Eigen rechter

Wie mr. Frank Visser zegt, zegt Rijdende Rechter. Wie is toch die man die het recht op overpad landelijke bekendheid gaf?

Mevrouw Los is groothondbezitter. Zeven stuks wonen er in haar twee-onder-een-kapwoning, en dan runt ze ook nog een hondentrimsalon aan huis. Dat geeft blafoverlast, zegt mevrouw Borg, die ook een parkeerprobleem met de buurvrouw heeft. Of Los met Borg, het is maar net hoe je het bekijkt. Ze hebben elkaar al tijden niet gesproken. Mr. Frank Visser is in Driebergen om de buren weer aan de praat te krijgen en van hun ruzie televisie te maken.


Voordat 'de Rijdende Rechter' naar de plek des onheils wordt gereden om de kef- en parkeerhinder te beoordelen, krijgt hij een tip van regisseur en eindredacteur Hansje Bunschoten. Als de honden straks niet vanzelf blaffen, kan hij overwegen een paar keer hard 'pussy' te roepen. 'Dat deed de mevrouw van de trimsalon vanochtend ook toen we er waren voor het interview', zegt ze schaterlachend.


Vier dagen per week is mr. Visser (62) kantonrechter in Zaandam. 'Hé, we hebben de Rijdende Rechter!', klinkt het daar vaak verrast. 'Vandaag niet', zegt hij dan. Als pionierende televisierechter mengt hij zich sinds 1995 in kleine burgeroorlogen over tuinhekjes, vogelhuisjes en schuur-tjes die net niet precies genoeg op de erfgrens staan, overhangende takken en zonlicht ontnemende coniferen. Het 18de seizoen van het NCRV-programma De Rijdende Rechter is nu op tv.


In het programma kunnen mensen en organisaties gratis geschillen aan mr. Visser voorleggen. Hij neemt poolshoogte, zegt 'tot strakjes' en ziet beide partijen dezelfde dag nog terug bij een hoorzitting in een plaatselijke zaal. Een paar weken tot maanden later geeft hij in de studio in Zaandam een juridisch bindend advies. 'Dit is mijn uitspraak en daar zult u het mee moeten doen', zegt hij dan tegen eiser, verweerder en gemiddeld 1,8 miljoen kijkers.


Fans verkneukelen zich om emoties van het kluchtige kaliber 'Als 'ie aan mijn rozenstruik komt, komt 'ie aan mij'. Maar ze kijken ook voor mr. Visser, die zowel in de studio als in de huiskamer applaus krijgt. Elke dinsdag is het 'mr. Visser for president'-avond op Twitter, met #rijdenderechter als trending topic. Als beroemdmaker van de juridische term recht van overpad, twistpunt nummer-1 in De Rijdende Rechter, is hij uitgegroeid tot cultfenomeen. Waarom leggen Nederlanders graag hun lot in de handen van mr. Visser, en waarom kijken we daar zo graag naar?


'Mensen vertrouwen hem', verklaart regisseur Bunschoten. 'In de eerste fase van het programma is hij niet de man die het allemaal beter weet. Hij komt op locatie kijken en is oprecht geïnteresseerd in wat er speelt, wil van de mensen direct horen wat er aan de hand is. Dat gebeurt soms op heel onhandige wijze, wat dan weer fijn is om naar te kijken. Het benadrukt dat hij geen held is, maar een man van ons.'


Mr. Visser is een soort olijke oom, zo vertrouwd als Sinterklaas, omschrijft tv-maker Michiel Eijsbouts. Eijsbouts zit op 'de tribune', een vast onderdeel van De Rijdende Rechter, waarbij twaalf panelleden hun mening over de zaak geven. 'Hij is een wonderlijke samenkomst van vrolijkheid en autoriteit. Op locatie is hij een knullig Engels landheertje dat soms in een complete tokkiesetting terechtkomt. Eenmaal in de studio zit hij in driedelig pak en worden al zijn beslissingen aanvaard.'


Op welk strijdtoneel mr. Visser zich ook begeeft, hij moet altijd wel een laddertje op, onder een struik door of zijn hoed verruilen voor een gekke helm. Het vloekt prettig met zijn keurige voorkomen als hij een scheldwoord herhaalt dat gebukt gaat onder iemands lokale tongval, zoals laatst in een roerige hoorzitting. 'Ik versta het woord niet? IJssellijder? Oh, assholelijer. Dat is een samenvoegsel van het Amerikaanse asshole en lijder.'


Elke uit de kluiten gewassen kleinigheid behandelt mr. Visser in alle ernst, met de droogst mogelijke humor. Ook de redactie toont zich nooit te beroerd een voor de hand liggende woordgrap in te koppen. Memorabel is een aflevering die 'Het verloren zaakje' heet, over de jack russell Motie die naar de dierenarts ging voor een gebitsbehandeling en gecastreerd werd herenigd met zijn bedroefde baas. 'Mr. Visser onderzoekt het zaakje', was de aankondiging van presentatrice Jetske van den Elsen.


Pussy roepen is er in Driebergen niet bij. Wel loopt mr. Visser een stukje met de rollator van mevrouw Borgs moeder, om te kijken of die tussen twee auto's door van het tuinpad naar de straat te manoeuvreren valt.


Er vallen woorden op de oprit. De wind voert ze af voor ze de overkant van de straat bereiken, waar een leger benieuwde straatgenoten staat. Dan rent mevrouw Los plotseling hysterisch naar binnen, omdat mevrouw Borg zou overdrijven. 'Hier kan ik dus niet tegen!', schreeuwt ze schel. 'Ja, dit is mooie televisie', constateert een grijnzende buurvrouw. Regisseur Bunschoten buigt naar voren en fluistert: 'Zie je, het gaat allemaal vanzelf.'


Het beste aan De Rijdende Rechter vindt mr. Visser dat er geen advocaten aan te pas komen. 'Ik merk dat mensen heel goed hun zegje kunnen doen als je ze de kans geeft. Een heleboel mensen hebben de gezonde neiging om in de rechtbank niet al te veel te zeggen, maar bij mij weten ze dat ze kunnen praten. Sinds ik bekend ben van tv, lijken ze mijn beslissingen makkelijker te accepteren. Ik heb nooit meer gelazer in de rechtszaal.'


Wat zegt onze liefde voor De Rijdende Rechter over ons? We willen onze rechter het liefst zoals een ouderwetse dorpswijze, denkt mr. Visser. 'In het dorp van vroeger zat hij in de kroeg een borreltje te nuttigen, samen met de burgemeester. Het was niet de bedoeling dat hij bezopen werd. Je moest naar hem op kunnen kijken, maar hij moest ook aanraakbaar zijn. Het hele probleem met de Nederlandse autoriteiten is dat je veel notabelen niet ziet. Ik heb mezelf toegeëigend de dorpsnotabele van Nederland te zijn.'


Bijna twintig jaar geleden werd mr. Visser gekozen uit drie potentiële televisierechters. De NCRV kwam bij hem terecht door een eerder tv-optreden bij Sonja Barend. Hij was in haar talkshow te gast om te praten over zijn boek De verdachte zakenman. Mr. Visser blonk uit door zijn levendige manier van vertellen, herinnert advocaat Brenda Kaarsgaren zich. In de beginjaren was zij zijn steun en toeverlaat in het tv-programma. Als secretaris bereidde ze de zaken voor. Tijdens de hoorzitting zat ze naast hem als griffier, eerst in beeld, later erbuiten.


De NCRV introduceerde het begrip rijdende rechter in navolging van succesvolle programma's in het buitenland. 'De rechter komt naar u toe deze zomer, dat was een beetje het idee', zegt advocaat Gerben Kor, die onderzoek deed naar de medialisering van de rechtspraak. 'Daar keken ze vanuit de rechterlijke macht op neer. Ze vonden hem een mafkees met een vlinderstrik, er werd besmuikt om het programma gelachen. Hij zocht de grenzen op binnen de waardigheid van het ambt, terwijl hij tegelijkertijd niet als echte rechter fungeert in het programma. Hij geeft bindend advies.'


In december vorig jaar verscheen er een interview met mr. Visser in Rechtspraak, het magazine van de Raad voor de rechtspraak. Een themanummer over de oprukkende 'rechter nieuwe stijl', waarvan hij de belichaming zou zijn. Een rechter die naar de mensen luistert, ze serieus neemt, ingaat op emoties en oog heeft voor het probleem achter het geschil.


'Pas sinds een paar jaar wordt hij serieus genomen door togadragers', zegt Kor. 'Het is lovenswaardig dat hij ondanks de kritiek altijd zijn eigen gang is gegaan. Vroeger heerste het idee: als je gezag wilt hebben moet je van de mensen af staan. Het gezag van de rechter zou afkalven als hij zo gewoon als Frank Visser zou zijn. Inmiddels is dat idee gekanteld en weten alle rechters dat je juist moet laten zien dat je mensen begrijpt om je gezag te behouden. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je in elke zaak kunt Frank Visseren.'


Mr. Visser sprak als een van de eersten openlijk uit dat het recht begrijpelijker moest, zegt oud-secretaris Kaarsgaren. 'Hij heeft altijd op een laagdrempelige manier willen laten zien hoe een rechter werkt.' Die drijfveer is leidend, al heeft hij zeker ook iets ijdels. 'Hij vindt het leuk om succes te hebben op tv, in de belangstelling te staan. Hij verfde in de beginjaren ook zijn haar. Ik herinner me nog dat hij een keer in één aflevering drie haarkleuren had.'


En nu is hij dus een Bekende Nederlander. 'Ach ja', zegt hij daar zelf over. 'Ik merk wel dat mensen mij op straat aanspreken omdat ze denken dat ik een oude vriend ben ofzo. Maar zolang ik niet op kroegentocht ga, gaat het best.'


Al blijft het gek en een beetje ongemakkelijk dat mensen willen weten of hij Boer Zoekt Vrouw kijkt (ja, en ook 'lekker langzame' MAX-series als Dokter Deen en Heer & Meester 'en die serie over pinguïns'). Dat het ze interesseert dat hij een kat heeft die Sandy heet en geen smartphone maar 'een oudemannetjestelefoon'. Dat een van zijn twee dochters advocaat is. Dat hij van mannelijke hobby's houdt. Eerst vissen, toen jagen, daarna beeldhouwen. Nu de tuin vol staat met zijn eigen creaties, is hij op Latijnse les gegaan.


'Iedereen heeft recht op mr. Visser', zeggen ze op de redactie van De Rijdende Rechter weleens als de nog over te halen wederpartij zich afvraagt of een zaak wel genoeg voorstelt. Ook als hij geen rechter is, menen mensen aanspraak op hem te kunnen maken. 'Veel mensen herkennen me aan mijn hoed, dus die mag ik van mijn vrouw niet op als we samen over straat gaan', zegt hij lachend.


'Ze willen allemaal selfies met Frank', zegt echtgenote Margot. 'In Amsterdam en onze woonplaats Hilversum gaat het nog wel. Maar laatst in een museum in Leiden werden we wel drie keer aangesproken. In het museum hè, we stonden kunst te kijken. Het liefst zou ik dan zeggen: 'Nu even niet.' Maar ik heb geleerd mijn mond te houden. Frank vindt het enig.'


Je hebt rechters en je hebt rechters, zegt vaste chauffeur Eddie Walstra, die op het kantongerecht jarenlang de secretaris van mr. Visser was. 'Frank is het type dat geen enkel verschil maakt tussen mensen. Hij heeft aandacht voor iedereen.' Dat hij uit een doorsneegezin komt, heeft daar alles mee te maken, denkt Walstra.


Frank Visser is geboren in Maartensdijk en groeit op in Den Haag, in een gezin met zeven kinderen. Hij studeert cum laude af, maar slaat in zijn studententijd ook borrels niet over. Mr. Visser als rokkenjager? 'Zo zou ik hem niet willen typeren, maar hij had een goed oog voor vrouwen', zegt goede vriendin Loes van der Scheer, met wie hij een studentenflat deelde en tegenwoordig graag cabaretvoorstellingen bezoekt.


'Frank was en is origineel', vertelt zij. 'We woonden op Uilenstede, nummer 128, een grote flat met een gezamenlijke keuken. Daar was hij het enige redactielid van Noodkreet 128, een krantje over de gebeurtenissen op onze gang. Als zijn kaas was gestolen, schreef hij een stuk over 'groeiende misdaad' en 'ontvreemde eigendommen'.'


Na zijn studie wilde hij de straat op, uitdragen dat de juristerij een mensenvak is, geen wetenschap. 'Ik heb altijd geprobeerd de manier waarop het recht functioneert op een duidelijke manier over te brengen op gewone mensen.' Ze ruiken dat hij ook een gewone jongen is, denkt hij. 'Je kunt nog zo je best doen, maar lage geboorte kun je nooit verhullen en hoge geboorte ook niet. Je moet mij misschien ook niet afsturen op ruzies tussen de board directors van Shell Nederland.'


Laat hem maar een toegankelijke juridische huisdokter zijn. 'De Rijdende Rechter is een voorbeeld van hoe het eigenlijk zou moeten', zegt de zelfbenoemde dorpsnotabele na de hoorzitting, achter een glas cola en een borrel jenever. 'Als je naar het ziekenhuis gaat, wil je ook dat de beste specialisten langdurig met elkaar overleggen en vervolgens uitgebreid met jou praten.'


Op de bar staat kaas, worst en een bittergarnituur. Mr. Visser neemt een hap van een plakje leverworst, legt het restant op de bar neer ('Deze lever is wel heel erg lever') en kiest een minifrikandel. Hij weet dat de net opgenomen aflevering van het programma deels zal wegkijken als een clownsnummer. 'Maar dat is niet omdat wij er iets clownesks van maken', zegt hij. 'Dat is omdat de wereld zo is. Het gebeurt en het wordt geregistreerd. In de rechtbank is het niet anders.'


CV MR. FRANK VISSER

Geboren 17 mei 1951 in Maartensdijk


1975 Nederlands Recht, Vrije Universiteit Amsterdam


1975-1982 Opleiding voor de rechterlijke macht (rio)


1982-1989 Officier van Justitie in Alkmaar


1989-heden Kantonrechter in Zaandam


1995-heden Tv-programma De Rijdende Rechter


2007-heden Plaatsvervangend raadsheer gerechtshof 's-Hertogenbosch


2009-heden Tv-programma Recht in de regio


Mr. Frank Visser is getrouwd en heeft twee dochters. Hij is auteur van vijf boeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden