'Egypte gebaat bij Moslimbroeders'

In Egypte werd de rijkdom verdeeld onder de elite. Magda Kandil is hoopvol dat de Moslimbroeders dat kunnen doorbreken, met meer ruimte voor het mkb.

Een regering met de Moslimbroeders zou weleens precies kunnen zijn wat de Egyptische economie nodig heeft. Onder president Mohamed Morsi, die vandaag wordt geïnaugureerd, zal Egypte minder het speelveld worden van het old boys network dat tot nu de rijkdom verdeelde. Meer aandacht voor het midden- en kleinbedrijf kan nieuwe dynamiek genereren, volgens Magda Kandil, directeur van de economische denktank ECES.


'Nee. Eerlijk niet', zegt ze op de vraag of zij bezorgd is over wat een islamistische president in petto heeft voor de economie. Morsi is in dit opzicht beter dan Ahmed Shafiq, de man van het oude regime die de verkiezingen verloor.


'Ik heb meer zorgen over de ideologische waarden van de Moslimbroeders. Maar ze hebben een beter model voor de economie. Hun aanpak is bottom-up, van onderaf. Ze vertegenwoordigen de kleine ondernemers, ze weten hoe ze de gewone mensen moeten bereiken, daar behoren ze zelf toe.'


Als sympathisanten van de Moslimbroeders staat Kandil zeker niet te boek. Haar Egyptian Center for Economic Studies kreeg financiële steun van de VS en heeft van oudsher nauwe banden met de seculier gezinde captains of industry van Egypte. Magda Kandil werkte voorheen bij het IMF in Washington. Het ECES, zegt ze, is een vurig pleitbezorger van de vrije markt.


Dat botst niet met haar optimisme over de regering-Morsi. De Moslimbroeders geloven namelijk óók in de vrije markt. De beweging telt veel zakenlieden. Het aantrekken van buitenlandse investeringen is een kernpunt van hun herstelplan, De Wedergeboorte. Voor de eerste honderd dagen omvat dat een campagne tegen Egyptes urgentste kwalen, zoals straatvuil en de verkeerschaos in de steden. Armoedebestrijding staat op de agenda, en meer aandacht voor kleine ondernemers.


'Wat is de motor van groei? Dat moet het midden- en kleinbedrijf zijn - 80 tot 85 procent van de economie. Investeerders komen door de onzekerheid voorlopig niet naar Egypte. Maar wat je kúnt stimuleren, met weinig middelen, is het gros van de particuliere sector.'


Kijk naar Turkije, zegt Kandil. Dat werd pas een economisch succes toen de AK-partij (geestverwant van de Moslimbroederschap) ging regeren en de energie wist te mobiliseren van de middelgrote ondernemers die altijd waren buitengesloten door de oude, seculier gezinde machtselite. In Egypte bestaat precies zo'n elite.


'Crony-kapitalisme', noemt Kandil dat. Spin in het web was Gamal Mubarak, zoon en beoogd opvolger van president Hosni Mubarak. De steenrijke zakenbankier zat tevens in de top van de regeringspartij NDP. Politiek en grote zakenwereld vormden één kluwen. Dit netwerk bepaalde het groeimodel voor Egypte. Dat was in sommige opzichten succesvol, maar lang niet voor iedereen.


'Wie profiteert van het kredietsysteem? Niet de bedrijven met minder dan honderd werknemers. Zij krijgen maar 3,5 procent van de bankkredieten', zegt de ECES-directeur. 'Gamal had in de economie de touwtjes in handen. Alle betrokken ministers werden door hem uitgekozen. Hij was de spil. Het ging om connecties, om het bespelen van het systeem. Daarbovenop kwam de corruptie.


'Bij de gewone mensen zette het kwaad bloed. De economie groeide, er was lof van IMF en Wereldbank, maar de grote meerderheid van de bevolking plukte er niet de vruchten van, probeerde te overleven in een omgeving van hoge inflatie en stijgende prijzen.'


Niet de ideologie was fout, zegt Kandil, maar de uitvoering. 'Het groeimodel was niet inclusief, velen bleven buitengesloten. Er kwamen geen banen bij, hooguit in de informele sector. De arbeidsmarkt was extreem gepolariseerd: óf heel goed betaalde banen, óf kwetsbaar, eenvoudig werk.'


Profijt had alleen een kleine groep die zich te buiten ging aan consumptie en een exorbitante rijkdom verzamelde. 'Golfbanen, privéjets, feesten, huizen die de verbeelding te boven gaan, een huis hier, een daar, een aan de kust. Alles wat je je zelfs in het Westen niet kunt voorstellen.'


Egypte is aan groot gevaar ontsnapt, nu met de verkiezing van Mohamed Morsi tot president een urgente politieke crisis is voorkomen. Met chaos, zegt Kandil, zou de economie in een glijbaan zijn beland. Want goed gaat het niet, sinds de mondiale crisis van 2008 en vooral de volksopstand van vorig jaar.


De meeste economische indicatoren staan in mineur. De werkloosheid is boven de 12 procent gekomen. De internationale reserves zijn met 15 miljard dollar net aan genoeg voor drie maanden; begin vorig jaar was dat nog 36 miljard. Een aangevraagde IMF-lening van 3,2 miljard - goedkeuring bleef tot nu uit vanwege de politieke instabiliteit - is hard nodig om het internationaal vertrouwen te herstellen.


Voor de nieuwe regering heeft Kandil één dringend advies: een eind maken aan verspilling. Een kwart van de overheidsuitgaven gaat naar subsidies op brandstof. Wat in de jaren negentig klein begon, is totaal uit de hand gelopen. En dat terwijl 80 procent van de begunstigden helemaal niet arm is. 'De staat heft van iedereen belasting en geeft het aan mensen die het niet nodig hebben.'


Ofwel, zegt ze: stelen van de armen, geven aan de rijken. De massa vorig jaar op het Tahrirplein besefte haarscherp hoe de economie van Egypte in elkaar zit.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden