Eeuwige rust in Wit-Rusland

Zou de manier waarop een land met zijn doden omspringt iets vertellen over de aard van zijn regime? Na een bezoek aan Wit-Rusland zou je denken van wel....

Jan Hunin

Ooit was de bevolking van Grodno, een stad in de westelijke uithoek vanWit-Rusland, erg joods getint. Aan die toestand heeft de TweedeWereldoorlog een einde gemaakt. Vandaag geven de Wit-Russen en Polen er detoon aan.

Een paar jaar geleden werd Grodno ongewild aan zijn joodse wortelsherinnerd. Bij renovatiewerken aan het voetbalstadion kwamen grotehoeveelheden beenderen naar boven. Ze bleken afkomstig van de joodsebegraafplaats die zich daar ooit bevond.

De opgravingen leidden tot fel internationaal protest. TwaalfAmerikaanse senatoren, onder wie Hillary Clinton, vroegen aan deWit-Russische autoriteiten om de werken stop te zetten. Maar de invloed vanUncle Sam reikt blijkbaar niet tot in Wit-Rusland. In het stadion zijnbulldozers druk in de weer met de aanleg van het speelveld. Vrachtwagensrijden af en aan. De afgegraven aarde moet elders zijn nut bewijzen. Erzouden al menselijke resten in een zandbak van een kleuterschool gevondenzijn.

Dat je geen jood hoeft te zijn om in Wit-Rusland in je eeuwige rustgestoord te worden, had ik een paar jaar geleden reeds kunnen vaststellen bij een bezoek aan Minsk. In de jaren dertig werden in een bos aan de randvan de hoofdstad tienduizenden vermeende tegenstanders van het communismein koelen bloede vermoord.

Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie is het bos een bedevaartsoord.Her en der steken houten kruisen uit de grond. Op die manier proberen tegenstanders van het stalinisme een laatste eer te bewijzen aan deslachtoffers.

Alleen op Aleksander Loekasjenko, de door heimwee naar het communismegeplaagde president van Wit-Rusland, lijkt het bos weinig indruk te maken.Een viertal jaar geleden liet hij een deel van het bos omploegen voor deaanleg van een ringweg.

Ook een heuvel in de omgeving van Grodno werd afgegraven voor deaanleg van een weg. In de achttiende eeuw vond er in de buurt een beroemdeveldslag tussen Polen en Zweden plaats. In tegenstelling tot de Polen, diehun gesneuvelde landgenoten begroeven, maakten de Zweden het zichgemakkelijk door hun doden op te stapelen en met een laag aarde tebedekken. Eeuwen later wist niemand meer dat het een grafterp was. Tot dewegenbouwers op menselijke resten stootten. Voor de kolchozedirecteur dievoor de aanleg verantwoordelijk was, bleek dat geen reden om de werken stilte leggen. Omwonenden begroeven de opgedolven beenderen dan maar langs dekant van de weg.

De enige garantie dat je stoffelijk overschot in vrede kan rusten,krijg je in Wit-Rusland door tijdens de Tweede Wereldoorlog te sneuvelen,lijkt het wel. De manier waarop de resten van joden, anti-communisten enZweden dienstbaar gemaakt worden aan het openbaar nut, staat in schrilcontrast tot de pracht en praal waarmee de vierduizend soldaten die in1941 bij Brest twee maanden lang weerstand boden aan de Duitse overmachtin hun laatste rustplaats worden omgeven.

En het gaat nog verder. De website van oppositiebeweging Charta '97,een van de weinige betrouwbare informatiebronnen in Wit-Rusland, leertdat een eeuwenoude begraafplaats in het dorpje Barsoeki vorig jaar moestsneuvelen voor de aanleg van een weg naar een soldatenkerkhof. 'Zouden onzeoorlogshelden nog in vrede rusten als ze wisten hoe er met de stoffelijkeresten van hun dorpsgenoten wordt omgesprongen?', vroegen de omwonendenzich af.

Jan Hunin

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden