Eiermetropool Lunteren in zak en as, maar ook boos

De eieren uit Lunteren worden nu door het destructiebedrijf opgehaald. Kippenboeren vrezen faillissement. Maar als banken worden gered, waarom dan de pluimveesector niet?

Lunteren, een van de belangrijkste plaatsen in de Nederlandse pluimveesector.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De dementerende vader des huizes hebben ze het maar niet verteld van de fipronil, de stilgelegde stallen en de 250 duizend onverkoopbare scharreleieren in de opslag. 'Dan gaat-ie lopen malen', zegt Jan van den Heuvel, zijn zoon en opvolger in het bijna 50 jaar oude pluimveebedrijf uit Lunteren.

Parkieten kwinkeleren in de huiskamer. Aan de muur hangen Delfts blauwe kopjes en schoteltjes. 'Ik word zondag 69', zegt Jans moeder vanachter haar kop koffie, 'maar ik heb gezegd: als iedereen maar z'n mond houdt over de kippen, want dan gaat m'n man helemaal doordraaien hè, dat kan hij niet meer verwerken.'

Lunteren is het epicentrum van de fipronil-affaire: zeker tien kippenboeren in het Gelderse dorp zijn stilgelegd door de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit omdat hun eieren besmet bleken met het bestrijdingsmiddel fipronil. En dus zitten de Lunterense boeren opgescheept met vele honderdduizenden eieren waarin alleen de blauwwitte vrachtwagens van de kadaverophaaldienst Rendac nog geïnteresseerd zijn.

'We mogen ze niet eens gratis weggeven' zegt een pluimveehouder. Haar bord met 'Verse eieren 30 stuks' langs de weg gaat nu schuil achter een lila doek. Hoewel geen van de boeren de aanwezigheid van fipronil wil goedpraten, vinden ze de paniek over de besmette eieren zonder uitzondering overdreven. 'Wijn drinken of zonnebanken is veel slechter voor je dan een beetje fipronil, om maar te zwijgen van roken', zegt een kippenboer.

Voor Jan van den Heuvel (47) kwam het gevreesde telefoontje van de NVWA op woensdag 26 juli om half zeven 's avonds: de naam van zijn bedrijf stond in de klantenlijst van de Barneveldse bloedluisverdelger ChickFriend. 'De ochtend erna hebben ze eieren meegenomen om te testen, dinsdags kreeg ik te horen dat het foute boel was.'

Langs de weg worden hier en daar nog (goede) eieren verkocht.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Onbesmette eieren

Hoewel de NVWA alleen besmette scharreleieren aantrof in Van den Heuvels grootste stal - een kleine 33 duizend leghennen verdeeld over vier verdiepingen - mag hij van de voedselwaakhond ook de onbesmette eieren uit twee kleinere stallen niet verkopen. 'Maar daar heb ik dat spul helemaal niet laten spuiten.'

Tot 15 mei was spiritus en groene zeep altijd Van den Heuvels recept geweest tegen bloedluis. 'Maar in een grote stal ben je dan zo twee uur bezig en als het warm is moet je dat karwei elke drie weken herhalen.'

Van zijn hennenleverancier hoorde Van den Heuvel goede verhalen over ChickFriend. Met hun bestrijdingsmiddel Dega-16 was je niet drie weken, maar acht maanden uit de brand.

En dus reden twee ChickFriend-medewerkers op 15 mei met een spuitkar door zijn stal. Van den Heuvel kon toen nog niet bevroeden dat ChickFriend met Dega-16 niet alleen maar eucalyptus, menthol en etherische oliën vernevelde, maar ook het verboden fipronil. Argwaan had hij niet, net zomin als om het even welke kippenboer je ook spreekt in Lunteren: iedereen beval de 'prima' en 'correcte' jongens van ChickFriend aan: collega-boeren, eierhandelaren, de dierenarts, de vakbladen.

De gevolgen zijn dramatisch. Jan van den Heuvel loopt naar de even verderop gelegen erf van zijn broer Klaas (46), waar 17 duizend biologische kippen flaneren. Ook hun eieren zijn besmet met fipronil, heeft de NVWA vastgesteld.

België: spoedzitting parlement

België gaat 57 kippenboeren tegen het licht houden op mogelijk besmetting met het giftige bestrijdingsmiddel fipronil. Dit heeft minister van Landbouw Denis Ducarme zondag aangekondigd. Een deel van de 57 kippenboeren heeft zaken gedaan met het Barneveldse bestrijdingsbedrijf ChickFriend, dat fipronil toevoegde aan zijn veel verkochte middel tegen bloedluis. De Belgische regering weert de eieren van de klanten van Chickfriend voorlopig van de markt, aldus Ducarme.

De Belgische voedselwaakhond FAVV bleek zondag al sinds juni te weten dat de eieren van Nederlandse pluimveebedrijven mogelijk besmet waren met fipronil. Desondanks hield de Belgische tegenhanger van de NVWA dit nieuws nog een maand stil.

De Vlaamse oppositiepartijen Groen en Sp.a eisen een spoedzitting om de federale regering aan de tand te voelen over de bekritiseerde aanpak van de besmetting door de Belgische autoriteiten.

Ruien of ruimen

Wat de financiële gevolgen zijn voor de maatschap van de twee broers? 'Een faillissement waarschijnlijk', zegt Klaas van den Heuvel tijdens een pauze in het uitmesten en ontsmetten van de stallen. 'Ik bedoel, ik weet niet of jij 60- à 80 duizend euro per maand kunt opbrengen?' Zo hoog raamt hij de schade, en dat is dan alleen nog maar voor zijn eigen 17 duizend kippen. Om het hoofd boven water te houden verhuurt hij zich normaal gesproken al 40 tot 50 uur in de week als zzp'er in de metaal en het technisch onderhoud, terwijl zijn vrouw het meeste werk doet op de boerderij.

De hoop van de boeren is gevestigd op het zogeheten 'ruien'. Vooralsnog piekert geen van de Lunterense boeren die de Volkskrant sprak erover om hun kippen te ruimen. Ruimen of ruien scheelt maar een medeklinker, maar is ook een verschil van leven of dood. 'Bij ruien geef je de kippen minder te eten', vertelt Jan van den Heuvel. 'Dan gaan ze hun buikvet aanspreken, en daar zit juist de fipronil in.' Na het ruien zal de NVWA de eieren opnieuw testen. 'Als we dan nog geen groen licht krijgen', zegt Klaas van den Heuvel, 'is het klaar.'

De kippenboeren hopen op steun uit Den Haag, bijvoorbeeld door het symbolisch opkopen van besmette eieren. Als de staat de banken redt, terwijl die nota bene de consument erin hebben geluisd met woekerpolissen en rommelhypotheken, waarom dan ook niet de kippenboeren, die er zelf zijn ingeluisd door ChickFriend?

'Ik vind het triest dat het ministerie van Economische Zaken de financiële problemen door fipronil een 'bedrijfsrisico' noemt', zegt een kippenboer met drie ton schade. 'Dan denk ik: heeft de overheid er überhaupt belang bij om de pluimveesector overeind te houden?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden