Eiersorteermachinebouwer Moba is 'jongensboekenbedrijf'

Behalve het leggen van eieren zelf, automatiseert Moba uit Barneveld alles wat te maken heeft met het ei. Alle verkochte machines van de wereldmarktleider samen analyseren en sorteren dagelijks zo'n 750 miljoen eitjes.

Directeur Michiel Peters van Moba bij een sorteermachine.Beeld Raymon Rutting / de Volkskrant

Elke dag leggen de 6,6 miljard legkippen op onze aardkloot een slordige 3 miljard eieren, genoeg om de gemeente Leidschendam-Voorburg te verpakken in één luchtige reuzenomelet. Van deze 3 miljard eieren gaat grofweg een kwart door de paar duizend machines van een bedrijf aan de Stationsweg in Barneveld.

Moba heet dit bedrijf, kort voor 'Mosterd Barneveld', vernoemd naar oprichter Job Mosterd (1916-1977). De zoon van een eierhandelaar had er weinig trek in om de rest van zijn loopbaan met de hand eieren te rapen en te sorteren in de kippenschuur van zijn pa. Daarom sleutelde hij in zijn vrije uren aan een machine om de arbeid te versnellen en verlichten. Kort na de Tweede Wereldoorlog zag Mosterds eerste sorteermachine het licht, een met een weegschaaltje uitgerust gevaarte dat 3.500 eieren per uur kon rangschikken op de maten M, L en XL.

Zeventig jaar later is Moba de onbetwiste wereldmarktleider eiersorteermachines. Moba's modernste machine, de Omnia PX 700, sorteert 255 duizend eieren per uur, en allang niet meer alleen op maat. Minuscule magneetjes tikken razendsnel op het ei om te horen of er haarscheurtjes in de schaal zitten. In nanoseconden vergelijkt de machinesoftware het resulterende geluid met hoe getik op een ongeschonden ei klinkt, en zorgt ervoor dat te zwaar gehavende exemplaren een enkeltje vuilnisbak krijgen.

Met lasers kijkt de machine door de eieren heen, om te zien of er hemoglobine in de dooiers zitten, het eiwit dat bloed rood maakt. Ultraviolet licht beperkt de overlevingskansen van bacteriën tot een minimum, terwijl hd-camera's signaleren of er geen lekkende eieren tussen zitten. En dat is nog los van de andere talenten van de machine, zoals wassen, drogen, tellen, kleursortering en stofzuigen - belangrijk om veertjes en kippenstront te verwijderen.

Bedrijf Moba
Waar Barneveld
Sinds 1947
Aantal werknemers 700
Jaaromzet 200 miljoen euro

'Een jongensboekbedrijf', noemt directeur Michiel Peters Moba. 'Bij het grote publiek zijn we een onbekend bedrijf, dat tegelijkertijd een enorme groei heeft doorgemaakt de laatste jaren en wereldwijd actief is. Kippenboeren van Australië tot Peru en Japan kopen onze eiersorteermachines. We hebben 70 procent van de wereldmarkt in handen - hoeveel bedrijven kunnen dat zeggen?'

Moba is een voorbeeld van de vele onbekende Nederlandse machinefabrikanten - buiten grote namen als ASML en Stork dan - die een flink deel van ons dagelijks brood helpen verdienen. Machines zijn Nederlands lucratiefste exportproduct, nog voor kaas, bloemen en aardgas, meldde het CBS in februari. Met de export van machines verdiende Nederland in 2015 13 miljard euro, goed voor bijna 2 procent van de hele Nederlandse economie. Een belangrijk deel van deze export bestaat uit machines voor de voedingsmiddelenindustrie zoals die van Moba.

Een van Moba's klanten is de Brit Matthew Bird. Hij runt het pluimveebedrijf Bird Bros Eggs uit het 122 mensen en - dankzij Bird - honderdduizenden kippen tellende Swineshead, een negorij ten noorden van Londen. 'Onze machine heeft echt een revolutie ontketend in ons bedrijf', zegt Bird over zijn drie jaar geleden aangeschafte Omnia PX 350, die 126 duizend eieren per uur verwerkt. 'Drie jaar geleden zaten we op 2,5 miljoen eieren per week, nu al op 3,5 miljoen.'

Lees verder onder de foto.

Een medewerker bij een robotarm die pallets met eieren op de lopende band kan laden.Beeld Raymon Rutting / de Volkskrant

De pluimveehouder roemt niet alleen de scheurdetectie van de Omnia, of het feit dat de machine zichzelf wast en oliet, maar ook zijn 'individuele eierbehandeling'. Elk van de 126 duizend eieren die per uur door Bird's Omnia PX 350 gaan, is traceerbaar. Dat maakt het mogelijk om per ei data naar de computer te sturen. Bird weet zo van elk ei hoeveel het weegt, van welke kippenboer het komt en naar welke supermarkt, restaurant of voedselbedrijf het gaat. Zo voorkomt Bird dat zijn kooi-eieren per ongeluk in de doosjes met vrije-uitloopeieren verzeild raken.

Het laat zien hoe zo langzamerhand alles aan een ei is geautomatiseerd - alleen het leggen en het eten gebeurt nog door levende wezens. Moba bouwt niet alleen eiersorteermachines, maar ook robotarmen die de pallets met eieren op de lopende banden van de machines laden, of de trays met eieren na afloop verpakken in kisten en kratten, en die kisten en kratten weer in pallets.

De komende jaren verwacht Moba grote sprongen te maken qua automatisering. In de distributiecentra bijvoorbeeld waar dagelijks miljoenen eieren worden verpakt voor transport naar de winkels. 'Onze klanten willen een pakstation zonder mensen', vertelt Peters. 'Ze hebben grote moeite om genoeg personeel te vinden voor het eentonige werk. Nu lopen in die pakstations vaak nog een man of vijftien rond, die bijvoorbeeld eieren in de machines doen of de wasmachines en labelprinters bedienen. Wij denken dat we naar een systeem kunnen waarin nog maar één operator de hele productielijn voor zijn rekening neemt. Maar daarvoor moeten we nog wel een enorme slag maken.'

'We zijn steeds meer een softwarebedrijf', vertelt Peters terwijl hij door Moba's eindeloze fabriekshallen loopt. Personeel van de technische dienst peddelt te fiets van de ene fabriekshal naar de andere om mankementen te verhelpen. Even verderop staan eiersorteermachines klaar voor transport naar Jordanië, Noord-Ierland en Spanje. 'Wij elimineren handmatig werk, eerst met machines en nu steeds meer met software. Maar wij creëren ook banen. We hebben inmiddels honderd ingenieurs in dienst, waarvan 35 softwaremensen. Tegenwoordig leveren we vaak niet alleen een machine, maar tien machines naast elkaar die dankzij software allemaal naadloos samenwerken.'

De ict'ers van Moba houden zich bijvoorbeeld bezig met iMoba, een clouddienst waarmee klanten op hun telefoon of tablet allerlei data kunnen inzien, zoals hoeveel eieren er zijn gesorteerd, hoeveel eieren gebroken waren, van welke kippenboeren de gebroken eieren kwamen, hoe het met de gezondheid van de kippen staat, etcetera. Op die manier kunnen klanten hun productieproces verbeteren. 'Heel handig', zegt Matthew Bird. 'Als ik op vakantie ga of een dagje weg ben van de fabriek kan ik toch zien hoe de zaken gaan.'

Voor wie zich aangesproken voelt: Moba zoekt mensen met softwaretalent. 'Bij ons kun je iets van de wereld zien', prijst Peters zijn eigen bedrijf aan. Toegegeven, Barneveld is geen Eindhoven of Amsterdam, weet Peters. 'Maar als mensen eenmaal bij ons werken, willen ze vaak nooit meer weg.'

Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel stond dat je met de 3 miljard eieren die kippen per dag leggen een omelet zou kunnen bakken waarmee je de hele aardbol kunt bedekken. Dat is onjuist. Om een wereldomvattende omelet te bakken zou je ruim 27 millennia lang alle eieren moeten opsparen. Met 3 miljard eieren kun je wel een omelet ter grootte van de gemeente Leidschendam-Voorburg bakken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden