Effect aanpak steun pompen onzeker

Kartelautoriteit NMa wil af van de steunkortingen die de oliemaatschappijen de pomphouders geven, omdat die de benzine duurder zouden maken....

De kale prijs (zonder belasting) die automobilisten voor een liter benzine betalen, ligt in Nederland een stuk hoger dan in de rest van Europa. Kartelautoriteit NMa denkt dat dit komt door het Nederlandse margebijdragesysteem. Dit systeem houdt in dat als een pomphouder met prijzen gaat stunten, naburige concurrenten de prijsverlagingen volgen. Alleen hoeven zij dat niet, zoals de eerste prijsstunter, uit eigen zak te betalen, maar worden zij gecompenseerd door hun oliemaatschappij.

In een lijvig en vertrouwelijk onderzoek over de benzinemarkt schrijft de NMa dat dit systeem van steunkortingen 'bovencompetitieve prijzen ondersteunt'. Anders gezegd: door de kortingen die oliemaatschappijen op de inkoopprijs geven, worden de pompprijzen kunstmatig hooggehouden.

De NMa oordeelt dat de steunkortingen van de oliemaatschappijen de markt verstoren, en wil er van af. Tot 1982 werd de benzineprijs bepaald door de overheid. Toen in dat jaar de prijzen werden vrijgelaten, kwam marktwerking op gang. De grote concerns weerden zich tegen de opkomende concurrentie door pompen in nood te helpen. Shell begon in 1983 met steunkortingen. Zelf denkt het bedrijf dat niet als eerste te hebben gedaan. Waarschijnlijk was dit Esso. Na Shell en Esso volgden de andere grote concerns (BP, Texaco, Total) in rap tempo.

Sinds de jaren tachtig is het systeem amper aangepast, schrijft de NMa. De kartelautoriteit geeft een precieze beschrijving van het proces. 'Bij een prijzenoorlog neem ik contact op met mijn rayoninspecteur', zei een pomphouder tegen de NMa. 'Met hem overleg ik over de situatie. Of de maatschappij steunt of niet, is bepalend.'

Steun wordt gegeven op basis van staffels. In deze staffels wordt bij de kortingen op de pompprijs aangegeven hoeveel de respectievelijke bijdragen van de oliemaatschappijen en de pomphouder zijn. Opvallend is dat de staffels tot een korting van 14 guldencent vrijwel gelijk zijn, constateert de NMa. Bij een korting van 1 guldencent op de adviesprijs dragen vrijwel alle olieconcerns 0,43 cent bij. Bij een 2 cent lagere pompprijs wordt dat 0,83 cent, bij 3 cent 1,28 et cetera. Wordt de prijs met 14 cent verlaagd, dan loopt de steun uiteen van 7,01 tot 7,95 cent.

De steun wordt veelvuldig gegeven, zo stelt de NMa. Tussen januari 1998 en juli 2001 heeft meer dan de helft van de pomphouders steun ontvangen. Ook pomphouders die geen recht hebben op de steun, ontvangen deze. Tevens blijkt dat van de staffel kan worden afgeweken door pomphouders meer geld te geven.

De steunkortingen dragen bij aan het weinig competitieve karakter van de de markt, oordeelt de NMa. De onzekerheid die kenmerkend is voor het concurrentiespel, wordt grotendeels weggenomen. Ook ontbreken prikkels om marktaandeel te veroveren. Degene immers die de prijs aan de pomp omlaag doet, moet zelf voor de kosten opdraaien, waar de rest deels schadeloos wordt gesteld door de oliemaatschappijen.

De grote vraag is of afschaffing van het door de NMa vermaledijde systeem leidt tot lagere benzineprijzen. De NMa onderzoekt dat niet, en marktleider Shell en de branchevereniging van tankstations Beta betwijfelen dat. 'Je kunt je afvragen of concerns het uitgespaarde geld met de afschaffing van de steunbijdrage weer in de markt pompen', zegt Shell.

Ook verwachten zowel Shell als Beta een kaalslag onder individuele pomhouders. Volgens Shell zullen bij afschaffing van de steun op korte termijn zo'n driehonderd pomphouders het loodje leggen.

Bovendien betwijfelt Shell of de prijzen na afschaffing zullen dalen. 'Als de bijdrage vervalt - circa eenderde van de Shell-stations ontvangt steun - zal een aantal stations niet langer lagere prijzen kunnen hanteren. Mischien moeten de prijzen wel omhoog', stelt Shell. 'Blijven pompprijzen van prijsvechters net zo laag als om hen heen de prijzen worden verhoogd?' De NMa mag het zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden