Eigen beleid EU voor M-Oosten bestaat niet

DE DIPLOMATIE in het Midden-Oosten hangt aan elkaar van windows of opportunity, korte periodes waarin de partijen hun kansen moeten grijpen....

Niets benadrukt de Europese onmacht zo sterk als de geflopte missie van EU-topmannen naar de regio, eerder deze maand. De Palestijnen waren vriendelijk, zoals het de ontvangers van honderden miljoenen euro's aan steun betaamt. Ondanks de mooie ontvangst wordt de EU echter beleefd genegeerd, zoniet misleid over de pogingen van Arafat om het geweld te stoppen.

Premier Sharon vond het niet eens nodig de Europeanen te misleiden, hij was gewoon grof. Hij las de missie de les over de Israëlische rechten op Jeruzalem, verbaasde zich erover dat de EU 'zoveel tijd steekt in het Midden-Oosten terwijl er thuis zoveel problemen zijn' en gebruikte de klungelende bezoekers om de Amerikanen de pas af te snijden.

Hij vertelde de EU-missie, die Israël bezocht aan de vooravond van de toespraak van Powell, dat hij vasthoudt aan zijn eis van zeven dagen volledige kalmte voordat er onderhandeld kan worden met de Palestijnen. De EU-coördinator voor het buitenlandse beleid, Solana, noemde die eis een 'stommiteit'. Hoewel het leek alsof Powell dat ook vindt, zweeg hij erover in zijn toespraak na de duidelijke boodschap van Sharon. De EU die had verkondigd het standpunt volledig te hebben gecoördineerd met de VS stond voor schut.

De Amerikanen lijken zich in ieder geval voor het oog van de wereld weer meer te gaan bemoeien met het Israëlisch-Palestijnse conflict. Ze hebben weinig keus na de elfde september en het opzetten van een coalitie die formeel ook Arabische bondgenoten omvat. De Europeanen hebben hun kans gehad en er weinig van terechtgebracht in het jaar sinds de regering-Bush aan de macht kwam en het veld onbezet liet.

De EU heeft altijd de mond vol over de rol die het speelt in het Midden-Oosten, de achtertuin van Europa. In feite is opnieuw gebleken dat Brussel slechts de speelruimte heeft die Washington wenst te geven.

Nu de Amerikaanse belangen echt in het geding zijn, is het speelkwartiertje voor de EU afgelopen. De Amerikanen zullen nu weer bepalen wat het tempo is van de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Het is heel goed mogelijk dat 'relatieve rust' alles is wat ze momenteel nodig hebben. De permanente oplossing die zowel de EU als de VS in het openbaar zeggen na te streven is wellicht niet van onmiddelijk belang. Het zou hyprocriet zijn van de EU om te blijven doen alsof alleen Europa echt geïnteresseerd is in het lot van de mensen in de regio.

In het Israëlisch-Palestijnse conflict is keer op keer gebleken, net als in Irak, dat Europa mooi weer speelt met de zogenaamde Amerikaanse halsstarrigheid of partijdigheid. Vooral de landen aan de Middellandse Zee proberen vaak in de gunst te komen bij de Arabische landen door verbaal in te gaan tegen de politiek van de VS. Als puntje bij paaltje komt, lopen ze echter altijd in het gareel want de belangen van de VS en Europa ontlopen elkaar niet zo heel erg in de regio.

Dat Europa door de nabijheid van het Midden-Oosten meer belang zou hebben bij stabiliteit in het gebied is gelogenstraft door de gebeurtenissen op 11 september. Het geweld bereikte op grote schaal Amerika, correct geïdentificeerd door de anti-westerse Arabische groeperingen als de enige die echt iets in de melk heeft te brokken in de regio.

Dat Europa een meer gebalanceerde houding heeft ten opzichte van het gebied blijkt slechts uit woorden. De Arabische leiders en de bevolkingen weten dat ze qua daadkracht weinig kunnen verwachten van de economische reus die een politieke dwerg blijft. Zelfs het mogelijke scenario van good cop/bad cop in samenspel met de VS gaat niet op. Steun van de EU wordt te vaak gezien als een troostprijs.

Europa zou er goed aan doen op te houden te pretenderen dat het een essentieel andere koers vaart dan de VS, dat het een matigende invloed heeft. De westerse landen boeken de meeste successen in buitenlandse crises door een gesloten front te vormen. Dat bleek, ondanks sommige meningsverschillen, in het voormalige Joegoslavië en ook nu in Afghanistan. Vooral in het Midden-Oosten is er aan alle kanten behoefte aan een eenduidige boodschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden