Eigen bijdrage is onmisbaar recept

Om de kosten van de gezondheidszorg te beheersen, is een grotere financiële bijdrage van de patiënt onmisbaar, meent..

Geen jaar gaat voorbij zonder dat op het Binnenhof uitgebreid wordt gesproken over de positie van chronisch zieken. Op zich is dat terecht, want het gaat om een potentieel kwetsbare groep mensen die onze aandacht verdient. Wat mij echter niet bevalt, is dat het debat over chronisch zieken steevast wordt benut om het sociale gehalte van politieke partijen te toetsen of zelfs te etaleren.

Maatregelen ten behoeve van chronisch zieken dienen daarbij vaak als symbool voor de sociale gezindheid, terwijl eigen bijdragen in de zorg steevast als ondermijning van de solidariteit worden afgedaan. Daarbij worden valse argumenten niet geschuwd en worden nuchtere feiten vaak niet onder ogen gezien.

Een voorbeeld van zo’n vals argument is dat de nieuwe zorgverzekering als gevolg van de no-claimregeling niet solidair zou zijn. Feit is dat de nieuwe zorgverzekering een veel sterkere solidariteit bevat dan het oude stelsel. Voormalig particulier verzekerde jongeren betalen fors meer premie, terwijl daarmee de kosten worden betaald die ouderen hebben die voorheen op de standaardpakketpolis waren aangewezen.

Gezonde mensen dragen als nooit tevoren bij aan de zorgkosten van ongezonde mensen. Een modale werknemer betaalt een totaal van 4300 euro aan AWBZ-en zorgverzekeringspremie. Als hij geen gebruik heeft gemaakt van zorg, is het enige wat hij daarvoor terugkrijgt de no-claim-teruggaaf van 255 euro. Hij betaalt netto dus nog steeds ruim 4000 euro.

Is dat gebrek aan solidariteit? Tegelijkertijd ontvangt (de duurste) 10 procent van de bevolking, patiënten met onder andere diabetes, reuma en hartfalen, jaarlijks minimaal 15.500 euro aan zorg. Zij ontvangen inderdaad geen no-claimteruggaaf. Dat doet echter niets af aan het feit dat de samenleving – terecht – per saldo buitengewoon solidair met hen is.

Dan zijn er enkele ontnuchterende feiten die te weinig over het voetlicht komen. Ten eerste klopt het beeld niet dat de chronisch zieken overwegend in een kwetsbare financiële positie zouden verkeren. Er zijn rond de drie miljoen chronisch zieken in Nederland. De grote meerderheid van hen heeft een goed inkomen en is prima in staat een zelfstandig leven te leiden.

Een tweede onaangename waarheid die we onder ogen moeten zien is dat veel chronische ziekten worden veroorzaakt door ongezond gedrag. Te weinig bewegen, te veel roken, eten en drinken zijn verantwoordelijk voor bijna 50 procent van de ziektelast in Nederland.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft berekend dat ouderdomsdiabetes (die bij mensen met overgewicht al op jeugdige leeftijd begint) voor 60 à 70 procent zou kunnen worden voorkomen door aanpassing van de levensstijl. Het zijn onthutsende cijfers die schreeuwen om meer eigen verantwoordelijkheid van de patiënt.

Het is natuurlijk waar dat veel chronisch zieken slachtoffer zijn van een ziekte die zij niet kunnen beïnvloeden. Zij hebben recht op onze solidariteit. Maar er zijn ook heel veel mensen die hun slechte gezondheid aan hun eigen gedrag hebben te wijten. Ook zij hebben recht op onze solidariteit, maar zij mogen ook op hun eigen verantwoordelijkheid worden aangesproken.

De verpolitiekte discussie over chronisch zieken heeft geleid tot zeer irrationele gevolgen. Een voorbeeld daarvan is de buitenissige ontwikkeling van de buitengewone lastenaftrek voor ziektekosten. Aan die regeling is zo lang gesleuteld dat een aanschaf van een bril van 312 euro door vermenigvuldigingsfactoren tot een aftrekpost van 1464 euro kan leiden.

Voor veel mensen is de opbrengst van de belastingaftrek inmiddels hoger dan de daadwerkelijk gemaakte ziektekosten. Het kabinet is daarom van mening dat deze regeling moet worden aangepast. Maar dat zal politiek nog een heel lastige klus zijn.

Ook is duurzame besluitvorming over eigen betalingen van de patiënt in ons land al dertig jaar niet of nauwelijks mogelijk. Met een beroep op de solidariteit is elke systeemwijzing na hoge invoeringskosten al na luttele jaren weer afgeschaft. De medicijnknaak, het eigen risico, nu mogelijk de no-claim: alle zijn afgeschaft voor ze goed en wel hun werkzaamheid hebben kunnen bewijzen.

Terwijl in vrijwel alle – ook de meest sociaal-democratische – Europese landen forse eigen betalingen voor artsenbezoek en medicijnen de normaalste zaak van de wereld zijn, dreigt in Nederland de eigen financiële verantwoordelijk-heid van de zorgconsument weer tot een minimum te worden beperkt. We weten zeker dat de komende decennia de zorgkosten in Nederland sterk gaan oplopen. In prijzen van nu zullen zij per verzekerde stijgen van 3.900 euro in 2006 tot 7.600 euro over twintig jaar. Er zal zeer veel solidariteit van de jongere, werkende generaties worden verlangd.

We zullen dus alles op alles moeten zetten om de kosten te beheersen. Een toename van de eigen financiële verantwoordelijkheid van de patiënt is daarbij niet het enige, maar wel een onmisbaar instrument.

Het eerste wat we moeten doen is het politieke debat rond chronisch zieken te ontmythologiseren en nuchter naar de feiten kijken. En elke partij die nu goede sier maakt met afschaffing van de no-claim, zal de kiezer ook eerlijk moeten vertellen welk ander systeem hij daarvoor in de plaats wil stellen.

Want dat eigen betalingen in de toekomst onafwendbaar zijn, is een ding dat vaststaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden