Effect van referendum smaakt naar meer

Ook al verscheurt een tv-columnist op de buis zijn stemkaart, in de Kamer lopen ze te glunderen over het referendum....

Wat wil het volk?

Niet veel goeds, dat is zeker.

Nu de Nederlandse kiezers naar een tegenstem neigen op grond van zaken die weinig met de Europese Grondwet te maken hebben, zal deze dichtregel van Gerard Reve de voorstanders wel eens door het hoofd spoken. Minister Brinkhorst (D66) bijvoorbeeld, die het referendum ‘een slecht idee’ noemt. Ook minister Bot (CDA) vindt de Europese Grondwet een ‘onjuist onderwerp’ voor een referendum. Buitenhof-columnist Herman Philipse beticht de initiatoren van ‘populistische volksverlakkerij’ en verscheurde live zijn stemkaart.

In de Tweede Kamer zijn ze juist wel te spreken over het referendum, ook al hebben de Kamerleden de grootste moeite burgers in ’slands winkelcentra te overtuigen van een ja-stem. De nieuwe populariteit van het instrument bij partijen als PvdA en VVD lijkt niet te lijden onder de moeizame campagne.

‘Ik loop te glunderen’, zegt Kamerlid Dubbelboer (PvdA), een van de initiatoren van het Europese referendum. ‘Van de week belde mijn neef van 18 mij en stelde allemaal vragen over de Grondwet.’ Het referendum heeft zijn waarde als instrument volledig bewezen, zegt Dubbelboer. Buitenlandspecialisten hebben decennialang vergeefs geprobeerd een discussie over Nederlands rol in Europa op gang te brengen, nu spreekt het hele land erover.

‘Pas als je mensen verantwoordelijkheid geeft, voelen ze zich betrokken.’ Het alternatief was om ‘weer een beslissing over het hoofd van de bevolking te nemen’. Volgens Dubbelboer had dat de nog altijd woedende ‘veenbrand’ in het Nederlandse electoraat alleen maar aangewakkerd.

PvdA-leider Bos blijft het referendum een nuttige aanvulling op het parlementaire stelsel vinden. ‘Het is een kwestie van gewenning. Natuurlijk zijn er oneigenlijke motieven, maar dat heb je bij Tweede-Kamerverkiezingen ook’, zegt hij. Het is pas de eerste keer. ‘Als er iets van een traditie in referenda komt, worden de argumenten hopelijk ook zakelijker.’

D66-leider Dittrich vindt het referendum nu al geslaagd. ‘Hoe de uitslag ook uitvalt, wij zijn voor discussies op straat en willen mensen meer te zeggen geven.’ Kamerlid Van der Ham (D66): Het zou natuurlijk veel beter zijn om referenda te houden die door de bevolking zijn geïnitieerd. Maar je moet dit soort dingen gewoon proberen. We merken nu dat Europa een project is van politici en bureaucraten. Europa verdient het meer te zijn. Dat is een goede bewustwording.’

‘Je moet een nee-stem niet dramatiseren’, zegt Kamerlid Duyvendak van GroenLinks, ook voorstander van de Grondwet. ‘Deze discussie is juist een bewijs dat referenda nodig zijn. Eens in de vier jaar op een partij stemmen is niet genoeg.’

Hij hoopt dat hierdoor ‘de geest uit de fles is’ en wil na het referendum meteen een debat beleggen over de lering die het parlement eruit trekt en over toekomstige referenda.

Het CDA zal hij daarbij niet mee krijgen, want deze partij is en blijft een tegenstander van referenda. Maar de woordvoerder van CDA-fractievoorzitter Verhagen vindt het wel een ‘aardig effect’ dat er nu zo wordt gedebatteerd over Europa.

Of er meer referenda in Nederland komen, hangt door het CDA-verzet vooral af van de VVD. Aanvoerder Van Aartsen verdedigt aanstaande zaterdag op een partijcongres het nieuwe liberaal manifest, waarin de partij onder andere wordt opgeroepen de ‘koudwatervrees’ voor referenda af te leggen. Hij was het ook die de sprong waagde en toestemde in het Europese referendum, terwijl zijn eigen bewindslieden mordicus tegen waren. Ruud Luchtenveld, de woordvoerder bestuurlijke vernieuwing van de VVD-fractie, blijft ook voorstander van referenda als het woensdag nee wordt: ‘Je gaat toch ook niet de verkiezingen afschaffen als je ze een keer verliest?’

Maar Van Aartsen en Luchtenveld hebben nog veel overtuigingsarbeid in de eigen partij te verrichten. Dat illustreert VVD-buitenlandwoordvoerder Van Baalen, die luid verkondigt dat hij vanaf het begin tegen het referendum was.

‘Referenda ontaarden altijd in een beautycontest van de zittende regering. Ze zijn een uitlaatklep voor onvrede’, doceert hij. Dat het nu een ‘mooie discussie’ oplevert is goed.

‘Maar ik kijk dan liever wat het resultaat is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden