgebroken soloconcert met ruim 27 uur.


Het wereldrecord leidde bewust af van een in zijn ogen gefaald project: Soft Power. 'Ik zing op die plaat. Het werkt niet. Ik geloof diep van binnen niet in zingen. Ik geloof in rap want dat draait om ideeën. Zingen draait om emotie en daarvoor vind ik instrumentale muziek geschikter. Ik had de verkeerde manier van communiceren gekozen. Voor mij werkt het als ik tevoren kan voorspellen wat mensen denken of voelen. Vervolgens doe ik iets in de muziek wat de luisteraar laat weten dat ik het weet. Ik ben ze een stapje voor.'


Wat wil de competitieve Chilly Gonzales nog bereiken? 'Het wordt minder hoor, die drang. Ik ben onlangs verhuisd naar Keulen. Het feit dat ik het kon doen om persoonlijke redenen, en niet vanwege werk in een of ander cultureel centrum van het heelal hoefde te zitten, is positief.


'Verder ga ik gestaag door. Ik ben selectief competitief. Ik wijs veel kansen af die nieuwe deuren zouden kunnen openen maar waarmee ik me niet verbonden voel. Jack Johnson vroeg of ik zijn album wilde produceren. Ik wacht liever tot iemand belt die bij me past. Ik heb onlangs een dag met de jongens van Daft Punk in de studio gezeten, ik kom op het nieuwe album. Ik heb met hiphopheld Drake gewerkt. Daar doe ik het voor. Zij bellen omdat ze weten wat ze krijgen. Ik hoef niet over de wereld te heersen, ik wil heersen over mijn eigen luxemerk en zorgen dat het naar mij blijft ruiken.'


Chilly Gonzales Solo Piano. Zaterdag twee maal in People's Place, Amsterdam en zondag in Tivoli, Utrecht. Alle shows uitverkocht. Cd: Solo Piano II (Gentle Threat/Rough Trade).


Extra: iPad Tune

Apple gebruikte het nummer Never Stop van Chilly Gonzales in de commercials voor de allereerste iPad in 2010. Toen Gonzales werd benaderd was de op een repetitieve pianoriff leunende, minimalistische dancetrack alleen nog maar uitgebracht op 12-inch vinyl door een obscuur Brits label. Daarna verscheen het op zijn album Ivory Tower. 'Apple was lang niet zo commercieel ingesteld als de grote platenmaatschappijen die ik heb meegemaakt. Ze waren er chaotischer, meer instinctief en easy going dan je zou verwachten.'


Muzikale vrienden Chilly Gonzales maakt deel uit van een muzikale vriendengroep die veel met elkaar werkt. Daartoe behoren: Feist (foto rechts), Boys Noize, Peaches, Renaud Letang, Jamie Lidell, Jane Birkin, Mocky, Thomas Bangalter (Daft Punk) Drake, de maffe Franse zanger Katerine (obscure YouTube-tip) en niet te vergeten poppenrapgroep Puppetmastaz (obscure tip 2).


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden