'Eigen partij Brinkman is illusie - en dat weet hij ook'

Wilders kan, nu Brinkman uit de PVV is gestapt, niet meer alles eisen. Is dit het begin van het einde van de PVV? En in hoeverre is Brinkman een bedreiging voor Wilders? Vk.nl hield een interview met André Krouwel, politicoloog en verbonden aan de VU. 'Wilders kon niet anders dan Brinkman te laten gaan.'

André Krouwel. Beeld ANP

Is het een strategische fout van Wilders geweest om geen water bij de wijn te doen en Brinkman binnenboord te houden?
'Wilders kon niet anders, want Brinkman vroeg het onmogelijke. De PVV is een autoritaire partij, geen gezellig democratisch clubje. Het is een partij die rondom één figuur is gebouwd; Wilders leidt als een alleenheerser. Brinkman wilde meer democratisering, dan zou de PVV een soort debatclubje worden met nuances en verschillende bloedgroepen. Alles wat Wilders juist niet wil.

Ook zou het voorstel van Brinkman over het Polen-meldpunt de partij om zeep helpen. Want dan zou Wilders dus geen extreme dingen meer mogen roepen. Als je dat verbiedt, heeft de PVV feitelijk niets meer. Het was dus onmogelijk voor Wilders om op de voorstellen van Brinkman in te gaan.'

Heeft Brinkman een punt als hij zegt dat de PVV geen partij voor de toekomst is?
'We weten dat anti-immigratiepartijen als de PVV 3 á 4 verkiezingen meegaan, dan zijn ze weg. Wilders is rechts maar niet extreem-rechts. Met het kieskompas hebben we gezien dat zijn partij op sociaal-economisch vlak in het midden zit. Hij heeft een interessante mix van standpunten. Hij verdedigt eigenlijk de Nederlandse verzorgingsstaat, bijvoorbeeld op het gebied van de WW. Hij is ook niet extreem tegen abortus of het homohuwelijk.

Het enige punt waarop hij echt extreem is, is op het gebied van de immigratie. Eigenlijk vraagt Brinkman, met zijn voorstel om te stoppen met het Polen-meldpunt, om te matigen op Wilders' enige echt extremistische standpunt. Het is dus een rare eis van Brinkman, het is net zoiets als een SP-er zou zeggen, willen jullie niet meer zo zeuren over de sociale zekerheid. Anti-immigratie-partijen zijn niet democratisch en er valt niet te matigen op de extreme standpunten.'

Is Brinkman een ongeleid projectiel of een slimme vos?
'Brinkman is heel slim. Hij weet dat hij bij de volgende PVV-lijst niet terugkomt. Hij is een moeilijk mannetje, Wilders kan hem niet handhaven en hij alleen bepaalt de kieslijst.

Dan kan je blijven zitten en nooit invloed hebben en eigenlijk voor Jan Doedel overal opdraven, of je kunt een belangrijke positie verwerven door eruit te stappen. Brinkman is een slimme strategische denker en maakt zichzelf nu heel belangrijk. Dus het is een hele berekenende actie geweest.'

Kunnen we verwachten dat meer schapen Brinkman gaan volgen?
'Nee, de meeste fractieleden adoreren Wilders en gaan voor hem door het vuur.'

Brinkman zegt mee te stemmen met de coalitie. Hoe groot is zijn machtspositie?
'Hij zit nu bij alle beleidsgesprekken. En hij heeft in zijn eentje een even belangrijke positie als de hele PvdA-fractie. Ik wil trouwens nog wel opmerken dat Brinkman ook niet de meest democratische figuur in de Kamer is. Hij heeft niet de leden en kiezers geraadpleegd. Hij heeft dan misschien wel 18 duizend voorkeurstemmen gehad maar dat is niet genoeg voor een kiesdeler. Dan moet je tussen de 60 en 80 duizend stemmen hebben binnengehaald. Dus dat hele punt is niet zo geloofwaardig.'

Wat betekent het vertrek van Brinkman voor de positie van Wilders in het Catshuis?
'Brinkman heeft met zijn strategische meesterzet de macht van Wilders afgenomen. Hij roept wel dat hij zal meestemmen, maar je zult bepaalde plannen wel aan hem moeten voorleggen. Wilders heeft niet langer de veto-stem, de 76ste stem. Dat is nu Brinkman, samen met de SGP en PvdA. Voor Rutte verandert er in die zin niet heel veel, hij moet nu met een partij meer onderhandelen. Hiervoor kon Wilders het maken of breken. Nu kan hij het alleen nog maar breken. Maar niet meer maken. Wilders klonk gisteren ook verbitterd. Hij kan ook tellen.'

Betekent dit het begin van het einde voor de PVV?
'De meeste nieuwe partijen redden het niet. Daarbij heeft Wilders te maken met niet-loyale kiezers. Als hij niet levert, gaan ze niet op hem stemmen. Ook is het zo dat partijen die gebouwd zijn rondom één persoon niet eeuwig meegaan. Op een gegeven moment is het afgelopen. Ik denk dat we nu halverwege zitten. Het loopt langzaam maar zeker af.'

Is er echt zoveel aan de hand voor Rutte?
'Nee, want hij heeft nog altijd de SGP achter de hand, dat is een loyale partner. Maar Rutte moet Brinkman ook weer niet negeren, want hij wil ook niet totaal afhankelijk worden van de SGP.'

Maakt Brinkman kans als hij een eigen partij begint bij komende verkiezingen?
'Daar gaat hij niet aan meedoen. Wilders heeft een ijzersterke positie als anti-immigratiepartij, juist omdat hij zulke extreme standpunten vertolkt. Brinkman is veel genuanceerder, dat gaat hij nooit winnen. Kiezers die genuanceerder zijn, stemmen al op de VVD. Dus er is helemaal geen politieke ruimte voor hem. Brinkman gaat gewoon deze twee jaar uitzitten, belangrijke contacten opdoen en dan een goede baan zoeken.'

Wat voor een baan, behalve wijkagent, moet ik me bij Brinkman voorstellen?
'Hij zal waarschijnlijk bij een adviesbureau gaan werken. En zijn telefoonlijstje uitbuiten. Je moet de waarde van contacten niet onderschatten. Hij kan zich ook nog aansluiten bij een lokale partij of burgermeestertje worden ergens. Maar een eigen partij is een illusie, dat weet hij ook wel. Je moet niet vergeten: Brinkman heeft gebroken met de PVV, hij wordt nu een acceptabele man.'

André Krouwel (1964)is politicoloog, en als universitair docent verbonden aan de afdeling politicologie van de Vrije Universiteit te Amsterdam. In 2006 ontwikkelde Krouwel het Kieskompas, een hulpmiddel op het internet voor Nederlandse stemmers bij het maken van een politieke keuze. Het Kieskompas is een alternatief voor de Stemwijzer.

 
Het is een rare eis van Brinkman, het is net zoiets als een SP-er zou zeggen, willen jullie niet meer zo zeuren over de sociale zekerheid.
 
Nu kan Wilders het alleen nog maar breken. Maar niet meer maken. Wilders klonk gisteren verbitterd. Hij kan ook tellen.'
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden