Nieuwsbreak

'Egypte mag wel wat meer op de vingers getikt worden'

Egypte rouwt om de onthoofding van 21 koptische christenen door IS, in datzelfde land geldt een verbod om over de dood van een activiste te berichten en het parlement in Irak legt zijn taken neer uit protest tegen de moord op een soennitische sjeik. Arabist en journalist Rena Netjes, die jarenlang in het Midden-Oosten woonde, praat ons bij over het nieuws van vandaag.

Rena Netjes tijdens een demonstratie voor drie gevangen journalisten van de Arabische nieuwszender al-Jazeera (die inmiddels zijn vrijgelaten). Beeld ANP

Aan uw tweets te zien, bent u tot diep in de nacht doorgegaan met het volgen van het nieuws over de moord op koptische christenen.
'Ja, op zo'n moment kan ik niet anders dan het volgen. Ik wil graag zo goed mogelijk geïnformeerd zijn.'

Wat viel u op aan de nieuwsstroom die langskwam?
'Wat me opviel, was dat de Egyptische autoriteiten de families van de ontvoerde kopten afgelopen vrijdag al 1200 Egyptische pond per maand hadden beloofd, pakweg 100 euro per maand. Dan heb je toch het idee dat de autoriteiten geen vertrouwen hebben in een goede afloop. IS in Sirte (Libië) heeft voorafgaand aan de onthoofdingen eisen neergelegd bij de Egyptische autoriteiten. Wat die eisen zijn, is niet bekend. In ieder geval heeft de Egyptische premier Mahlab gezegd dat hij bereid is zichzelf aan IS te overhandigen als hij daarmee de kopten terug kan krijgen. Terwijl hij toen waarschijnlijk al wist dat het mis was. Die uitspraak vond ik sowieso nogal goedkoop.'

Werd de onthoofdingsvideo op de Egyptische televisie uitgezonden?
'Op CBC, de grootste Egyptische zender, werd de video keer op keer uitgezonden tot het moment dat de kelen worden doorgesneden. Ook nu, as we speak, zie ik de video voorbijkomen. Daarmee wil Egypte laten zien dat het in oorlog is tegen de terroristen.'

Werden eerdere video's van IS ook uitgezonden op de televisie?
'Eigenlijk niet zo. Een groep in de Sinaï (die trouw heeft gezworen aan IS, red.) heeft ook onthoofdingen gepleegd. Dat werd door Egypte juist heel erg gedownplayed. De boodschap was: dit is niet IS, dit is Ansar Beit al-Maqdis. In de Sinaï vonden het afgelopen half jaar drie grote aanslagen plaats. Bij de laatste kwamen veertig mensen om. Wat er exact is gebeurd, weet niemand. Egypte laat geen media toe in het gebied. In een toespraak, eind januari, was president al-Sisi razend. Hij gaf buitenlanders de schuld. Die hadden de aanslagen op hun geweten. Sisi zei: 'Ik ben bereid om tegen de hele wereld te vechten'. '

Familieleden van de onthoofde koptische christenen rouwen in een kerk in al-Aour, in de provincie Minya. Beeld epa
Rouwende familieleden van de omgebrachte koptische christenen. Beeld reuters

U schrijft op Twitter: het is wel bitter. De dood van 28 kopten door het Egyptische leger zelf wordt in de doofpot gestopt.
'Ja, Egypte heeft het over keiharde actie in Libië, maar tegelijkertijd wordt de eigen geschiedenis herschreven. Zo wordt de moord op 28 koptische christenen in oktober 2011 door het leger nu ineens op het conto van de Moslimbroederschap geschreven. De militaire hoge raad was toen aan de macht, al-Sisi was daar lid van. Een kerk in het zuiden van Caïro was aangevallen door moslims en kopten gingen de straat op om daartegen te protesteren. Het leger greep in en doodde 28 kopten. Sommige lijken werden in de Nijl gegooid. Elders in Caïro werden kopten opgepakt die helemaal niets met het protest te maken hadden. Op de televisie verscheen vervolgens een generaal die buitenlanders de schuld gaf van de moordpartij. Die zouden een pantserwagen en legerkleding hebben gestolen.'

Wat wilt u hiermee zeggen?
'Dat het goed is om stil te staan bij de dubbele standaard. Egyptische veiligheidsdiensten hebben de afgelopen jaren veel meer mensen gedood dan IS. Namelijk ongeveer 3.000.

Heeft Egypte belang bij de onthoofding van christelijke kopten?
'Nee en ja. President al-Sisi wil zijn invloed in Libië maar al te graag uitbreiden. Het land heeft bijvoorbeeld veel olie. Het levert wapens aan de militie van Khalifa Hefer (een generaal die in Libië extremisten bevecht) en traint ook hun mensen. Binnenkort worden er weer 2.000 Libiërs door de politie in Egypte getraind.'

Werkt de aanpak van al-Sisi?
'Als je het mij vraagt, werkt het vooral contraproductief. Zeker, hij bestrijdt terroristen in de Sinaï, maar hij kweekt er nog meer. Ik vrees dat Egypte langzamerhand steeds onrustiger wordt. Het land zou wel wat minder gesteund mogen worden. De Franse regering heeft onlangs nog besloten om straaljagers aan Egypte te leveren.'

Dat hadden ze beter niet kunnen doen?
'Nou, laten we eerst een som maken van hoe succesvol al-Sisi te werk gaat. Egypte is inderdaad niet uiteengevallen zoals Irak, Syrië of Libië, maar als je goed kijkt dan zijn er een aantal aanslagen per dag. Dat is nog nooit zo geweest! Egypte mag wel wat meer op de vingers getikt worden. Al-Sisi heeft het steeds over een politieke oplossing voor Syrië, maar ondertussen zet het in eigen land de hele oppositie vast. Zijn land voert een oorlog tegen terroristen, maar onder terroristen verstaat Egypte niet alleen jihadisten, maar ook opponenten en journalisten die kritisch zijn over het regime.'

De kopten die afgelopen weekend door IS werden onthoofd, waren naar Libië afgereisd om daar als gastarbeider te werken. Wat zijn dat voor mensen?
'Ze komen allemaal uit het dorp Samalout, in de provincie al-Minya. Ik ben daar een aantal keer geweest. Sorry om het zo te zeggen, maar mensen leven daar echt als dieren. Ze wonen in niet afgemaakte huizen van een paar stenen, de grond is van zand. Kippen en ezels lopen bij wijze van spreken door de huizen heen. Sommige inwoners moeten overleven op twee eieren per dag. Dan gaan er dus een aantal mannen uit dat dorp naar Libië om daar wat geld te verdienen, ondanks alle gevaren. In Egypte leven 25 miljoen mensen onder de armoedegrens. In Libië zitten ook veel Egyptenaren in de cel. Die zijn illegaal de grens over gestoken.'

President al-Sisi brengt zijn condoleances over aan de koptische paus Tawadros II in Caïro. Beeld afp

Denemarken was afgelopen weekend ook het toneel van aan islam gerelateerd terreur. Bent u wel eens bang voor de opmars van de radicale islam in Europa?
'Ik vrees wel dat het steeds erger wordt. Hier en daar. Er vallen enorm veel burgerslachtoffers. Ik heb acht jaar geleden in de Commissie Algemene Zaken van de gemeenteraad in Amsterdam gezeten. Uit die tijd weet ik dat radicale jongeren heel goed in de gaten worden gehouden. Amsterdam zit erbovenop. Maar het kan natuurlijk altijd misgaan.'

Nog even over Egypte. De openbare aanklager heeft daar eind vorige week besloten dat er niet meer bericht mag worden over Shaimaa al-Sabbagh, de activiste die op 24 januari werd doodgeschoten tijdens een vreedzame demonstratie. Houden Egyptische journalisten zich daaraan?
'De meesten wel. Die zijn bang om opgepakt te worden. Ook internationale media mogen er niet over berichten! Vrijdag heeft EenVandaag dat wel gedaan, terecht.'

Wat zou er kunnen gebeuren?
'Ik denk niet dat er veel kan gebeuren, maar het is mogelijk dat een journalist van EenVandaag die naar Egypte afreist, wordt ondervraagd op het vliegveld. Ze houden alles in de gaten. Dat Egypte ook buiten eigen land probeert media te beïnvloeden, vind ik te gek voor woorden. Hoe arrogant kun je zijn!'

Mensen leggen bloemen bij de synagoge in Kopenhagen, waar afgelopen weekend een schietpartij plaatsvond. Beeld afp

Bent u zelf nog op een interessant nieuwtje gestuit?
'Het Iraakse parlement heeft zijn werkzaamheden opgeschort als reactie op de moord op de soennitische sjeik Qassem al-Janabi en zijn zoon, afgelopen zaterdag. Die zijn, samen met een parlementslid, ontvoerd door een sjiitische militie. Het parlementslid is vrijgelaten. Nu zeggen de soennieten in het parlement en enkele sjiieten: dit kan niet. De premier neemt veel te weinig maatregelen. Die laat dit zomaar gebeuren.'

Wat is het gevaar?
'IS houdt stand in soennitische provincies van Irak om precies deze reden. Er zijn soennitische stammen nodig om IS weg te krijgen. Dan helpt het niet om hun leiders te vermoorden. De overwegend sjiitische regering wil soennitische stammen niet bewapenen, terwijl zij het niet redden met lichte wapens tegenover IS.'

Dit is aflevering 458 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden