Eigen eten eerst

Een eetrevolutie moet de energieverslindende, wereldwijde productie van voedsel temmen. Ecologisch en ethisch voedsel komt uit de buurt, niet met een vliegtuig.

Ons voedselsysteem is verspillend, milieu- en dieronvriendelijk en inefficiënt: het produceert honger aan de ene kant van de wereld en overgewicht aan de andere kant. Om dat te veranderen is een eetrevolutie nodig, zeggen de stichting Urgenda en Foodlog. Sandra van Kampen (48), adjunct-directeur van Urgenda, en Joris Lohman, voorzitter van de Youth Food Movement en een van de eerste ondertekenaars van het manifest voor de eetrevolutie, leggen uit wat ze daarmee willen.


Wat is een eetrevolutie? Gaan jullie het hoofdkantoor van Albert Heijn bestormen?

Van Kampen: 'Waar het om gaat, is dat er echt iets moet veranderen in onze voedselsysteem. Geen logootje hier en een labeltje daar, maar een fundamentele verandering. Er is een beweging op gang gekomen van consumenten en producenten die zeggen: zo kan het niet langer, de beuk moet erin. Die groep willen we mobiliseren.'


Lohman: 'De term 'Food Revolution' komt van Jamie Oliver, die ermee is begonnen in Engeland en de Verenigde Staten.Jamie is erg gericht op educatie op scholen en obesitas.Onze eetrevolutie gaat verder. Het gaat bij ons ook om duurzaamheid en de maatschappelijke aspecten van eten.'


Revolutie klinkt meteen wel heel pretentieus.

Van Kampen: 'Het geeft aan dat het ons ernst is. Onze inspiratie is de vlinderrevolutie. Overal zijn bewegingen gaande: voedselcoöperaties, moestuinen, schoolprojecten. Ze zijn als de vleugelslag van een vlinder: ieder voor zich bereiken ze een beperkte groep mensen, maar bij elkaar opgeteld, hebben ze al heel wat massa.


'Dit is een beweging van heel veel partijen. Ons manifest is al door achthonderd mensen ondertekend. Onder hen zijn bekende hoogleraren, boeren en ondernemers. Die haken niet voor niets aan.'


Lohman: 'Ik merk om me heen dat het ontzettend leeft onder jongeren. Voedsel is wat rockmuziek was in de jaren zeventig, zeiCarlo Petrini, de oprichter van de beweging Slow Food onlangs. Eten is voor veel jongeren de enige verbinding die ze hebben met de natuur. Iedereen heeft wat met voedsel.'


Het manifest doet een beroep op consumenten. Die zijn machtiger dan ze beseffen, schrijven jullie. Leg eens uit.

Van Kampen: 'Uiteindelijk is de consument degene die in de winkel de doorslag geeft door een product wel of niet te kopen. Dat is een gigantisch wapen.'


Dat kunnen consumenten nu ook al. Maar ze kopen nog steeds plofkippen en kiloknallervlees in plaats van scharrelvarken.

Lohman: 'Ik denk dat we de consument heel erg op afstand hebben gezet. De macht over ons eten is gekaapt door grote bedrijven. Die moeten we terugveroveren voor de burger. Daar kan de eetrevolutie een rol in spelen.'


Van Kampen: 'Vergeet ook niet dat een kleine groep kritische consumenten al veel invloed kan hebben. Kijk naar Max Havelaar met zijn duurzame koffie. Dat begon klein, maar inmiddels zijn alle grote koffiebranders bezig met duurzame koffie.'


Grote bedrijven zijn al in beweging. Unilever doet plofkippen in de ban. Supermakt Plus verkoopt alleen nog vrije-uitloopeieren. Je kunt beter met hen om tafel gaan zitten.

Van Kampen: 'Unilever kan het systeem niet veranderen. Kijk naar de doorbraak van led-lampen. Philips kon niet in één keer zijn productie omgooien, omdat die helemaal was ingesteld op gloeilampen. Het moest van een bedrijfje van buiten komen dat van de grond af aan kon beginnen.


'Zo gaat het in de voedselwereld ook. Albert Heijn is een geoliede machine. Daar kom je met iets nieuws niet zomaar tussen. De vernieuwing moet van onderop komen, van kleinere, vernieuwende ondernemingen zoals een bedrijf dat vlees van uitgemolken melkkoeien in het schap legt of een initiatief om soep te maken van supermarkttomaten die bijna over de datum zijn. Daar komt de echte verandering vandaan. Uiteindelijk heb je wel weer de grote bedrijven nodig om het toegankelijk te maken voor iedereen.'


Lohman: 'Bedrijven als Unilever doen het ook niet zomaar. Ze beseffen allemaal dat het anders moet. We hebben voedsel gereduceerd tot een goedkope grondstof. Onlangs hebben we actie gevoerd met een jonge aardappelboer die zijn aardappelen niet kwijt kon en ze daarom maar gratis weggaf. Je kunt zeggen: zo werkt het systeem. Maar iedereen voelt dat het niet klopt. Dat systeem is aan het einde van zijn Latijn.'


Jullie pleiten voor het sluiten van 'regionale kringlopen': eten produceren en consumeren binnen een straal van enkele honderden kilometers. Dat betekent geen boontjes uit Kenia, maar ook geen koffie, thee, peper.

Van Kampen: 'We zeggen niet dat alles uit de buurt moet komen, maar nu speelt afstand geen rol in onze overwegingen. Daardoor gaan we er ontzettend slordig mee om. Als je producten dan toch van ver haalt, zorg dan dat het daar niet ten koste gaat van de mensen of het milieu.'


Dan nog: tomaten uit Zuid-Spanje zijn milieuvriendelijker dan tomaten uit het Westland.

Van Kampen: 'Het is moeilijk om als consument het goede te doen. Ons systeem is zo ingewikkeld dat je consumenten van alles wijs kunt maken. We zijn doorgedraaid. We moeten terug naar voedsel dat klopt. En we zullen het met elkaar moeten doen, producenten en consumenten samen. Dat klinkt supersoft, maar het is wel waar.'


Lohman: 'Ik denk echt dat we anders moeten gaan eten. Mijn generatie is opgegroeid op de top van de welvaart. Maar het is nog helemaal niet zo lang geleden dat er in de winter geen paprika's lagen in de winkel. Het is maar de vraag hoe erg het is als die er niet meer zijn. Je kunt wel het hele jaar door tomaten eten, maar het grootste deel van de tijd zijn ze niet te vreten.'


MANIFEST VOOR DE EETREVOLUTIE

Doe het samen: Als consumenten, producenten en winkeliers samen bepalen wat er op ons bord komt, ontstaan nieuwe markten waar iedereen zich verantwoordelijk voor voelt.


Produceer regionaal en drijf interregionaal handel: Dat belast de natuur het minst; we kunnen nu eenmaal lang niet al ons voedsel lokaal kopen.


Wees biodivers wijs: In de natuur hangt alles met alles samen; respecteer je dat niet, dan loop je risico.


Sjouw niet met halffabricaten of levende dieren: Dat verspilt energie en zorgt voor onnodig leed.


Denk EEEE: Denk Economisch (financiering), Ecologisch (natuur), Ethisch (mensen, dieren) en Esthetisch (schoonheid). Voedselproductie en -consumptie moeten met elkaar in evenwicht zijn.


Zorg voor een gezond eetpatroon: Reclame en verkooptactieken voeden ons op tot te veel en verkeerd eten.


Verzamel revolutionair durfkapitaal in een beleggingsfonds: Banken zien te weinig in echt innoverende projecten die op deze principes gebaseerd zijn; als investeerders tevens consumenten zijn ontstaat veel sneller rendabele vernieuwing.


Bron: nieuwvers.nu


De eetrevolutie is een van de onderwerpen op de laatste debatavond in de reeks It's Food Stupid, maandag 23 april in de Rode Hoed in Amsterdam. Het debat gaat over nieuwe verbindingen tussen boer en burger.


Zie rodehoed.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden